میگرن یک وضعیت عصبی پیچیده است که میتواند واقعاً زندگی شما را مختل کند. درک اینکه میگرن چیست، چه عواملی باعث آن میشود و چگونه میتوان آن را مدیریت کرد، اولین گام به سوی دریافت تسکین است.
این مقاله جنبههای مختلف میگرن را از انواع و علائم مختلف آن تا گزینههای درمانی موجود تجزیه و تحلیل میکند.
میگرن چیست؟
میگرن چیزی فراتر از یک سردرد شدید است؛ این یک اختلال عصبی پیچیده است که سلامت مغز میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار میدهد. اگرچه درد شدید سر یکی از علائم شاخص آن است، اما این فقط بخشی از یک پازل بزرگتر است.
فراتر از درد ضرباندار یا کوبندهای که اغلب یک طرف سر را تحت تأثیر قرار میدهد و با حرکت بدتر میشود، افراد معمولاً علائم ناتوانکننده دیگری را نیز تجربه میکنند.
علائم شایع میگرن
حملات میگرنی اغلب با مجموعهای از علائم همراه هستند که میتوانند به طور قابل توجهی بر زندگی روزمره تأثیر بگذارند. این علائم میتوانند شامل موارد زیر باشند:
تهوع و استفراغ: احساس ناخوشی در معده یک شکایت بسیار رایج در طول دوره میگرن است.
حساسیت به نور (نور هراسی): نورهای روشن، حتی نورپردازی معمولی داخلی، میتوانند غیرقابل تحمل و دردناک شوند.
حساسیت به صدا (صدا هراسی): صداهای روزمره ممکن است تقویتشده و آزاردهنده به نظر برسند.
حساسیت به بو: برخی بوها، مانند عطرها یا دود، میتوانند به ویژه مزاحم و آزاردهنده باشند.
برخی از افراد نیز قبل یا در حین میگرن، پدیدهای به نام اورا (هاله پیشدرآمد) را تجربه میکنند. اینها اختلالات حسی، در بیشتر موارد بینایی، مانند دیدن نورهای چشمکزن، خطوط زیگزاگ یا نقاط کور هستند. سایر علائم اورا میتواند شامل احساس سوزن سوزن شدن یا مشکل در تکلم باشد.
میگرن چقدر طول میکشد؟
یک حمله میگرنی درماننشده میتواند برای مدت قابل توجهی ادامه یابد. به طور کلی، این دورهها میتوانند از ۴ ساعت تا ۷۲ ساعت طول بکشند. این مدت زمان میتواند از فردی به فرد دیگر و حتی از حملهای به حمله دیگر به شدت متفاوت باشد.
برای برخی، میگرن ممکن است طی چند ساعت خود به خود برطرف شود، در حالی که برای برخی دیگر، میتواند یک مرافعه چند روزه باشد. در موارد نادر و شدید، میگرن میتواند حتی بیشتر طول بکشد و از مرز ۷۲ ساعت فراتر رود، که به عنوان وضعیت میگرنی (status migrainosus) شناخته میشود و اغلب نیاز به مداخله پزشکی دارد.
انواع میگرن
میگرن به اشکال مختلفی بروز میکند و شناخت نوع خاص آن میتواند به درک و مدیریت آن کمک کند. در اینجا نگاهی به برخی از دستهبندیهای رایجتر میاندازیم:
میگرن همراه با اورا
این نوع با اختلالات حسی مشخص میشود که معمولاً قبل یا در حین حمله میگرنی رخ میدهند. اینها اورا نامیده میشوند. اختلالات بینایی رایجترین نوع هستند، مانند دیدن نورهای چشمکزن، خطوط زیگزاگ یا نقاط کور.
برخی از افراد ممکن است تغییرات حسی مانند سوزن سوزن شدن یا بیحسی در اندامهای خود، یا حتی مشکلات تکلم را تجربه کنند. این علائم عصبی معمولاً به تدریج در عرض ۵ تا ۲۰ دقیقه ایجاد میشوند و کمتر از یک ساعت طول میکشند.
میگرن بدون اورا
این شایعترین نوع میگرن است. این بیماری بدون هیچگونه علائم اورای قبلی رخ میدهد. نشانه بارز آن خود سردرد است که اغلب به صورت ضرباندار یا تپنده، معمولاً در یک طرف سر توصیف میشود.
شدت آن معمولاً متوسط تا شدید است و با فعالیت بدنی بدتر میشود. حالت تهوع، استفراغ و حساسیت شدید به نور و صدا اغلب با سردرد همراه است.
میگرن مزمن
میگرن مزمن بر اساس دفعات حملات تعریف میشود. این بیماری شامل تجربه سردرد در ۱۵ روز یا بیشتر در ماه برای حداقل سه ماه است.
از این روزهای سردرد، حداقل هشت روز باید دارای ویژگیهای میگرنی باشد، مانند درد متوسط تا شدید سر، درد ضرباندار، درد در یک طرف سر، یا حساسیت به نور و صدا. این ماهیت مداوم میتواند به طور قابل توجهی بر زندگی روزمره تأثیر بگذارد.
میگرن شکمی
که بیشتر در کودکان دیده میشود، میگرن شکمی با دورههای مکرر درد متوسط تا شدید معده، که اغلب با تهوع و استفراغ همراه است، مشخص میشود. سردرد ممکن است در طول این دورهها وجود داشته باشد یا نباشد.
با افزایش سن، میگرنهای شکمی گاهی اوقات میتوانند به سردردهای میگرنی کلاسیک تبدیل شوند.
میگرن چشمی
این نوع که به نام میگرن شبکیه نیز شناخته میشود، بینایی یک چشم را تحت تأثیر قرار میدهد. این بیماری میتواند باعث کاهش موقت، جزئی یا کامل بینایی در آن چشم شود که اغلب با درد مبهم در پشت چشم همراه است که ممکن است به بقیه نقاط سر نیز سرایت کند. هرگونه تغییر ناگهانی در بینایی مستلزم توجه فوری پزشکی است.
میگرن دهلیزی (وستیبولار)
این شکل از میگرن در درجه اول بر حس تعادل تأثیر میگذارد. بیماران ممکن است ورتیگو (احساس چرخش)، سرگیجه و مشکلات تعادل، اغلب همراه با تهوع و استفراغ را تجربه کنند.
سردرد ممکن است در طول یک دوره میگرن دهلیزی وجود داشته باشد یا نباشد. این نوع اغلب در افرادی با سابقه بیماری حرکت (سفر گرفتگی) دیده میشود.
میگرن همیپلژیک (نیمهفلجی)
این یک نوع میگرن نادر اما جدی است که باعث ضعف یا فلج موقت در یک طرف بدن میشود. علائم دیگر میتواند شامل بیحسی، سوزن سوزن شدن و تغییرات بینایی باشد.
از آنجا که این علائم میتوانند شبیه به سکته مغزی باشند، در صورت بروز آنها، مراجعه فوری به ارزیابیهای پزشکی بسیار حیاتی است.
سایر انواع کمتر شایع
چندین نوع میگرن کمتر شایع دیگر نیز وجود دارد، از جمله:
میگرن با اورای ساقه مغز: با علائم عصبی منشأ گرفته از ساقه مغز، مانند سرگیجه، ورتیگو و مشکل در تکلم، اغلب قبل از سردرد مشخص میشود.
وضعیت میگرنی (Status Migrainosus): یک میگرن شدید و ناتوانکننده که بیش از ۷۲ ساعت طول میکشد و اغلب نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارد.
میگرن چشمی-حرکتی (افتالموپلژیک): باعث ایجاد درد در اطراف چشم میشود و میتواند منجر به فلج ماهیچههای کنترلکننده حرکت چشم شود که در نتیجه آن دوبینی یا افتادگی پلک رخ میدهد. این نوع نیز به دلیل دلایل زمینهای بالقوه، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
چه چیزی باعث میگرن میشود؟
علت دقیق پشت میگرن کاملاً شناخته شده نیست، اما تحقیقات علوم اعصاب به تعامل پیچیدهای از عوامل ژنتیکی و تغییرات درون مغز اشاره دارد.
تصور میشود که سلولهای عصبی بیشفعال ممکن است باعث تغییرات شیمیایی در بدن شوند و موادی مانند سروتونین و CGRP را تحت تأثیر قرار دهند. این تغییرات میتواند منجر به التهاب و درد در اطراف رگهای خونی مغز شود.
چندین عامل میتوانند احتمال تجربه میگرن را در یک فرد افزایش دهند:
ژنتیک: سابقه خانوادگی میگرن به طور قابل توجهی خطر ابتلا را افزایش میدهد. اگر یکی از والدین میگرن داشته باشد، شانس به ارث بردن آن بین ۳۴ تا ۹۰ درصد است.
جنسیت و سن: میگرن در زنان شایعتر است و معمولاً بین سنین ۱۰ تا ۴۰ سالگی شروع میشود. تغییرات هورمونی، مانند تغییرات مربوط به قاعدگی یا یائسگی، میتوانند بر الگوهای میگرن تأثیر بگذارند.
سایر شرایط سلامتی: شرایطی مانند افسردگی، اضطراب، اختلالات خواب و صرع گاهی اوقات با شیوع بالاتر میگرن همراه هستند.
اگرچه علت زمینهای پیچیده است، اما برخی محرکهای خاص (triggers) میتوانند باعث شروع حمله میگرنی در افراد مستعد شوند. این موارد میتوانند از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت باشند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:
نوسانات هورمونی: تغییرات مربوط به دورههای قاعدگی، بارداری، یائسگی یا هورموندرمانی.
استرس: دورههای استرس بالا میتواند منجر به تغییرات شیمیایی در مغز شود که ممکن است میگرن ایجاد کند.
محرکهای حسی: نورهای روشن، صداهای بلند و بوهای تند.
تغییرات الگوی خواب: هم خواب خیلی زیاد و هم خواب خیلی کم میتوانند محرک باشند.
تغییرات آب و هوا: تغییر در فشار بارومتریک یا دما.
برخی غذاها و نوشیدنیها: پنیرهای کهنه، الکل، شکلات و کافئین (مصرف بیش از حد یا ترک آن) گاهی اوقات نقش دارند، اگرچه پاسخهای فردی بسیار متفاوت است.
تلاش فیزیکی: فعالیت بدنی شدید، از جمله ورزش و فعالیت جنسی.
داروها: برخی داروها، به ویژه داروهایی که بر رگهای خونی تأثیر میگذارند، میتوانند محرک میگرن باشند.
تشخیص میگرن
تشخیص اینکه آیا میگرن را تجربه میکنید یا خیر، شامل گفتگو با یک متخصص مراقبتهای بهداشتی است. آنها میخواهند درباره تاریخچه پزشکی شما و علائم خاصی که داشتهاید بدانند.
اگر سابقه سردردهای خود را یادداشت کرده باشید، واقعاً کمککننده است - مواردی مانند زمان وقوع، مدت زمان آنها، چه احساسی دارند و هر چیزی که ممکن است باعث شروع آنها شده باشد. این نوع جزئیات میتواند سرنخ بزرگی باشد.
پزشکان اغلب سوالاتی میپرسند درباره:
سردردهای شما هر چند وقت یکبار اتفاق میافتند.
شدت و ماهیت علائم شما.
چه چیزی علائم شما را بهتر یا بدتر میکند.
آیا سایر اعضای خانواده سابقه میگرن دارند یا خیر.
تمام داروها و مکملهایی که مصرف میکنید.
گاهی اوقات، ممکن است پزشک از شما بخواهد که برای مدتی یک دفترچه یادداشت روزانه سردرد داشته باشید. این دفترچه محلی برای یادداشت جزئیات مربوط به هر دوره سردرد، از جمله هرگونه اختلال بینایی یا احساسات غیرعادی است.
همچنین توجه به استرسهای بزرگ زندگی یا تغییرات اخیر مفید است. تشخیص میگرن معمولاً بر اساس توصیف دقیق الگوی سردرد و علائم همراه آن انجام میشود.
در حالی که ممکن است برای رد سایر شرایط، تصویربرداری مغزی مانند امآرآی انجام شود، مهم است بدانید که خود میگرنها به نحوه عملکرد مغز مربوط میشوند، و نه لزوماً یک مشکل ساختاری که در یک امآرآی استاندارد نشان داده شود.
گزینههای درمان میگرن
مدیریت میگرن شامل یک رویکرد دوگانه است: درمان حملات در هنگام وقوع و تلاش برای پیشگیری از وقوع آنها در وهله اول. هیچ درمان قطعی واحدی برای میگرن وجود ندارد، اما انواع استراتژیها میتوانند به کاهش دفعات، شدت و تأثیر آنها بر زندگی روزمره کمک کنند.
درمانهای حاد (تسکینی)
این درمانها در اولین نشانه میگرن برای متوقف کردن یا کاهش علائمی مانند درد، تهوع و حساسیت به نور و صدا مصرف میشوند. هدف، متوقف کردن حمله میگرن قبل از شدید شدن آن است.
مسکنهای بدون نسخه (OTC): برای میگرنهای خفیف تا متوسط، داروهایی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن یا استامینوفن، که گاهی اوقات با کافئین ترکیب میشوند، میتوانند مؤثر باشند. با این حال، استفاده مکرر میتواند منجر به سردردهای ناشی از مصرف بیش از حد دارو شود.
تریپتانها: این داروهای تجویزی با تأثیر بر مسیرهای سروتونین در مغز برای مسدود کردن سیگنالهای درد عمل میکنند. آنها در اشکال مختلف از جمله قرص، اسپری بینی و تزریق عرضه میشوند.
جپانتها (Gepants): داروهای جدیدتری مانند ریمجپانت و اوبروجپانت، پروتئینی به نام CGRP (پپتید وابسته به ژن کلسیتونین) را هدف قرار میدهند که در میگرن نقش دارد. آنها به صورت قرصهای خوراکی یا اسپری بینی در دسترس هستند.
دیتانها (Ditans): لاسمیدیتان نمونهای از دیتان است، کلاس دیگری از دارو که گیرندههای سروتونین را برای تسکین درد میگرن هدف قرار میدهد. این دارو به صورت خوراکی مصرف میشود و میتواند باعث خوابآلودگی شود.
ارگوتامینها: داروهایی مانند دیهیدروارگوتامین میتوانند به خصوص برای میگرنهای طولانیتر مؤثر باشند و به صورت اسپری بینی یا تزریق در دسترس هستند. آنها به طور کلی زمانی استفاده میشوند که سایر درمانها مؤثر نبودهاند.
داروهای ضد تهوع: اگر تهوع و استفراغ علائم شایعی باشند، داروهای خاصی میتوانند برای مدیریت این مشکلات تجویز شوند.
درمانهای پیشگیرانه
درمانهای پیشگیرانه زمانی در نظر گرفته میشوند که میگرنها مکرر، شدید باشند یا به خوبی به درمانهای حاد پاسخ ندهند. این درمانها با هدف کاهش تعداد روزهای میگرن و شدت آنها انجام میشوند. آنها معمولاً به طور منظم مصرف میشوند، نه فقط در طول حمله.
داروهای ضد تشنج: مشخص شده است که داروهایی مثل توپیرامات و والپروئیک اسید به پیشگیری از میگرن کمک میکنند، اگرچه میتوانند عوارض جانبی داشته باشند.
داروهای فشار خون: برخی مسدودکنندههای بتا و مسدودکنندههای کانال کلسیم اغلب برای پیشگیری از میگرن استفاده میشوند.
داروهای ضد افسردگی: برخی از انواع داروهای ضد افسردگی، به ویژه داروهای ضد افسردگی سهحلقهای، میتوانند در پیشگیری از میگرن مؤثر باشند.
مهارکنندههای CGRP: این کلاس شامل آنتیبادیهای مونوکلونال تزریقی (مانند ارنوماب، فرمانزوماب، گالکانزوماب، اپتینزوماب) و جپانتهای خوراکی (مانند آتو جپانت، ریمجپانت) است. آنها با مسدود کردن عمل CGRP کار میکنند.
تزریق بوتاکس: برای مبتلایان به میگرن مزمن، تزریق سم بوتولینوم نوع A که هر ۱۲ هفته یکبار در اطراف سر و گردن انجام میشود، ممکن است به پیشگیری از سردرد کمک کند.
زندگی با میگرن و مدیریت آن
میگرن شرایطی پیچیده است که افراد زیادی را تحت تأثیر قرار میدهد و اغلب تأثیر قابل توجهی بر زندگی روزمره آنها دارد. در حالی که درمانی قطعی وجود ندارد، درک انواع مختلف، علل احتمالی و شناخت علائم متنوع، اولین گام به سوی مدیریت مؤثر است.
همکاری نزدیک با یک ارائهدهنده مراقبتهای بهداشتی، کلید توسعه یک برنامه درمانی شخصیسازیشده است که ممکن است شامل داروهایی برای متوقف کردن یا پیشگیری از حملات، اصلاح سبک زندگی برای اجتناب از محرکها و درمانهای مکمل باشد. با آگاه بودن و فعال بودن، افراد میتوانند یاد بگیرند که میگرن خود را بهتر کنترل کنند و کیفیت کلی زندگی خود را بهبود بخشند.
منابع
Grangeon, L., Lange, K. S., Waliszewska-Prosół, M., Onan, D., Marschollek, K., Wiels, W., ... & European Headache Federation School of Advanced Studies (EHF-SAS). (2023). ژنتیک میگرن: ما اکنون کجا هستیم؟. The journal of headache and pain, 24(1), 12. https://doi.org/10.1186/s10194-023-01547-8
Ashina, S., Bentivegna, E., Martelletti, P., & Eikermann-Haerter, K. (2021). تغییرات ساختاری و عملکردی مغز در میگرن. Pain and therapy, 10(1), 211-223. https://doi.org/10.1007/s40122-021-00240-5
Iyengar, S., Johnson, K. W., Ossipov, M. H., & Aurora, S. K. (2019). CGRP و سیستم سهقلو در میگرن. Headache: The Journal of Head and Face Pain, 59(5), 659-681. https://doi.org/10.1111/head.13529
Ducros, A., Tournier-Lasserve, E., & Bousser, M. G. (2002). ژنتیک میگرن. The Lancet Neurology, 1(5), 285-293. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(02)00134-5
پرسشهای متداول
میگرن دقیقاً چیست؟
میگرن چیزی فراتر از یک سردرد بد است. این یک مشکل پیچیده مغز و سیستم عصبی است که باعث ایجاد درد شدید در سر، اغلب در یک طرف آن میشود. همچنین میتواند با احساسات ناخوشایند دیگری مانند تهوع، استفراغ و حساسیت شدید به نور و صدا همراه باشد. این حملات میتوانند ساعتها یا حتی چند روز طول بکشند.
آیا میگرن همان سردرد است؟
اگرچه میگرن شامل سردرد میشود، اما آنها یکسان نیستند. سردردها میتوانند دلایل زیادی داشته باشند، اما میگرن نوع خاصی از اختلال عصبی است. سردردهای میگرنی معمولاً احساس ضرباندار یا کوبنده دارند، با حرکت بدتر میشوند و اغلب با علائم دیگری مانند تهوع یا حساسیت به نور و صدا همراه هستند که همیشه با سردردهای معمولی وجود ندارند.
مراحل میگرن چیست؟
بسیاری از افراد میگرن را به صورت مرحلهای تجربه میکنند. قبل از سردرد، یک مرحله «پیشنشانه» (prodrome) با علائمی مانند تغییرات خلقی، هوسهای غذایی یا خستگی وجود دارد. برخی از افراد نیز قبل یا در طول سردرد، «اورا» را تجربه میکنند که میتواند شامل تغییرات بینایی مانند دیدن نورهای چشمکزن یا نقاط کور، یا سایر اختلالات حسی باشد.
آیا میگرن درمان قطعی دارد؟
در حال حاضر، هیچ درمان قطعی برای میگرن وجود ندارد. با این حال، میتوان آنها را به طور مؤثری مدیریت کرد. درمانها بر متوقف کردن علائم در هنگام شروع و پیشگیری از حملات بعدی تمرکز دارند. تغییرات سبک زندگی، مانند مدیریت استرس و خواب کافی نیز نقش بزرگی ایفا میکنند.
چه چیزی باعث میگرن میشود؟
علت دقیق ریشه میگرن کاملاً مشخص نیست، اما کارشناسان بر این باورند که این فرآیند شامل تغییراتی در فعالیت مغز و ترشح برخی مواد شیمیایی و سیگنالهای درد در اطراف اعصاب و رگهای خونی در سر است. چیزهای زیادی میتوانند باعث تحریک حمله شوند، مانند استرس، برخی غذاها، تغییرات در الگوهای خواب و نوسانات هورمونی.
انواع مختلف میگرن کدامند؟
میگرن انواع مختلفی دارد. شایعترین آنها میگرن با و بدون اورا است. سایر موارد عبارتند از میگرن مزمن (حملات مکرر)، میگرن دهلیزی (تأثیرگذار بر تعادل)، میگرن همیپلژیک (باعث ضعف موقت) و میگرن شکمی که در کودکان شایعتر است و باعث مشکلات معده میشود.
میگرن چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشکان معمولاً میگرن را بر اساس تاریخچه پزشکی شما و توصیف علائمتان تشخیص میدهند. داشتن یک دفترچه یادداشت روزانه میگرن میتواند بسیار مفید باشد. گاهی اوقات، ممکن است آزمایشهایی مانند امآرآی یا سیتی اسکن برای رد سایر دلایل احتمالی سردرد شما انجام شود.
چه درمانهایی برای میگرن در دسترس است؟
درمانهای میگرن به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: درمانهای حاد برای متوقف کردن حمله پس از شروع آن، و درمانهای پیشگیرانه برای کاهش تعداد دفعات و شدت حملات. داروها رایج هستند، اما تغییر در سبک زندگی و درمانهای جایگزین نیز میتوانند کمک کنند.
آیا داروهایی برای متوقف کردن حمله میگرنی وجود دارد؟
بله، داروهایی طراحی شدهاند تا علائم میگرن را پس از شروع متوقف کنند. این داروها اغلب درمانهای حاد یا سقط کننده نامیده میشوند. آنها زمانی بهترین بازدهی را دارند که در اولین نشانه میگرن مصرف شوند و شامل داروهایی مانند تریپتانها، جپانتها و برخی مسکنهای خاص هستند.
درمانهای پیشگیرانه برای میگرن چیست؟
درمانهای پیشگیرانه معمولاً به طور منظم، اغلب روزانه، برای کاهش دفعات و شدت حملات میگرن مصرف میشوند. این داروها ممکن است شامل برخی داروهای فشار خون، داروهای ضد تشنج، ضد افسردگیها یا داروهای جدیدتری مانند آنتیبادیهای مونوکلونال باشند. آنها اغلب برای افرادی با میگرنهای مکرر یا شدید تجویز میشوند.
آیا تغییرات سبک زندگی میتواند به مدیریت میگرن کمک کند؟
قطعاً. شناسایی و اجتناب از محرکهای شخصی میگرن بسیار مهم است. این امر ممکن است شامل مدیریت استرس از طریق تکنیکهایی مانند یوگا یا مدیتیشن، حفظ یک برنامه خواب منظم، صرف به موقع وعدههای غذایی و هیدراته ماندن باشد. گاهی اوقات، یک استراحت ساده در یک اتاق تاریک و ساکت میتواند علائم را تسکین دهد.
آیا میگرن خطرناک است؟
بیشتر میگرنها تهدیدکننده زندگی نیستند و آسیب طولانیمدت به همراه ندارند. با این حال، در موارد بسیار نادر، عوارض میگرن مانند انفارکتوس میگرنی (سکته مغزی در حین میگرن) ممکن است رخ دهد. مراجعه فوری به پزشک برای سردردهای ناگهانی و شدید یا در صورت تجربه علائم غیرمعمول مانند بیحسی، ضعف یا مشکل در تکلم، از اهمیت بالایی برخوردار است.
Emotiv یک شرکت پیشرو در فناوری عصبی است که با ابزارهای در دسترس EEG و دادههای مغزی به پیشبرد پژوهشهای علوم اعصاب کمک میکند.
کریستین بورگوس
