شما احتمالاً اصطلاحات ADD و ADHD را به صورت هممعنا شنیدهاید، گاهی حتی در یک گفتگوی مشابه. این سردرگمی منطقی است زیرا زبان مربوط به علائم مربوط به توجه در طول زمان تغییر کرده است و گفتار روزمره به طور کامل با اصطلاحات بالینی هماهنگ نشده است. آنچه که بسیاری هنوز بهعنوان ADD مینامند اکنون بهعنوان بخشی از یک تشخیص گستردهتر درک میشود.
این مقاله روشن میکند که مردم معمولاً وقتی میگویند “علائم ADD” امروز به چه معناست، این موضوع چگونه با ارائههای مدرن ADHD منطبق میشود و فرایند تشخیص در زندگی واقعی چگونه به نظر میرسد. همچنین به این موضوع میپردازد که چگونه ADHD میتواند در سنین و جنسیتهای مختلف بهطور متفاوتی نمایان شود، بنابراین بحث به کلیشههای مربوط به اینکه چه کسی “بهقدر کافی پرتحرک” است تا واجد شرایط باشد، کاهش نمییابد.
چرا «ADD» هنوز در زبان روزمره به کار میرود
اگرچه متخصصان پزشکی از اصطلاح ADHD استفاده میکنند، اما بسیاری از مردم هنوز از روی عادت و آشنایی از واژه ADD استفاده میکنند. سالها، ADD برچسبی بود که مردم در مدارک مدرسه، کتابهای قدیمیتر و توضیحات اولیه درباره مشکلات تمرکز میدیدند. برخی از بزرگسالان نیز همچنان از آن استفاده میکنند زیرا احساس میکنند توصیف بهتری از تجربه زیسته آنها ارائه میدهد، بهویژه اگر با تصویر بیرونی و پرانرژی که بسیاری از مردم به ADHD نسبت میدهند، همذاتپنداری نکنند.
دلیل دیگری که این اصطلاح همچنان پابرجاست این است که علائم کمتوجهی برای دیگران کمتر قابل مشاهده است. وقتی فردی با حواسپرتی، فراموشکاری، مدیریت زمان و خستگی ذهنی دستوپنجه نرم میکند، ممکن است در ظاهر «بیشفعال» به نظر نرسد. این امر میتواند باعث شود افراد از ADD به عنوان یک اصطلاح کوتاه و کاربردی استفاده کنند، حتی اگر ادبیات بالینی تغییر کرده باشد.
در اینجا نگاهی به نحوه تکامل این اصطلاحات میاندازیم:
1980: اصطلاح اختلال نقص توجه (ADD) در DSM III معرفی شد، با زیرگروههای ADD همراه با بیشفعالی و بدون بیشفعالی.
1987: نام آن در DSM III R به اختلال نقص توجه - بیشفعالی (ADHD) تغییر یافت و فهرست علائم آن یکپارچه شد.
1994: راهنمای DSM IV سه نوع تظاهر متمایز از ADHD را معرفی کرد: نوع کمتوجه، نوع بیشفعال-تکانشی، و نوع ترکیبی.
امروز: در حالی که این سه نوع تظاهر هنوز به رسمیت شناخته میشوند، اصطلاح ADD در محیطهای بالینی منسوخ شده تلقی میشود، حتی اگر در زبان روزمره همچنان رایج باشد.
با وجود این تغییرات، اصطلاح قدیمیتر همچنان ظاهر میشود زیرا زبان چسبنده است. مردم اغلب به استفاده از کلماتی که ابتدا یاد گرفتهاند ادامه میدهند، به خصوص زمانی که آن کلمات از نظر اجتماعی قابل درک باشند. نکته کلیدی این است که زبان روزمره و زبان بالینی همیشه یکسان نیستند و یک فرد میتواند مشکلات واقعی را توصیف کند حتی اگر از یک برچسب منسوخ استفاده کند.
پزشکان امروز از چه اصطلاحی استفاده میکنند و چگونه «ADD» را به اصطلاحات فعلی ترجمه کنیم
پزشکان بالینی ADHD را تشخیص میدهند، نه ADD را. در عمل، این بدان معناست که یک متخصص مراقبتهای بهداشتی ارزیابی میکند که آیا فرد معیارهای ADHD را دارد یا خیر و سپس توصیف میکند که کدام نوع تظاهر با الگوی علائم فعلی و تأثیر عملکردی آن سازگاری بیشتری دارد.
وقتی کسی میگوید «من ADD دارم»، ترجمه کاربردی آن معمولاً این است: «من مشکلات توجه و عملکرد اجرایی را تجربه میکنم که بیشتر شبیه کمتوجهی است تا بیشفعالی.» پزشکان ممکن است در صورت تناسب الگو، آن را به عنوان تظاهر نوع کمتوجه ثبت کنند.
دلیل اهمیت این معادلسازی، اصلاح کردن افراد در گفتگوهای روزمره نیست. بلکه به این دلیل اهمیت دارد که اصطلاحات دقیق و بهروز از ارزیابی، ثبت و برنامهریزی درمانی واضحتر پشتیبانی میکنند.
منظور مردم از گفتن «علائم ADD» چیست
وقتی مردم میگویند «علائم ADD»، معمولاً به ویژگیهای کمتوجهی اشاره دارند، بهویژه آنهایی که مدرسه، کار، روابط و عملکرد روزمره را بدون جلب توجه بیرونی زیاد مختل میکنند. اینها اغلب علائمی هستند که به اشتباه به عنوان تنبلی، بیدقتی، تلاش نکردن یا بیعلاقگی تعبیر میشوند، در حالی که فرد در واقع با توجه پایدار و خودمدیریتی درگیر است.
موضوعات رایجی که مردم به آنها اشاره میکنند عبارتند از:
کمتوجهی: دشواری در حفظ تمرکز، به ویژه در طول کارهای طولانی، گفتگوها یا خواندن.
بینظمی: مشکل در برنامهریزی، اولویتبندی، ترتیب مراحل یا پیگیری وسایل و مدارک.
فراموشکاری: گم کردن وسایل، فراموش کردن قرار ملاقاتها، از یاد بردن دستورالعملها، یا نیمهکاره رها کردن کارها.
فشار بر حافظه فعال: دشواری در به خاطر سپردن چند مرحله همزمان، به ویژه هنگام ایجاد وقفه یا تحت فشار زمان.
برای بسیاری از افراد، ناامیدکنندهترین بخش این است که این مشکلات میتوانند ناسازگار و متغیر باشند. یک فرد ممکن است روی موضوعی جالب تمرکز عمیقی داشته باشد و سپس احساس کند قادر به شروع یا پایان دادن به یک کار روتین نیست. این عدم تطابق میتواند باعث ایجاد حس شرم و سردرگمی شود، به خصوص اگر به فرد گفته شده باشد که «باهوش است اما تلاش نمیکند».
تفاوت ظاهری ADHD نوع کمتوجه با ADHD نوع بیشفعال
اغلب به گونهای درباره ADHD صحبت میشود که گویی تنها یک ظاهر واضح دارد، اما الگوی اصلی گستردهتر از اینهاست. انواع تظاهر نشان میدهند که کدام علائم برجستهتر هستند، نه اینکه آیا این اختلال «واقعی» یا «شدید» است. دو نفر میتوانند هر دو معیارهای ADHD را داشته باشند در حالی که رفتارهای بیرونی بسیار متفاوتی از خود نشان میدهند.
در تظاهر نوع کمتوجه، مشکلات اغلب به صورت اصطکاک درونی ظاهر میشوند تا بیقراری قابل مشاهده. یک فرد ممکن است:
در طول کارهایی که نیاز به تلاش ذهنی پایدار دارند، تمرکز خود را از دست بدهد، حتی زمانی که نتیجه کار برایش مهم است.
جزئیات را از دست بدهد یا مرتکب اشتباهات قابل اجتناب شود زیرا توجه او در اواسط کار کاهش مییابد یا تغییر میکند.
با وجود داشتن قصد و برنامهریزی قوی، با سازماندهی و مدیریت زمان دستوپنجه نرم کند.
به نظر میرسد وقتی توجهش منحرف میشود «گوش نمیدهد»، حتی اگر مایل به مشارکت باشد.
از تلاش برای حفظ تمرکز و ساختار، احساس خستگی ذهنی کند.
در تظاهر نوع بیشفعال-تکانشی، علائم معمولاً از بیرون بیشتر قابل مشاهده هستند. یک فرد ممکن است:
بیقرار باشد، مدام حرکت کند، یا احساس کند نمیتواند برای مدت طولانی بیحرکت بنشیند.
زیاد صحبت کند یا حرف دیگران را قطع کند زیرا افکارش به سرعت میآیند و احساس فوریت ایجاد میکنند.
تکانشی رفتار کند، تصمیمات عجولانه بگیرد، یا برای منتظر ماندن برای نوبت خود دچار مشکل شود.
احساس بیقراری داشته باشد که در رفتار او مشهود است، نه فقط در افکارش.
بسیاری از افراد تظاهر ترکیبی را تجربه میکنند، جایی که هر دو گروه علائم قابل توجه هستند. همچنین تغییر ظاهر علائم در طول زمان امری رایج است. به عنوان مثال، یک بزرگسال ممکن است بیشفعالی آشکار کمتری گزارش کند اما همچنان بیقراری درونی، کمصبر بودن و تصمیمگیری تکانشی را تجربه کند.
ارزیابی ADHD در عمل چگونه انجام میشود
هدف از ارزیابی ADHD این است که مشخص شود آیا الگوی علائم پایدار و آسیبرسان است و آیا با ADHD بهتر از یک بیماری دیگر یا شرایط زندگی توجیه میشود یا خیر.
یک ارزیابی معمولی اغلب شامل موارد زیر است:
مصاحبه بالینی: پزشک در مورد علائم فعلی، تاریخچه رشد، عملکرد تحصیلی و شغلی، روابط، خواب و استرس سوال میکند.
سنجش علائم: ممکن است از پرسشنامهها یا مقیاسهای رتبهبندی برای ثبت فراوانی و میزان تأثیر علائم کمتوجهی و بیشفعالی-تکانشی استفاده شود.
شواهد چند محیطی: پزشکان اغلب به دنبال علائمی هستند که در محیطهای مختلف مانند خانه و مدرسه، یا خانه و محل کار خود را نشان میدهند.
بررسی تشخیصهای افتراقی: پزشک بررسی میکند که آیا عوامل دیگری مانند مشکلات خواب، اضطراب، افسردگی، مشکلات تیروئید، مصرف مواد، تروما یا تغییرات عمده زندگی ممکن است عامل بروز علائم مشابه باشند یا خیر.
هدف، ایجاد تصویری منسجم از نحوه تظاهر توجه، کنترل تکانه و عملکرد اجرایی در زندگی روزمره است. یک ارزیابی معمولاً شامل بحث در مورد نقاط قوت و استراتژیهای مقابلهای نیز میشود، نه فقط نقاط ضعف، زیرا بسیاری از افراد مدتها قبل از دریافت تشخیص، روشهای پیچیدهای را برای جبران مشکلات خود توسعه میدهند.
ADD در مقایسه با ADHD در بزرگسالان
وقتی بزرگسالان «ADD» را توصیف میکنند، اغلب به ویژگیهای کمتوجهی دیرینه اشاره میکنند که با افزایش تقاضاهای زندگی واضحتر شدهاند. ساختار مدرسه گاهی اوقات میتواند مشکلات را پنهان کند، به خصوص برای افرادی که برای همگام شدن به هوش، آدرنالین یا فشار لحظه آخری تکیه میکردند. بعدها، زمانی که مسئولیتها گسترش مییابد، همان فرد ممکن است بیشتر با برنامهریزی، پیگیری و ثبات قدم دچار مشکل شود، به روشهایی که گیجکننده به نظر میرسند زیرا هنوز هم میتوانند در بازههای زمانی کوتاه عملکرد خوبی داشته باشند.
در زندگی بزرگسالی، مشکلات مربوط به کمتوجهی اغلب به صورت اهمالکاری ظاهر میشود که کمتر به انگیزه مربوط است و بیشتر به شروع کار و اولویتبندی ارتباط دارد، همراه با احساس کلافگی و غرق شدن مزمن زمانی که مسئولیتهای متعدد به طور همزمان روی هم انباشته میشوند.
بسیاری از بزرگسالان «کوری زمان» را توصیف میکنند، جایی که زمان لازم برای انجام کارها را کمتر از حد واقعی تخمین میزنند یا زمان را به طور کامل از دست میدهند، که این امر میتواند الگویی از عجله، از دست رفتن ضربالاجلها و پروژههای ناتمام ایجاد کند. توجه همچنین میتواند در طول جلسات، کارهای کاغذی یا کارهای اداری به شدت کاهش یابد و زمانی که فراموشکاری و بینظمی به عنوان بیاهمیتی تعبیر میشود، اصطکاک در روابط ایجاد میشود، حتی زمانی که فرد به سختی در حال تلاش است.
برای بزرگسالانی که به دنبال ارزیابی هستند، پزشکان معمولاً الگوهای دوران کودکی و همچنین عملکرد فعلی را بررسی میکنند. مزیت عملی شفافیت این است که به فرد کمک میکند تا حمایتها را با مشکل واقعی هماهنگ کند. یک نفر ممکن است به نیروی اراده بیشتری نیاز نداشته باشد. آنها بسته به شرایط ممکن است به سیستمهای مختلف، تسهیلات، درمان، کوچینگ یا حمایتهای پزشکی نیاز داشته باشند.
ADD در مقایسه با ADHD در زنان
ADHD در زنان اغلب در زمینه تشخیصهای نادیده گرفته شده یا دیرهنگام مطرح میشود. یکی از دلایل این است که الگوهای کمتوجهی میتوانند آرامتر و پنهانتر باشند و دیگران به راحتی از آنها چشمپوشی کنند. دلیل دیگر این است که دختران و زنان ممکن است یاد بگیرند که علائم را از طریق تلاش، کمالگرایی یا راضی نگه داشتن دیگران پنهان کنند، که این امر میتواند آسیبها را تا زمانی که استرس غیرقابل مدیریت شود و استراتژیهای مقابلهای شروع به فروپاشی کنند، پنهان نگه دارد.
در زنان، این تجربه میتواند شامل بیقراری درونیشدهای باشد که شبیه اضطراب، نشخوار فکری یا سر و صدای ذهنی مداوم به نظر میرسد، در کنار مقابلههای پر تلاش مانند آمادهسازی بیش از حد، روالهای سختگیرانه، یا کار کردن بسیار طولانیتر از همسالان برای همگام شدن با شرایط. بینظمی ممکن است به صورت خصوصی تجربه شود، حتی اگر عملکرد بیرونی «خوب» به نظر برسد، و کلافگی عاطفی میتواند در طول زمان ناشی از بار مداوم خودتنظیمی، مدیریت کارها و انتظارات برای آراسته و خونسرد به نظر رسیدن انباشته شود.
این الگوها میتوانند منجر به برچسبگذاری اشتباه شوند، به خصوص زمانی که پزشکان یا معلمان انتظار دارند ADHD به شکل رفتارهای مخرب و پر سر و صدا ظاهر شود. یک ارزیابی دقیق به عملکرد و آسیب در زمینههای مختلف نگاه میکند، نه به کلیشهها.
باورهای غلط رایج که باعث سردرگمی درباره ADD و ADHD میشوند
باور غلط: ADD و ADHD دو اختلال کاملاً مجزا هستند.
واقعیت: ADD یک اصطلاح قدیمیتر است. پزشکان ADHD را تشخیص میدهند و نوع تظاهر آن را توصیف میکنند.باور غلط: ADHD همیشه به معنای بیشفعالی است.
واقعیت: برخی افراد در درجه اول علائم کمتوجهی را تجربه میکنند و بیشفعالی میتواند به جای اینکه در ظاهر آشکار باشد، ظریف یا درونی باشد.باور غلط: ADHD فقط یک مشکل دوران کودکی است.
واقعیت: بسیاری از افراد همچنان علائم را در بزرگسالی تجربه میکنند، حتی اگر بروز علائم با سن و شرایط زندگی تغییر کند.باور غلط: افراد مبتلا به ADHD فقط باید بیشتر تلاش کنند.
واقعیت: ADHD به عنوان یک اختلال عصبی-رشدی توصیف میشود که بر توجه و خودتنظیمی تأثیر میگذارد. تلاش کردن کمککننده است، اما جایگزین حمایتهایی نمیشود که با نحوه کارکرد مغز سازگار هستند.
این باورهای غلط اهمیت دارند زیرا تعیین میکنند چه کسی جدی گرفته میشود. آنها همچنین بر اینکه آیا مردم به دنبال کمک میروند و آیا خود را به خاطر مشکلاتی که توضیح منطقی دارند سرزنش میکنند یا خیر، تأثیر میگذارند.
درک تغییر از ADD به ADHD
بنابراین، برای جمعبندی، نکته اصلی که باید به خاطر بسپارید این است که آنچه قبلاً ADD نامیده میشد، اکنون به طور رسمی به عنوان ADHD شناخته میشود. پزشکان استفاده از اصطلاح ADD را در اواخر دهه 1980 متوقف کردند. امروزه، یک تشخیص تحت یکی از سه نوع تظاهر ADHD قرار میگیرد: کمتوجه، بیشفعال-تکانشی، یا ترکیبی.
حتی اگر کسی رفتارهای بیشفعالی نشان ندهد، در صورت داشتن مشکلات توجه قابل توجه، باز هم میتوان برای او تشخیص ADHD داد. در واقع مسئله، درک روشهای خاصی است که این تفاوتهای مربوط به توجه و کنترل تکانه برای هر فرد نشان میدهند، خواه در کودکی تشخیص داده شده باشد یا در بزرگسالی به دنبال پاسخ باشد.
بخش مهم، دریافت حمایت مناسب بر اساس درک فعلی از ADHD است.
منابع
اداره خدمات بهداشت روان و سوء مصرف مواد. (2016). جدول 7، مقایسه اختلال نقص توجه/بیشفعالی از DSM-IV به DSM-5. در تغییرات DSM-5: پیامدها برای اختلالات عاطفی جدی کودکان. مرکز ملی اطلاعات زیستفناوری. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519712/table/ch3.t3/
وو، ز. م.، وانگ، پ.، کائو، ق. ج.، لیو، ل.، سان، ل.، و وانگ، ی. ف. (2023). ویژگیهای بالینی، عصبروانشناختی و عملکردی مغز در تظاهر کمتوجهی محدودکننده ADHD. مرزها در روانپزشکی، 14، مقاله 1099882. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1099882
استنتون، ک.، فوربس، م. ک.، و زیمرمن، م. (2018). ابعاد متمایز تعریفکننده مقیاس خودسنجی ADHD بزرگسالان: پیامدهایی برای ارزیابی علائم کمتوجهی و بیشفعالی/تکانشی. ارزیابی روانشناختی، 30(12)، 1549. https://doi.org/10.1037/pas0000604
اسلوبودین، ا.، هار سینای، م.، و زوهر، ا. ه. (2025). یک مطالعه کنترلشده بر روی اختلال عملکرد عاطفی در زنان بزرگسال مبتلا به ADHD. پلاس وان، 20(12)، e0337454. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0337454
راجح، ا.، امانالله، س.، شیواکومار، ک.، و کول، ج. (2017). مداخلات در ADHD: مرور مقایسهای داروهای محرک و رفتاریدرمانیها. مجله آسیایی روانپزشکی، 25، 131-135. https://doi.org/10.1016/j.ajp.2016.09.005
پرسشهای متداول
آیا تفاوتی بین ADD و ADHD وجود دارد؟
ADD یک اصطلاح قدیمیتر است که بسیاری از مردم هنوز در مکالمات استفاده میکنند. در محیطهای بالینی، ADHD تشخیص فعلی است و پزشکان به جای استفاده از ADD به عنوان یک دسته جداگانه، نوع تظاهر علائم را توصیف میکنند.
چرا نام آن از ADD به ADHD تغییر کرد؟
اصطلاحات با تکامل چارچوبهای تشخیصی تغییر کردند تا مشکلات توجه را در کنار بیشفعالی و تکانشگری تحت یک تشخیص واحد با انواع تظاهر شناختهشده مختلف قرار دهند.
امروزه وقتی کسی در مورد «علائم ADD» صحبت میکند به چه معناست؟
آنها معمولاً ویژگیهای کمتوجهی مانند دشواری در تمرکز، فراموشکاری، بینظمی و مشکل در پیگیری کارها را توصیف میکنند که میتواند با تظاهر نوع کمتوجه ADHD مطابقت داشته باشد.
تفاوت ADHD نوع کمتوجه با ADHD بیشفعال چیست؟
تظاهر نوع کمتوجه بر مشکلات تمرکز، سازماندهی و حفظ توجه تمرکز دارد. تظاهر نوع بیشفعال-تکانشی بر بیقراری، رفتار تکانشی و دشواری در بازداری تمرکز دارد. برخی افراد هر دو را تجربه میکنند.
آیا ADHD در دختران و زنان متفاوت به نظر میرسد؟
بله، میتواند متفاوت باشد. الگوهای کمتوجهی، رفتارهای پنهانکننده و علائم درونیشده میتوانند در عدم تشخیص بهموقع نقش داشته باشند، به همین دلیل ارزیابی دقیق فراتر از کلیشهها را بررسی میکند.
علائم اصلی ADHD چیست؟
علائم معمولاً به دو دسته کمتوجهی و بیشفعالی-تکانشگری تقسیم میشوند. نوع تظاهر به این بستگی دارد که کدام گروه از علائم برجستهتر است و چقدر بر عملکرد روزمره تأثیر میگذارد.
آیا ADHD یک اختلال مادامالعمر است؟
برای بسیاری از افراد، چالشهای مرتبط با ADHD میتواند در طول زمان ادامه یابد، اگرچه علائم و استراتژیهای مقابلهای اغلب با سن، محیط و حمایتهای دریافتی تغییر میکنند.
Emotiv یک شرکت پیشرو در فناوری عصبی است که با ابزارهای در دسترس EEG و دادههای مغزی به پیشبرد پژوهشهای علوم اعصاب کمک میکند.
سلب مسئولیت پزشکی: اطلاعات ارائه شده در این وبسایت صرفاً برای اهداف آموزشی و اطلاعرسانی است و به عنوان توصیه پزشکی یا بهداشتی در نظر گرفته نشده است. این محتوا ممکن است حاوی خطا باشد و نباید برای تصمیمگیریهای حیاتی در زمینه سلامت، پزشکی یا سبک زندگی به آن استناد کرد. همیشه برای هرگونه سؤال در رابطه با یک شرایط پزشکی یا درمان، از پزشک خود یا سایر ارائهدهندگان واجد شرایط مراقبتهای بهداشتی راهنمایی بخواهید.
کریستین بورگوس
