شبهای بیخواب بر همه چیز تأثیر میگذارد، از حالت روحی شما گرفته تا اینکه چقدر میتوانید در طول روز تمرکز کنید. خوشبختانه، راههای مختلفی برای دریافت کمک وجود دارد. این مقاله به بررسی انواع درمانهای بیخوابی میپردازد و توضیح میدهد که آنها چه هستند و برای چه کسانی ممکن است مناسب باشند.
کاوش در چشمانداز رواندرمانی برای بیخوابی
بیخوابی، وضعیتی که با دشواریهای مداوم در شروع، مدت یا کیفیت خواب مشخص میشود، بخش قابلتوجهی از جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار میدهد.
این موضوع فقط به معنای داشتن یک شب خواب بد نیست؛ بیخوابی مزمن میتواند منجر به خستگی در طول روز، مشکلات تمرکز، اختلالات خلقی و افزایش خطر ابتلا به سایر مشکلات سلامتی شود. در حالی که درمانهای مختلفی وجود دارد، رواندرمانی به عنوان یک تمرکز اصلی برای مدیریت این شرایط پیچیده ظاهر شده است.
چرا CBT-I استاندارد طلایی است (و چرا برای همه مناسب نیست)
درمان شناختی رفتاری برای بیخوابی، یا CBT-I، به طور گسترده به عنوان پیشروترین درمان غیردارویی شناخته میشود. این روش با پرداختن به افکار و رفتارهایی که افراد را بیدار نگه میدارند، کار میکند.
ایده اصلی تغییر الگوهای فکری و عادتهای غیرمفیدی است که با خواب تداخل دارند. CBT-I معمولاً شامل چندین بخش است، از جمله محدود کردن خواب (محدود کردن زمان ماندن در تخت برای یکپارچهسازی خواب)، کنترل محرک (ارتباط مجدد تخت با خواب)، بازسازی شناختی (به چالش کشیدن افکار منفی در مورد خواب)، تکنیکهای آرامشبخش، و آموزش بهداشت خواب.
اگرچه این روش برای بسیاری بسیار مؤثر است، اما CBT-I نیاز به مشارکت فعال بیمار دارد و ممکن است برای افرادی که با پایبندی به برنامههای ساختاریافته مشکل دارند یا کسانی که بیخوابی آنها عمدتاً ناشی از ترومای روانی شدید و درماننشده است، بهترین گزینه نباشد.
نخ تسبیح: هدف قرار دادن برانگیختگی بیش از حد و اضطراب خواب
بسیاری از انواع رواندرمانی برای بیخوابی هدف مشترکی دارند: کاهش حالت برانگیختگی بیش از حد که اغلب مشخصه این وضعیت است. این برانگیختگی بیش از حد میتواند جسمی، ذهنی یا عاطفی باشد و بدن و ذهن را در زمانی که باید در حال آرامش باشند، در حالت هوشیاری نگه دارد. اضطراب خواب، که نگرانی مداوم در مورد ناتوانی در خوابیدن است، این چرخه را بیشتر تقویت میکند.
هدف درمانها شکستن این الگو با آموزش دادن به افراد در مورد چگونگی مدیریت افکار پریشان، آرام کردن بدن و کاهش ترس مرتبط با بیخوابی است. این کار اغلب شامل توسعه راهبردهای مقابلهای برای مدیریت بیداری در طول شب بدون افزایش ناامیدی یا اضطراب است.
درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) برای بیخوابی
تغییر جهت از جنگ با بیخوابی به سمت تمایل به پذیرش
درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، یا ACT، دیدگاه متفاوتی را برای مدیریت بیخوابی ارائه میدهد. به جای تلاش برای وادار کردن خود به خواب یا از بین بردن بیخوابی، ACT تمایل به تجربه افکار و احساسات دشوار مرتبط با خواب را بدون مبارزه با آنها تشویق میکند.
این رویکرد تشخیص میدهد که خودِ مبارزه اغلب میتواند بیخوابی را بدتر کند. ایده اصلی این است که با تغییر رابطه خود با بیخوابی، میتوانیم پریشانی ناشی از آن را کاهش دهیم و به طور پارادوکسیکال، خواب را در طول زمان بهبود بخشیم.
راهبردهای کلیدی ACT-I: گسلش، پذیرش و اقدام مبتنی بر ارزشها
درمان ACT برای بیخوابی که اغلب ACT-I نامیده میشود، از چندین تکنیک برای کمک به افراد در تغییر رویکردشان نسبت به مشکلات خواب استفاده میکند. این تکنیکها عبارتند از:
گسلش شناختی: این تکنیک شامل یادگیری دیدن افکار صرفاً به عنوان افکار است، نه به عنوان واقعیتهای مطلق. به عنوان مثال، به جای باور داشتن به اینکه "من امشب هرگز خوابم نمیبرد"، شخص میتواند این فکر را به این صورت مشاهده کند: "من این فکر را دارم که هرگز خوابم نمیبرد." این کار باعث ایجاد فاصله از الگوهای فکری غیرمفید میشود.
پذیرش: این به معنای اجازه دادن به حضور احساسات و هیجانات ناخوشایند، مانند اضطراب در مورد خواب یا احساس فیزیکی بیدار بودن، بدون تلاش برای دور کردن آنهاست. این در مورد ایجاد فضا برای این تجربههاست، نه مبارزه با آنها.
اقدام مبتنی بر ارزشها: این راهبرد بر شناسایی آنچه واقعاً برای یک فرد مهم است (ارزشهای او) و اقدام در جهت آن ارزشها، حتی در زمان مواجهه با مشکلات خواب، تمرکز دارد. هدف، زندگی معنادار است، نه زندگیای که توسط بیخوابی دیکته شود.
مقایسه ACT-I با CBT-I سنتی
در حالی که درمان شناختی رفتاری برای بیخوابی (CBT-I) به طور گسترده به عنوان یک درمان خط اول شناخته میشود، ACT-I یک رویکرد مکمل یا جایگزین ارائه میدهد. CBT-I معمولاً بر تغییر رفتارهای خواب و اصلاح افکار غیرمفید درباره خواب تمرکز دارد.
از سوی دیگر، ACT-I بر تغییر پاسخ فرد به پریشانیهای مرتبط با خواب تأکید میکند. هر دو روش با هدف بهبود خواب انجام میشوند، اما ACT-I به طور ویژه مبارزه روانی را که اغلب با بیخوابی همراه است، هدف قرار میدهد.
تحقیقات نشان میدهد که ACT-I میتواند در کاهش علائم بیخوابی مؤثر باشد و کیفیت زندگی را بهبود بخشد، و گاهی اوقات برای افرادی که به طور کامل به CBT-I سنتی پاسخ ندادهاند، مزایایی را ارائه میدهد.
بهرهگیری از ذهنآگاهی برای داشتن ذهنی آرامتر
تمرینهای ذهنآگاهی، که اغلب ریشه در سنتهای باستانی دارند، جایگاه مدرنی در پرداختن به مشکلات خواب پیدا کردهاند. این تکنیکها بر جلب توجه به لحظه حال بدون قضاوت تمرکز دارند، که میتواند به ویژه برای بیمارانی که بیخوابی آنها ناشی از افکار پریشان یا نگرانی در مورد خودِ خواب است، مفید باشد.
کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی (MBSR) و تأثیر آن بر خواب
کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی (MBSR) یک برنامه ساختاریافته است که نحوه استفاده از مدیتیشن ذهنآگاهی را برای مدیریت استرس آموزش میدهد. اگرچه این برنامه منحصراً برای بیخوابی طراحی نشده است، اما اصول آن میتواند به طور قابلتوجهی به بهبود خواب کمک کند.
با پرورش یک آگاهی غیرواکنشی، شرکتکنندگان یاد میگیرند که افکار و احساسات خود، از جمله موارد مربوط به خواب را، بدون غرق شدن در آنها مشاهده کنند. این کار میتواند به آرام کردن هیاهوی ذهنی که اغلب افراد را بیدار نگه میدارد، کمک کند.
بخشهای کلیدی MBSR شامل موارد زیر است:
مدیتیشن اسکن بدن: این تمرین شامل جلب توجه سیستماتیک به بخشهای مختلف بدن و توجه به احساسات بدون تلاش برای تغییر آنهاست. این تمرین میتواند آرامش جسمی را تقویت کند.
حرکت ذهنآگاهانه: تمرینات ملایم یوگا یا حرکات کششی برای اتصال ذهن و بدن ادغام میشوند و آگاهی از وضعیتهای فیزیکی را افزایش میدهند.
مدیتیشن نشسته: این تمرین شامل تمرکز بر تنفس یا سایر تکیهگاهها برای توسعه توجه پایدار و توانایی بازگشت به زمان حال هنگام سرگردانی ذهن است.
درمان بیخوابی مبتنی بر ذهنآگاهی (MBTI): یک رویکرد هدفمند
درمان بیخوابی مبتنی بر ذهنآگاهی (MBTI) یک انطباق تخصصیتر از اصول ذهنآگاهی است که به طور ویژه برای درمان بیخوابی طراحی شده است. این روش بر پایه MBSR بنا شده است اما به طور مستقیمتر بر الگوهای شناختی و عاطفی که بیخوابی را تداوم میبخشند، تمرکز دارد.
MBTI اغلب راهبردهایی مانند موارد زیر را شامل میشود:
پذیرش مشکلات خواب: MBTI به جای مبارزه با بیخوابی، موضع پذیرش را تشویق میکند و اضطراب و ناامیدی مرتبط با نخوابیدن را کاهش میدهد.
آگاهی ذهنآگاهانه از افکار مربوط به خواب: شرکتکنندگان یاد میگیرند که به افکار مربوط به خواب (به عنوان مثال، "من هرگز خوابم نمیبرد") به عنوان رویدادهای ذهنی نگاه کنند، نه واقعیتهای مطلق، و در نتیجه قدرت آنها را کاهش دهند.
پرورش آگاهی از لحظه حال: هدف این تمرین تغییر تمرکز از نگرانی در مورد خواب گذشته یا آینده و معطوف کردن توجه به تجربه حال حاضر است که میتواند به راحتتر خوابیدن کمک کند.
ایده اصلی تغییر رابطه فرد با خواب و بیخوابی است، به طوری که از حالت مبارزه به حالتی از راحتی و پذیرش بیشتر حرکت کند. این امر ممکن است منجر به کاهش برانگیختگی بیش از حد و ایجاد حالتی مساعدتر برای رخ دادن طبیعی خواب شود.
پرداختن به ریشههای عاطفی و ارتباطی بیخوابی
گاهی اوقات، مشکلات خواب فقط به دلیل ناتوانی در خاموش کردن مغز نیست. برای بسیاری از افراد، بیخوابی عمیقاً با تجربههای عاطفی و نحوه ارتباط ما با دیگران پیوند خورده است.
غیرمعمول نیست که افراد برای مدت طولانی با خواب دست و پنجه نرم کنند قبل از اینکه به دنبال کمک بروند، و اغلب تلاش میکنند آن را به تنهایی مدیریت کنند. این امر میتواند به جای دیدن بیخوابی به عنوان یک مسئله پزشکی، منجر به احساس شکست شخصی شود.
رواندرمانی بینفردی (IPT) برای مشکلات خواب
رواندرمانی بینفردی، یا IPT، نوعی رواندرمانی است که بر چگونگی تأثیر روابط و نقشهای اجتماعی ما بر خلقوخو و رفاه ما تمرکز دارد. هنگام اعمال روی بیخوابی، IPT به این موضوع نگاه میکند که چگونه مشکلات در روابط، مانند درگیریها، تغییرات نقش (مانند شروع یک شغل جدید یا پدر و مادر شدن)، یا سوگ، ممکن است در اختلالات خواب نقش داشته باشند.
ایده این است که با بهبود ارتباطات و حل مسائل بینفردی، خلقوخوی فرد میتواند پایدار شود، که این امر به نوبه خود میتواند تأثیر مثبتی بر خواب بگذارد. این یک درمان ساختاریافته است که معمولاً برای تعداد مشخصی از جلسات طول میکشد.
زمانی که بیخوابی نشانهای از تروما است
برای بیمارانی که تروما را تجربه کردهاند، بیخوابی میتواند یک علامت مداوم و پریشانکننده باشد. سیستم پاسخ به استرس بدن ممکن است در حالت آمادهباش بالا باقی بماند و آرام شدن و به خواب رفتن را دشوار کند. کابوسها و گوشبهزنگی نیز میتوانند خواب را مختل کنند.
بنابراین، درمانهایی که به تروما میپردازند، مانند درمان شناختی رفتاری متمرکز بر تروما (TF-CBT) یا حساسیتزدایی و بازپردازش از طریق حرکات چشم (EMDR)، ممکن است مفید باشند. این رویکردها ممکن است به پردازش خاطرات آسیبزا و کاهش برانگیختگی فیزیولوژیکی و روانی مرتبط که با خواب تداخل دارد، کمک کنند.
نمای کلی از رواندرمانی پویشی فشرده و کوتاهمدت (ISTDP)
رواندرمانی پویشی فشرده و کوتاهمدت (ISTDP) شکل فشردهتری از رواندرمانی است که هدف آن ایجاد تغییرات سریع و پایدار است. این روش بر آشکارسازی و کار کردن روی تعارضات عاطفی عمیق و الگوهای ارتباطی متمرکز است که ممکن است در پریشانیهای روانی، از جمله بیخوابی، نقش داشته باشند.
ISTDP پتانسیل این را دارد که به افراد کمک کند تا به احساسات دشوار در زمان حالِ رابطه درمانی دسترسی پیدا کرده و آنها را پردازش کنند، که این امر منجر به ظرفیت بیشتر برای تنظیم هیجانی و در نتیجه بهبود خواب میشود. این رویکرد ممکن است به ویژه برای افرادی با مسائل عاطفی پیچیده که ممکن است به مشکلات خواب آنها دامن بزند، مناسب باشد.
کدام رواندرمانی برای شما مناسب است؟
تطبیق مدل درمانی با نیازهای شما
انتخاب رواندرمانی مناسب برای بیخوابی میتواند مانند یک تصمیم بزرگ به نظر برسد، و واقعاً هم همینطور است. رویکردهای مختلف بر جنبههای مختلف مشکلات خواب تمرکز دارند.
CBT-I اغلب اولین خط درمان است زیرا مستقیماً به افکار و رفتارهایی میپردازد که خواب را دور نگه میدارند. این روش برای افرادی که خواهان راهبردهای ملموس برای تغییر عادتهای خواب خود و به چالش کشیدن الگوهای فکری غیرمفید درباره خواب هستند، عالی است. اگر متوجه شدید که دائماً نگران نخوابیدن هستید، یا اگر تلاشهای شما برای وادار کردن خود به خواب اوضاع را بدتر میکند، CBT-I ممکن است انتخاب مناسبی باشد.
درمان ACT برای بیخوابی مسیر کمی متفاوتی را در پیش میگیرد. به جای تلاش برای از بین بردن افکار و احساسات دشوار درباره خواب، ACT تمایل به تجربه آنها را بدون اینکه اجازه دهید رفتارهای شما را کنترل کنند، تشویق میکند. این روش میتواند مفید باشد اگر احساس میکنید در چرخهای از اضطراب در مورد خواب گیر کردهاید و متوجه شدهاید که مبارزه با بیخوابی فقط آن را شدیدتر میکند. تمرکز ACT بر زندگی معنادارتر، حتی با وجود چالشهای خواب است.
درمانهای مبتنی بر ذهنآگاهی، مانند MBSR یا MBTI، در مورد پرورش آگاهی از لحظه حال هستند. اگر تمایل دارید روی نگرانیها نشخوار فکری کنید یا به طور کلی احساس میکنید تحت فشار استرس قرار دارید، این رویکردها میتوانند به آرام کردن یک ذهن شلوغ کمک کنند. آنها به شما یاد میدهند که افکار و احساسات خود را بدون قضاوت مشاهده کنید، که این امر میتواند اضطرابی را که اغلب همراه با بیخوابی است، کاهش دهد.
برای برخی، بیخوابی عمیقاً با تجربههای عاطفی یا مسائل ارتباطی مرتبط است. رواندرمانی بینفردی (IPT) به این موضوع نگاه میکند که چگونه روابط و نقشهای اجتماعی شما ممکن است بر خواب شما تأثیر بگذارند. اگر شک دارید که مشکلات خواب شما با درگیریها، سوگ یا تغییرات عمده زندگی مرتبط است، IPT میتواند مفید باشد.
به طور مشابه، اگر به نظر میرسد بیخوابی با تجربههای دشوار گذشته یا تروما مرتبط است، درمانهایی که به طور ویژه به این مسائل میپردازند، مانند درمانهای مبتنی بر اصول ISTDP، ممکن است مورد بررسی قرار گیرند.
یافتن درمانگری با آموزشهای تخصصی
صرفنظر از مدل درمانی خاص، یافتن درمانگری که در درمان اختلالات خواب به خوبی آموزش دیده باشد، بسیار مهم و ضروری است. بسیاری از درمانگران آموزشهای عمومی سلامت روان را دیدهاند، اما دانش تخصصی در درمان بیخوابی تفاوت ایجاد میکند.
اغلب توصیه میشود به دنبال درمانگرانی باشید که به طور صریح به CBT-I، ACT برای بیخوابی یا سایر درمانهای خواب مبتنی بر شواهد در پروفایل یا وبسایت خود اشاره کردهاند. درمانگری که تفاوتهای ظریف علوم اعصاب خواب و الگوهای رایج بیخوابی را درک میکند، میتواند درمان را به طور مؤثرتری شخصیسازی کند.
نقش حیاتی رابطه درمانی
فراتر از تکنیکهای خاص مورد استفاده، ارتباط بین شما و درمانگرتان کلیدی است. یک اتحاد درمانی قوی، که بر پایه اعتماد، احترام و ارتباط شفاف بنا شده باشد، عامل مهمی در نتایج درمانی موفق در تمام انواع درمانهاست.
احساس درک شدن و حمایت شدن از سوی درمانگر میتواند فرآیند پرداختن به بیخوابی را کمتر دلهرهآور و پربارتر کند. اشکالی ندارد که برای پیدا کردن درمانگری که با او احساس راحتی و اطمینان میکنید، زمان بگذارید.
نتیجهگیری
پیمودن مسیر درمانهای بیخوابی میتواند طاقتفرسا به نظر برسد، اما درک گزینهها کلیدی است. از روشهای تثبیتشده مانند CBT-I گرفته تا رویکردهای جایگزین مانند ACT-I، طیف وسیعی از انتخابها وجود دارد.
در حالی که داروها تسکین کوتاهمدت ایجاد میکنند، درمانهای غیردارویی به طور فزایندهای به دلیل مزایای بلندمدت و عوارض جانبی کمتر شناخته میشوند. سفر با بیخوابی اغلب پیچیده است و بسیاری از افراد برای یافتن راهحلهای پایدار تلاش میکنند. تحقیقات مداوم و رویکرد بیمار-محور برای بهبود نتایج و اطمینان از دسترسی همه نیازمندان به درمانهای مؤثر و مبتنی بر شواهد، حیاتی است.
منابع
Linares, I. M. P., Jernelöv, S., & El Rafihi‐Ferreira, R. (2025). Cognitive and psychological factors associated with treatment response in ACT‐I and CBT‐I for insomnia. Journal of Sleep Research, 34(6), e14473. https://doi.org/10.1111/jsr.14473
پرسشهای متداول
نوع اصلی رواندرمانی برای بیخوابی چیست؟
شناختهشدهترین و اغلب توصیهشدهترین رواندرمانی برای بیخوابی، درمان شناختی رفتاری برای بیخوابی یا CBT-I نام دارد. این درمان مانند یک برنامه ویژه طراحی شده است تا به افراد کمک کند بفهمند چه چیزی آنها را بیدار نگه میدارد و چگونه آن موارد را تغییر دهند.
چرا CBT-I بهترین گزینه برای بیخوابی در نظر گرفته میشود؟
CBT-I به عنوان بهترین انتخاب در نظر گرفته میشود زیرا به ریشههای بیخوابی، مانند افکار نگرانکننده درباره خواب و عادتهایی که خواب را مختل میکنند، میپردازد. این روش به افراد کمک میکند تا روشهای بهتری برای خوابیدن بدون وابستگی طولانیمدت به دارو یاد بگیرند.
آیا CBT-I برای هر کسی که بیخوابی دارد انتخاب مناسبی است؟
اگرچه CBT-I برای بسیاری از افراد مؤثر است، اما ممکن است برای تکتک افراد کاملاً مناسب نباشد. برخی افراد ممکن است بسته به شرایط خاص خود و آنچه با آن راحت هستند، رویکردهای دیگر را مفیدتر بدانند.
درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) برای بیخوابی چیست؟
ACT نوع دیگری از رواندرمانی است که ممکن است به افراد مبتلا به بیخوابی کمک کند. به جای تلاش سخت برای مبارزه با بیدار ماندن، این روش به آنها آموزش میدهد بپذیرند که بیخوابی ممکن است گاهی رخ دهد و در هر صورت بر داشتن یک زندگی معنادار تمرکز کنند.
ACT چگونه به بیخوابی کمک میکند؟
ACT از ابزارهایی مانند یادگیری غرق نشدن در افکار دشوار درباره خواب، پذیرش بیخوابی در زمان وقوع آن، و اقدام بر اساس آنچه واقعاً برای شما مهم است، حتی در زمان خستگی، استفاده میکند.
ذهنآگاهی چیست و چگونه میتواند به بیخوابی کمک کند؟
ذهنآگاهی به معنای توجه به لحظه حال بدون قضاوت است. برای بیخوابی، این تمرین ممکن است به آرام کردن ذهن شلوغ، کاهش استرس و راحتتر شدن آرامش کمک کند، که میتواند منجر به خواب بهتر شود.
آیا اگر بیخوابی من با مسائل عاطفی عمیقتر مرتبط باشد، درمان میتواند کمک کند؟
بله، درمانهایی مانند رواندرمانی بینفردی (IPT) میتوانند کمک کنند اگر بیخوابی شما با مشکلات ارتباطی یا رویدادهای دشوار زندگی مرتبط باشد. اگر تروما یک عامل باشد، درمانهای تخصصی متمرکز بر تروما میتوانند بسیار مفید باشند.
چگونه بهترین رواندرمانی را برای بیخوابی خود انتخاب کنم؟
بهترین درمان به خود شما بستگی دارد. مفید است به این فکر کنید که فکر میکنید چه چیزی باعث بیخوابی شما میشود و چه نوع رویکردی برای شما راحتتر است. گفتگو با یک درمانگر میتواند به شما در درک این موضوع کمک کند.
آیا پیدا کردن درمانگری که در زمینه بیخوابی تخصص دارد مهم است؟
درمانگران با آموزشهای تخصصی در درمان بیخوابی، چالشهای منحصربهفرد و راهبردهای مؤثر را درک میکنند. آنها اغلب میتوانند شما را بهتر به سمت بهبود خواب هدایت کنند.
هزینه رواندرمانی برای بیخوابی معمولاً چقدر است؟
هزینه میتواند بسته به محل زندگی شما، تجربه درمانگر و اینکه آیا بیمه دارید، بسیار متفاوت باشد. برخی از درمانگران تعرفههای متغیر بر اساس درآمد ارائه میدهند و برخی کلینیکها ممکن است گزینههای کمهزینهتری داشته باشند.
معمولاً چقدر طول میکشد تا نتایج رواندرمانی برای بیخوابی را مشاهده کنیم؟
نتایج میتواند برای هر فرد متفاوت باشد. برخی افراد در عرض چند هفته متوجه بهبود میشوند، در حالی که برای دیگران ممکن است چند ماه طول بکشد. مداومت در درمان کلید موفقیت است.
اگر با درمانگر خود احساس ارتباط نکنم چه باید بکنم؟
رابطه با درمانگر شما واقعاً مهم است. اگر احساس راحتی یا ارتباط نمیکنید، اشکالی ندارد که این موضوع را با او در میان بگذارید یا به دنبال درمانگر دیگری باشید. یافتن فرد مناسب میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.
Emotiv یک شرکت پیشرو در فناوری عصبی است که با ابزارهای در دسترس EEG و دادههای مغزی به پیشبرد پژوهشهای علوم اعصاب کمک میکند.
سلب مسئولیت پزشکی: اطلاعات ارائه شده در این وبسایت صرفاً برای اهداف آموزشی و اطلاعرسانی است و به عنوان توصیه پزشکی یا بهداشتی در نظر گرفته نشده است. این محتوا ممکن است حاوی خطا باشد و نباید برای تصمیمگیریهای حیاتی در زمینه سلامت، پزشکی یا سبک زندگی به آن استناد کرد. همیشه برای هرگونه سؤال در رابطه با یک شرایط پزشکی یا درمان، از پزشک خود یا سایر ارائهدهندگان واجد شرایط مراقبتهای بهداشتی راهنمایی بخواهید.
کریستین بورگوس
