داشتن مشکل در خواب یک مسأله شایع است و اغلب به آن بیخوابی گفته میشود. این وضعیت تنها مربوط به چرخیدن و غلتیدن نیست؛ بلکه واقعاً میتواند بر زندگی روزمره شما تأثیر بگذارد.
دلایل زیادی وجود دارد که ممکن است باعث شود کسی نتواند خواب خوبی داشته باشد. درک این علل بیخوابی اولین قدم به سوی یافتن درمان است.
درک بیخوابی
بیخوابی یک اختلال خواب شایع است که بسیاری از بزرگسالان را تحت تأثیر قرار میدهد. ویژگی بارز آن دشواریهای مداوم در به خواب رفتن، بیدار نماندن در طول شب، یا تجربه خوابی است که خستگی را برطرف نمیکند.
این مسئله میتواند منجر به طیف وسیعی از مشکلات در طول روز شود، از جمله خستگی، تحریکپذیری، مشکل در تمرکز و کاهش کیفیت زندگی. در حالی که شبهای بیخوابی گاهبهگاه طبیعی است، بیخوابی مزمن که سه ماه یا بیشتر طول بکشد، میتواند به طور قابل توجهی بر عملکرد روزانه و سلامت عمومی تأثیر بگذارد.
عوامل متعددی میتوانند در بروز بیخوابی نقش داشته باشند. این عوامل اغلب شامل مسائل روانی مانند استرس و اضطراب، انتخابهای سبک زندگی مانند برنامههای خواب نامنظم یا مصرف بیش از حد کافئین، و مزاحمتهای محیطی مانند سر و صدا یا نور هستند. شرایط پزشکی و برخی داروها نیز میتوانند در این امر نقش داشته باشند. برای برخی افراد، ترکیبی از این عناصر باعث شروع و بدتر شدن مشکلات خواب میشود.
مهم است که بدانیم بیخوابی یک شرایط یکسان برای همه نیست. نحوه بروز آن و علل زمینهای آن میتواند از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت باشد.
برخی نظریهها پیشنهاد میکنند که بیخوابی یک حالت بیشبرانگیختگی است، که در آن بدن و ذهن از نظر فیزیولوژیکی و ذهنی فعال هستند و این امر منجر به دشواری در آرام شدن برای خواب میشود. دیدگاههای دیگر بر اختلال در مسیرهای بیولوژیکی کنترلکننده خواب و بیداری تمرکز دارند. الگوهای فکری و رفتارهای غیرمفید نیز به طور قابل توجهی به تداوم بیخوابی کمک میکنند.
علائم بیخوابی میتواند شامل موارد زیر باشد:
دشواری در شروع خواب
بیدار شدن مکرر در طول شب
خیلی زود بیدار شدن و ناتوانی در بازگشت به خواب
تجربه خستگی یا خوابآلودگی در طول روز
اختلالات خلقی مانند تحریکپذیری یا اضطراب
مشکلات مربوط به توجه، تمرکز یا حافظه
افزایش خطر بروز خطا یا حوادث
نگرانی مداوم در مورد خود خواب
اگر بیخوابی در فعالیتهای روزانه شما تداخل ایجاد میکند، توصیه میشود با یک متخصص مراقبتهای بهداشتی مشورت کنید تا علل احتمالی را شناسایی کرده و در مورد استراتژیهای مدیریتی مناسب گفتگو کنید.
علل شایع بیخوابی
استرس و اضطراب
وقتی استرس دارید یا نگران هستید، بدن شما میتواند وارد حالت آمادهباش کامل شود. این یک واکنش طبیعی است، اما آرام شدن و به خواب رفتن را سخت میکند. به ضربالاجلهای کاری، مشکلات رابطهای، یا حتی نگرانیهای روزمره فکر کنید – همه اینها میتوانند ذهن شما را در شب درگیر نگه دارند. گاهی اوقات، رویدادهای بزرگ زندگی مانند از دست دادن یک عزیز یا یک شغل میتواند واکنش استرس شدیدتری را ایجاد کند که به طور قابل توجهی خواب را مختل میکند.
برای برخی از افراد، این استرس میتواند به چرخهای تبدیل شود که در آن ناتوانی در خوابیدن در واقع باعث استرس بیشتری میشود و مشکل را بدتر میکند. این یک موضوع شایع است که میتواند هر کسی را تحت تأثیر قرار دهد و یکی از عوامل اصلی اختلالات خواب است.
عوامل سبک زندگی
کارهایی که در طول روز و عصر انجام میدهید میتواند تأثیر زیادی بر خواب شما داشته باشد. مواردی مانند نوشیدن بیش از حد کافئین در اواخر روز، خوردن وعدههای غذایی سنگین نزدیک به زمان خواب، یا نداشتن فعالیت بدنی کافی همگی میتوانند در توانایی شما برای استراحت تداخل ایجاد کنند.
سفرهایی که از مناطق زمانی مختلف عبور میکنند، یا کار در شیفتهایی که به طور منظم تغییر میکنند، نیز میتوانند ساعت داخلی بدن شما را که به عنوان ریتمهای شبانهروزی شناخته میشود، به هم بریزند. حتی عادتهای ساده، مانند رفتن به رختخواب و بیدار شدن در زمانهای مختلف در هر روز، میتواند تعیین یک الگوی خواب منظم را برای بدن شما سختتر کند.
شرایط پزشکی
مشکلات مختلف سلامتی میتوانند در بیخوابی نقش داشته باشند. به عنوان مثال، درد مزمن ناشی از شرایطی مانند آرتریت میتواند پیدا کردن یک موقعیت راحت و بیدار ماندن در خواب را سخت کند. سایر مشکلات پزشکی، مانند بیماریهای قلبی، مشکلات تنفسی مانند آسم، یا شرایط عصبی نیز میتوانند خواب را مختل کنند.
علاوه بر این، تغییرات هورمونی، به ویژه در زنان در دوران یائسگی، نیز میتواند نقش داشته باشد. توجه به این نکته مهم است که بیخوابی اغلب در کنار سایر مشکلات سلامتی رخ میدهد و درمان شرایط زمینهای اغلب بخشی از مدیریت مشکلات خواب است.
داروها
بسیاری از انواع مختلف داروها، اعم از نسخهای و بدون نسخه، میتوانند بیخوابی را به عنوان یک عارضه جانبی به همراه داشته باشند. برخی از داروهای ضد افسردگی، داروهای فشار خون بالا یا آسم، و حتی برخی از مسکنها یا داروهای سرماخوردگی میتوانند در خواب تداخل ایجاد کنند. این داروها ممکن است حاوی محرکها باشند یا بر مواد شیمیایی مغز که خواب را تنظیم میکنند تأثیر بگذارند.
اگر مشکوک هستید که دارویی بر خواب شما تأثیر میگذارد، مهم است که در این مورد با پزشک خود صحبت کنید. آنها میتوانند داروهای فعلی شما را بررسی کرده و جایگزینها یا تنظیمات احتمالی را بررسی کنند.
عوامل محیطی
مکانی که در آن میخوابید اهمیت دارد. اتاق خوابی که خیلی پر سر و صدا، خیلی روشن یا در دمای نامناسب باشد، میتواند به خواب رفتن و بیدار ماندن در خواب را دشوار کند. حتی راحتی تشک و بالش شما نیز میتواند نقش داشته باشد.
اگر اتاق خواب شما با فعالیتهایی غیر از خواب، مانند کار کردن یا تماشای تلویزیون، مرتبط باشد، مغز شما ممکن است شروع به ارتباط دادن این اتاق با بیداری به جای استراحت کند. ایجاد یک محیط مناسب برای خواب راهی ساده و در عین حال مؤثر برای حمایت از بهداشت بهتر خواب است.
نقش عادتهای خواب (بهداشت خواب)
بهداشت خواب به روشها و عادتهایی اشاره دارد که موجب ارتقای خوابی مداوم و باکیفیت میشوند. این رفتارها میتوانند به طور قابل توجهی بر توانایی فرد در به خواب رفتن و بیدار ماندن در خواب تأثیر بگذارند. وقتی این عادتها مختل میشوند، میتوانند به بیخوابی کمک کنند یا آن را بدتر کنند.
برنامههای خواب نامنظم
حفظ یک چرخه خواب و بیداری مداوم برای تنظیم ساعت داخلی بدن که به عنوان ریتم شبانهروزی نیز شناخته میشود، مهم است. هنگامی که برنامههای خواب نامنظم هستند، این ریتم میتواند مختل شود. این اختلال میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد، از جمله:
کار شیفتی یا سفرهای مکرر در مناطق زمانی مختلف (پرواززدگی).
رفتن به رختخواب و بیدار شدن در زمانهای بسیار متفاوت در روزهای هفته در مقایسه با آخر هفته.
چرت زدن برای مدتهای طولانی، به ویژه در اواخر روز.
این ناهماهنگیها میتواند پیشبینی خواب را برای بدن دشوار کند و منجر به چالشهایی در به خواب رفتن در زمان دلخواه و احتمالاً ایجاد خستگی در طول روز شود. تحقیقات در مورد عوامل ژنتیکی تأثیرگذار بر الگوهای خواب، تعامل پیچیده بین زیستشناسی و رفتار را نشان میدهد.
زمان استفاده از صفحه نمایش قبل از خواب
استفاده از دستگاههای الکترونیکی مانند تلفنهای هوشمند، تبلتها، رایانهها و تلویزیونها در زمان نزدیک به خواب میتواند در خواب تداخل ایجاد کند. این دستگاهها نور آبی ساطع میکنند که میتواند تولید ملاتونین، هورمونی که به بدن سیگنال میدهد زمان خواب فرا رسیده است را سرکوب کند.
علاوه بر این، محتوای جذاب در این دستگاهها میتواند از نظر ذهنی محرک باشد و آرام شدن را سختتر کند. این امر میتواند منجر به چرخهای شود که در آن مردم زمان بیشتری را در رختخواب بیدار میگذرانند و اتاق خواب را به جای خواب با بیداری مرتبط میدانند.
چگونه درباره بیخوابی ناشی از مسائل پزشکی با پزشک خود گفتگو کنید
هنگام صحبت در مورد بیخوابی با پزشک، آمادگی داشتن مفید است. به این فکر کنید که مشکلات خواب شما از چه زمانی شروع شده، هر چند وقت یکبار رخ میدهد و چه چیزی آنها را بهتر یا بدتر میکند.
اشاره به هرگونه علائم روزانه، مانند خستگی یا مشکل در تمرکز نیز مهم است. پزشک شما احتمالاً در مورد سابقه پزشکی، داروهای فعلی و هرگونه تغییر اخیر در زندگی یا عوامل استرسزا سؤال خواهد کرد. آنها همچنین ممکن است در مورد برنامه روزانه معمولی و عادتهای خواب شما بپرسند. ارائه یک تصویر واضح به آنها کمک میکند تا علل زمینهای احتمالی را شناسایی کنند.
پزشکان راههای مختلفی برای فهمیدن موضوع دارند. آنها ممکن است یک معاینه فیزیکی انجام دهند و سابقه سلامتی شما را بررسی کنند. گاهی اوقات، آنها آزمایش خون تجویز میکنند تا شرایطی مانند مشکلات تیروئید یا کمبود مواد مغذی را که میتوانند بر خواب تأثیر بگذارند، بررسی کنند. در صورت مشکوک بودن به اختلال خواب، ممکن است شما را برای ارزیابی بیشتر به یک متخصص خواب ارجاع دهند که میتواند شامل تست خواب باشد.
روشهای درمان بسته به علت متفاوت است. برای بیخوابی مرتبط با شرایط پزشکی، مدیریت آن شرایط اغلب اولین قدم است. اگر داروها نقش دارند، پزشک شما ممکن است دوزها را تنظیم کند یا جایگزینهایی را پیشنهاد دهد.
برای خود بیخوابی، یک خط درمان اولیه و رایج، درمان شناختی رفتاری برای بیخوابی (CBT-I) است. این درمان به بررسی افکار و رفتارهایی که در خواب تداخل ایجاد میکنند کمک میکند. این فرآیند اغلب شامل استراتژیهایی مانند موارد زیر است:
درمان محدودیت خواب: تنظیم زمان صرف شده در رختخواب برای مطابقت بهتر با زمان واقعی خواب.
درمان کنترل محرک: مرتبط ساختن دوباره اتاق خواب با خواب از طریق تقویت برنامههای روتین.
شناخت درمانی: به چالش کشیدن و تغییر افکار منفی در مورد خواب.
داروها نیز یک گزینه هستند و پزشک شما میتواند انواع مختلف موجود مانند بنزودیازپینها، زدیداروها یا آنتاگونیستهای گیرنده دوگانه اورکسین را توضیح دهد. آنها همچنین میتوانند در مورد عوارض جانبی احتمالی و تداخلات با داروهای دیگری که ممکن است مصرف کنید صحبت کنند.
مهم است به یاد داشته باشید که در مورد مکملها و داروهای گیاهی نیز باید قبل از مصرف با پزشک خود مشورت کنید، زیرا میتوانند عوارض جانبی داشته باشند یا با سایر درمانها تداخل ایجاد کنند. ارتباط صریح با ارائهدهنده مراقبتهای بهداشتی شما کلید یافتن مؤثرترین مسیر به سمت خوابی بهتر است.
تلههای رفتاری که به بیخوابی دامن میزنند
گاهی اوقات، حتی زمانی که عوامل خارجی مانند استرس یا شرایط پزشکی مدیریت میشوند، عادتهای خاصی میتوانند چرخه بیخوابی را ادامه دهند. اینها اغلب رفتارهایی هستند که اگرچه به ظاهر بیضرر به نظر میرسند، اما میتوانند مغز را آموزش دهند تا اتاق خواب را به جای استراحت با بیداری مرتبط بداند.
گذراندن زمان زیاد در رختخواب
یکی از تلههای رایج، گذراندن زمان بیش از حد در رختخواب است، به ویژه زمانی که خواب نیستید. اگر فردی ساعتهای زیادی را بیدار در رختخواب بگذارند، رختخواب به جای خواب، شروع به مرتبط شدن با سرخوردگی و بیداری میکند.
این مسئله میتواند منجر به یک برانگیختگی شرطی شود که به خواب رفتن را حتی سختتر میکند. هدف، تقویت ارتباط بین رختخواب و خواب است که اغلب شامل محدود کردن زمان صرف شده در رختخواب به دورههای خواب واقعی است.
مشکل چرت زدن و نگاه کردن به ساعت
چرت زدن، به ویژه در اواخر بعد از ظهر یا برای مدت زمان طولانی، میتواند انگیزه بدن برای خواب شبانه را کاهش دهد. در حالی که چرتهای کوتاه ممکن است برای برخی مفید باشد، چرتهای طولانی یا دیرهنگام میتوانند چرخه طبیعی خواب و بیداری را مختل کنند.
یکی دیگر از تلههای رفتاری مهم، چک کردن مکرر ساعت است. این عمل اغلب اضطراب در مورد نخوابیدن را افزایش میدهد و یک پیشبینی خودشکوفاگر ایجاد میکند. آگاهی از زمان در حال گذر و فشار برای به خواب رفتن میتواند برانگیختگی فیزیولوژیکی را افزایش دهد و فرآیند خواب را دستنیافتنیتر کند. به همین دلیل است که بسیاری از متخصصان خواب پیشنهاد میکنند ساعتها را از دیدرس دور نگه دارید.
مرتبط ساختن اتاق خواب با سرخوردگی
هنگامی که بیخوابی تداوم مییابد، اتاق خواب میتواند از پناهگاه آرامش به منبع اضطراب تبدیل شود. پرداختن به فعالیتهایی مانند کار کردن، غذا خوردن یا تماشای تلویزیون در رختخواب میتواند مرز بین زمان خواب و زمان بیداری را مخدوش کند.
علاوه بر این، بیدار ماندن در رختخواب برای مدتهای طولانی و نگرانی در مورد خواب میتواند ارتباط منفی قوی با محیط خواب ایجاد کند. این ارتباط ذهنی بین اتاق خواب و بیداری یا سرخوردگی مانعی جدی برای دستیابی به خوابی آرام است.
چگونه چرخه را بشکنیم و مغز خود را برای خواب دوباره آموزش دهیم
شکستن چرخه بیخوابی اغلب شامل بازآموزی ارتباطات مغز با خواب و اتاق خواب است. این فرآیند ریشه در درک این موضوع دارد که چگونه رفتارها و افکار میتوانند بیخوابی را تداوم بخشند و بر سلامت کلی مغز تأثیر بگذارند. تکنیکها بر اصلاح این الگوها برای ترویج خوابی مداومتر و ترمیمیتر تمرکز دارند.
یک رویکرد اصلی شامل درمان شناختی رفتاری برای بیخوابی (CBT-I) است. هدف این درمان شناسایی و تغییر افکار و کارهایی است که در خواب تداخل ایجاد میکنند. این روش به طور معمول شامل چندین استراتژی ارائه شده در یک سری جلسات است:
درمان کنترل محرک: این روش شامل تقویت ارتباط بین اتاق خواب و خواب است. این رفتار تشویق به رفتن به رختخواب تنها در هنگام احساس خوابآلودگی و بیرون آمدن از رختخواب در صورت عدم امکان به خواب رفتن ظرف حدود ۲۰ دقیقه را ترویج میکند.
درمان محدودیت خواب: این روش در ابتدا زمان صرف شده در رختخواب را محدود میکند تا با مقدار واقعی خواب به دست آمده مطابقت داشته باشد. با بهبود کارایی خواب، زمان در رختخواب به تدریج افزایش مییابد. این کار به انسجام خواب و کاهش زمان بیداری در رختخواب کمک میکند.
شناخت درمانی: این جزء به افکار منفی و نگرانیها در مورد خواب میپردازد. این روش به افراد کمک میکند تا دیدگاههای واقعیتر و مکانیسمهای مقابلهای برای اضطرابهای مرتبط با خواب ایجاد کنند.
فراتر از درمان رسمی، عادتهای خواب ثابت حیاتی هستند. حفظ یک برنامه منظم خواب و بیداری، حتی در آخر هفتهها، به تنظیم ساعت داخلی بدن کمک میکند. ایجاد یک برنامه روتین آرامشبخش قبل از خواب و بهینهسازی محیط خواب — تاریک، ساکت و خنک کردن آن — نیز میتواند به مغز سیگنال دهد که زمان استراحت فرا رسیده است.
برای افرادی که بیخوابی مرتبط با اختلالات مغزی زمینهای یا سایر مسائل پزشکی را تجربه میکنند، پرداختن به این شرایط اولیه گامی ضروری است. حوزه علوم اعصاب به کشف مکانیسمهای پیچیده خواب و بیداری ادامه میدهد و این استراتژیهای درمانی را آگاه میسازد.
جمعبندی: درک ریشههای بیخوابی
بنابراین، ما به چیزهای زیادی نگاه کردیم که میتوانند خواب شما را به هم بریزند. این فقط یک موضوع ساده نیست، اینطور نیست؟
استرس مطمئناً یک عامل بزرگ است، اما عادتهایی که پیرامون خواب ایجاد میکنیم، مانند زمان رفتن به رختخواب یا کارهایی که درست قبل از آن انجام میدهیم نیز به همین اندازه اهمیت دارند. حتی چیزهایی مثل خوردن یا نوشیدن در اواخر شب هم میتواند نقش داشته باشد. علاوه بر این، تغییرات زندگی، برنامههای کاری، و حتی چیزهایی که در ذهن ما میگذرد، مانند نگرانیها یا احساس افسردگی، همگی میتوانند در این امر نقش داشته باشند.
گاهی اوقات، این محصول ترکیبی از این عوامل است و برای برخی افراد، مشکلات سلامتی زمینهای یا داروها میتوانند مقصر باشند. این واقعاً نشان میدهد که خواب چقدر میتواند پیچیده باشد و چرا فهمیدن اینکه چه چیزی شما را بیدار نگه میدارد، اولین قدم برای داشتن استراحت بهتر است.
منابع
Dressle, R. J., & Riemann, D. (2023). Hyperarousal in insomnia disorder: Current evidence and potential mechanisms. Journal of sleep research, 32(6), e13928. https://doi.org/10.1111/jsr.13928
Zhang, B., Xu, F., Liu, M., Li, R., & Zhao, K. (2025). Quantitative Evaluation and Optimization of the Light Environment in Sleep-Conducive Workplaces. Buildings, 15(23), 4373\. https://doi.org/10.3390/buildings15234373
Lane, J. M., Qian, J., Mignot, E., Redline, S., Scheer, F. A., & Saxena, R. (2023). Genetics of circadian rhythms and sleep in human health and disease. Nature Reviews Genetics, 24(1), 4-20. https://doi.org/10.1038/s41576-022-00519-z
پرسشهای متداول
بیخوابی دقیقاً چیست؟
بیخوابی یک مشکل خواب شایع است که در آن افراد در به خواب رفتن، در خواب ماندن یا خیلی زود بیدار شدن دچار مشکل میشوند. این میتواند داشتن احساس شادابی در طول روز را سخت کند.
آیا استرس واقعاً میتواند باعث شود خوابم را از دست بدهم؟
بله، استرس یکی از دلایل اصلی نخوابیدن افراد است. وقتی نگران چیزهایی مانند مدرسه، کار یا مسائل شخصی هستید، ذهن شما میتواند درگیر شود و آرامش یافتن و به خواب رفتن را بسیار سخت کند.
عادتهای روزانه من چگونه بر خوابم تأثیر میگذارند؟
مواردی مانند نوشیدن بیش از حد کافئین در اواخر روز، نداشتن برنامه خواب منظم، یا استفاده از صفحهنمایشهایی مانند تلفن و رایانه درست قبل از خواب واقعاً میتوانند سیگنالهای طبیعی خواب بدن شما را به هم بریزند.
آیا مشکلات پزشکی وجود دارند که بتوانند منجر به بیخوابی شوند؟
یقیناً. مشکلات مختلف سلامتی، مانند درد مداوم، مشکلات تنفسی مانند آپنه خواب، یا شرایطی مانند اضطراب و افسردگی، میتوانند به طور قابل توجهی الگوهای خواب را مختل کنند.
آیا داروهایی که مصرف میکنم میتوانند باعث مشکلات خواب شوند؟
بله، برخی از داروها، اعم از داروهای تجویز شده توسط پزشک و داروهای بدون نسخه، میتوانند عوارض جانبی داشته باشند که با خواب تداخل ایجاد کنند. همیشه ایده خوبی است که در این مورد با پزشک خود مشورت کنید.
آیا محیط اتاق خواب من برای خواب اهمیت دارد؟
کاملاً. اتاقی که خیلی پر سر و صدا، خیلی روشن یا فاقد دمای مناسب باشد، میتواند به خواب رفتن یا بیدار ماندن در خواب را سخت کند. اتاق خواب شما باید فضایی آرام و راحت باشد.
«بهداشت خواب» چیست و چرا مهم است؟
بهداشت خواب به عادتهای خوبی اشاره دارد که به شما کمک میکنند خوب بخوابید. این شامل داشتن یک برنامه خواب ثابت، ایجاد یک برنامه روتین آرامشبخش قبل از خواب و اطمینان از آماده بودن اتاق خواب شما برای خواب است.
چرا داشتن یک برنامه خواب منظم اینقدر مهم است؟
بدن شما دارای یک ساعت داخلی به نام ریتمهای شبانهروزی است که روند روتین را دوست دارد. رفتن به رختخواب و بیدار شدن در زمانهای مختلف در هر روز این ساعت را گیج میکند و تشخیص زمان خواب را برای بدن شما سختتر میسازد.
استفاده از دستگاههای الکترونیکی قبل از خواب چگونه بر خواب من تأثیر میگذارد؟
نور آبی ساطع شده از صفحهنمایش گوشیها، تبلتها و رایانهها میتواند مغز شما را فریب دهد که هنوز روز است و احساس خوابآلودگی را سختتر کند. بهتر است حداقل از یک ساعت قبل از خواب از آنها دوری کنید.
اگر زمان زیادی را برای تلاش برای خوابیدن در رختخواب بگذرانم چه اتفاقی میافتد؟
اگر برای مدت طولانی بیدار در رختخواب دراز بکشید، مغز شما میتواند شروع به پیوند دادن رختخواب شما با سرخوردگی و بیداری به جای خواب کند. این میتواند به خواب رفتن را در زمانی که میخواهید، حتی سختتر کند.
اگر فکر میکنم بیخوابی من به یک مشکل سلامتی مربوط است، آیا باید با پزشکم صحبت کنم؟
بله، اگر حدس میزنید یک بیماری یا دارو باعث بیخوابی شما شده است، بسیار مهم است که با پزشک خود در این مورد صحبت کنید. آنها میتوانند به شناسایی علت کمک کرده و بهترین درمان را پیشنهاد دهند.
آیا چرت زدن در طول روز میتواند بیخوابی من را بدتر کند؟
اغلب بله. در حالی که چرت زدنهای کوتاه میتواند برای برخی مفید باشد، چرت زدنهای طولانی یا دیرهنگام میتواند نیاز شما به خواب در شب را کاهش دهد و به خواب رفتن در زمان خواب را دشوارتر کند.
Emotiv یک شرکت پیشرو در فناوری عصبی است که با ابزارهای در دسترس EEG و دادههای مغزی به پیشبرد پژوهشهای علوم اعصاب کمک میکند.
کریستین بورگوس
