میگرن چیزی فراتر از یک سردرد شدید است. برای زنان، میتواند بخش واقعاً مختلکنندهای از زندگی باشد.
ممکن است بپرسید چه چیزی باعث میگرن در زنان میشود؟ اغلب ترکیبی از عوامل است که هورمونها نقش بزرگی در آن دارند، اما عوامل دیگری مثل استرس، رژیم غذایی و خواب هم مهم هستند. بیایید برخی از دلایل رایجی را که چرا زنان میگرن را تجربه میکنند بررسی کنیم.
نکات کلیدی
تغییرات هورمونی، بهویژه آنهایی که به چرخه قاعدگی، پیشیائسگی، یائسگی، بارداری و پس از زایمان مربوط میشوند، یکی از محرکهای اصلی میگرن در زنان هستند.
سطوح استروژن بهطور قابلتوجهی بر شیمی مغز تأثیر میگذارند و کاهش این هورمون میتواند منجر به حملات میگرنی شود.
استرس، چه عاطفی و چه جسمی، همراه با عوامل سبک زندگی مانند خواب و رژیم غذایی نامنظم، میتواند در فراوانی و شدت میگرن نقش داشته باشد.
عوامل محیطی مانند بوهای تند یا نورهای شدید، و حتی برخی غذاها و نوشیدنیها، میتوانند برای بعضی افراد بهعنوان محرک میگرن عمل کنند.
نوسانات هورمونی چگونه در زنان باعث میگرن میشود؟
برای بسیاری از زنان، میگرن ارتباط نزدیکی با بالا و پایین رفتن هورمونها دارد. این ارتباط آنقدر مهم است که اغلب دلیل اصلیِ شیوع بیشتر میگرن در زنان نسبت به مردان در نظر گرفته میشود.
هورمون اصلیِ دخیل در این موضوع استروژن است؛ هورمونی کلیدی در زیستشناسی زنانه. سطح آن در طول زندگی یک زن و حتی بهصورت ماهبهماه تغییر میکند، و این تغییرات میتوانند مستقیماً بر شیمی مغز، بهویژه انتقالدهنده عصبی سروتونین که بر درک درد اثر میگذارد، تأثیر بگذارند.
میگرن قاعدگی چیست؟
بسیاری از زنان گزارش میکنند که میگرن آنها در حوالی دوره قاعدگی رخ میدهد. تصور میشود این پدیده که به آن میگرن قاعدگی گفته میشود، با افت ناگهانی سطح استروژن درست پیش از شروع پریود تحریک شود.
این افت هورمونی میتواند تعادل ظریف مغز را بر هم بزند و به حمله میگرنی منجر شود. برآورد میشود درصد زیادی از زنان مبتلا به میگرن این نوع حمله را تجربه میکنند.
پریمنوپاز و یائسگی چگونه بر دفعات میگرن اثر میگذارند؟
با نزدیک شدن زنان به پریمنوپاز و یائسگی، سطح هورمونهایشان دچار تغییرات قابلتوجهی میشود. نوسان و سپس کاهش سطح استروژن در این مراحل زندگی میتواند برای برخی افراد باعث افزایش دفعات یا شدت میگرن شود.
با این حال، در برخی دیگر ممکن است با پایدار شدن سطح هورمونها در یک خط پایه پایینتر، میگرن بهتر شود.
در دوران بارداری و پس از زایمان چه اتفاقی برای میگرن میافتد؟
بارداری از نظر میگرن میتواند ترکیبی از حالتهای مختلف باشد. برخی زنان به دلیل پایداری بیشتر سطح هورمونها، در دوران بارداری بهبود میگرن را تجربه میکنند.
برعکس، برخی دیگر ممکن است بدتر شدن علائم را تجربه کنند. پس از زایمان، افت سریع سطح استروژن میتواند میگرن را تحریک کند.
این وضعیت معمولاً با چالشهای دیگرِ پس از زایمان مانند استرس و کمخوابی تشدید میشود و دورهای دشوار برای مبتلایان به میگرن ایجاد میکند.
دیگر محرکهای شایع میگرن که بر زنان اثر میگذارند کداماند؟
اگرچه تغییرات هورمونی برای بسیاری از زنان مبتلا به میگرن عامل مهمی هستند، محرکهای گوناگون دیگری نیز میتوانند نقش داشته باشند. این عوامل میتوانند با تغییرات هورمونی تعامل داشته باشند یا مستقل عمل کنند و در دفعات و شدت حملات میگرنی سهم داشته باشند.
استرس و فشار عاطفی چگونه میگرن را تحریک میکنند؟
استرس اغلب بهعنوان یکی از اصلیترین محرکهای میگرن برای درصد زیادی از افراد ذکر میشود.
فشارهای زندگی مدرن، از مدیریت مسئولیتهای شغلی و مراقبت از خانواده تا تعهدات شخصی، میتواند به استرس مزمن منجر شود. این فشار مداوم میتواند سیستم عصبی را بیشازحد تحریک کرده و بر سلامت مغز اثر بگذارد و آن را نسبت به شروع میگرن مستعدتر کند.
فراتر از استرس عمومی، حالتهای هیجانی خاص مانند اضطراب، هیجان یا حتی احساس رهایی پس از یک دوره پراسترس نیز میتوانند حمله را آغاز کنند. حتی انتظار برای وقوع میگرن بعدی نیز میتواند چرخهای از نگرانی ایجاد کند که این اختلال مغزی را تشدید میکند.
کدام غذاها و نوشیدنیها بهعنوان محرک حملات میگرنی شناخته میشوند؟
برخی غذاها و نوشیدنیها در افراد مستعد میتوانند میگرن را تحریک کنند. این موارد از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوتاند، اما محرکهای رایج عبارتاند از:
پنیرهای کهنه
گوشتهای فرآوریشده (حاوی نیترات)
شیرینکنندههای مصنوعی، بهویژه آسپارتام
MSG (مونو سدیم گلوتامات)
شکلات
الکل، بهویژه شراب قرمز
کافئین (هم قطع مصرف و هم مصرف بیشازحد)
اختلالات خواب و الگوهای نامنظم چگونه بر میگرن اثر میگذارند؟
اختلال در برنامه منظم خواب یکی از محرکهای شناختهشده میگرن است. هم کمخوابی و هم خوابیدن بیشازحد طولانی میتواند حملات را برانگیزد.
الگوهای نامنظم خواب، مانند آنچه در کار شیفتی یا بهدلیل سفر رخ میدهد، نیز میتواند مشکلساز باشد. بنابراین، حفظ یک چرخه خواب-بیداری منظم، راهبردی کلیدی برای مدیریت میگرن محسوب میشود.
چه عوامل محیطی و محرکهای حسی میتوانند میگرن را تحریک کنند؟
حساسیت به محرکهای محیطی در میان کسانی که میگرن را تجربه میکنند شایع است. این موارد میتواند شامل موارد زیر باشد:
نورهای شدید یا چشمکزن: نور طبیعی خورشید، چراغهای فلورسنت و نورهای چشمکزن میتوانند بهویژه آزاردهنده باشند.
بوهای تند: عطرها، مواد شوینده، دود و بوی برخی غذاها میتوانند حملات را تحریک کنند.
صداهای بلند: صداهای بلند ناگهانی یا مداوم میتوانند محرک باشند.
تغییرات آبوهوا: تغییرات فشار هوا، گرمای شدید، رطوبت یا طوفانها از محرکهایی هستند که زیاد گزارش میشوند.
آیا بین میگرن و ژنتیک یا سابقه خانوادگی ارتباطی وجود دارد؟
پژوهشها بهوضوح نشان میدهند که یک مؤلفه ژنتیکی در اینکه چه کسی دچار میگرن میشود نقش دارد.
اگر یکی یا هر دو والد شما میگرن داشتهاند، خطر ابتلای شما نیز میتواند بیشتر باشد. این به معنی قطعی بودن ابتلا نیست، اما نشاندهنده نوعی استعداد است.
دانشمندان ژنهای مشخصی را شناسایی کردهاند که ممکن است با میگرن مرتبط باشند، بهویژه ژنهایی که بر ارتباط بین سلولهای مغزی و عملکرد رگهای خونی اثر میگذارند. این عوامل ژنتیکی میتوانند مغز فرد را نسبت به محرکهای مختلف حساستر کنند. میتوانید آن را شبیه پایینتر بودن آستانه شروع حمله میگرنی در مقایسه با فردی بدون این تأثیرات ژنتیکی در نظر بگیرید.
درک این پیوند ژنتیکی برای تشخیص و مدیریت مهم است. هرچند نمیتوانید ژنهای خود را تغییر دهید، دانستن وجود سابقه خانوادگی میتواند به شناسایی زودتر علائم و رویکردی فعالانه برای مدیریت کمک کند.
گامهای بعدی در مدیریت میگرن
روشن است که میگرن در زنان پیچیده است و اغلب فراتر از یک سردرد ساده است.
تغییرات هورمونی، بهویژه موارد مرتبط با چرخه قاعدگی، بارداری و یائسگی، نقش بزرگی دارند. اما فقط هورمونها نیستند؛ استرس زندگی روزمره، الگوهای خواب و حتی چیزهایی که میخوریم یا بو میکنیم هم میتوانند حمله را آغاز کنند.
درک این ارتباطها نخستین گام است. نگهداشتن یک دفترچه برای پیگیری محرکهای شخصی واقعاً میتواند کمککننده باشد.
اگر میگرن در زندگیتان اختلال ایجاد کرده، صحبت با پزشک یا متخصص سردرد ایده خوبی است.
آنها میتوانند کمک کنند بهترین روشهای مدیریت شرایط خاص شما مشخص شود؛ چه از طریق دارو، تغییر سبک زندگی یا دیگر درمانهای مبتنی بر علوم اعصاب.
منابع
de Boer, I., Terwindt, G. M., & van den Maagdenberg, A. M. (2020). Genetics of migraine aura: an update. The journal of headache and pain, 21(1), 64. https://doi.org/10.1186/s10194-020-01125-2
سوالات متداول
چرا احتمال میگرن در زنان بیشتر از مردان است؟
زنان معمولاً بیشتر از مردان میگرن را تجربه میکنند، چون هورمونهای آنها تغییرات بیشتری دارد. هورمونهایی مثل استروژن میتوانند بر شیمی مغز که درد را کنترل میکند اثر بگذارند. وقتی این هورمونها کاهش مییابند، بهخصوص پیش از قاعدگی، میتوانند میگرن را تحریک کنند. سطح هورمون در مردان پایدارتر است، بنابراین این نوسانات منظم هورمونی را ندارند.
میگرن قاعدگی چیست؟
میگرن قاعدگی نزدیک زمان پریود رخ میدهد. علت آن افت ناگهانی سطح استروژن درست قبل از قاعدگی یا در طول آن است. این نوع میگرن میتواند بهویژه آزاردهنده باشد، چون با هر چرخه بهطور منظم رخ میدهد.
آیا بارداری میتواند بر میگرن اثر بگذارد؟
بارداری میتواند به شکلهای مختلفی بر میگرن اثر بگذارد. در برخی زنان، هورمونها در دوران بارداری پایدارتر میشوند و همین میتواند میگرن را بهتر کند. با این حال، در برخی دیگر ممکن است میگرن بدتر شود. پس از زایمان، سطح هورمونها سریع افت میکند که میتواند میگرن را تحریک کند، بهویژه وقتی با استرس و کمخوابی همراه باشد.
استرس چگونه در بروز میگرن در زنان نقش دارد؟
زنان اغلب مسئولیتهای زیادی مانند کار و مراقبت از خانواده را همزمان مدیریت میکنند که میتواند به استرس مداوم منجر شود. این استرس دائمی میتواند سیستم عصبی را بیشفعال کند و احتمال شروع میگرن را بالا ببرد. نگرانی درباره اینکه حمله بعدی چه زمانی رخ میدهد نیز میتواند به استرس اضافه کند.
آیا غذاهای خاصی میتوانند میگرن را تحریک کنند؟
بله، برخی غذاها و نوشیدنیها در بعضی زنان میتوانند میگرن را تحریک کنند. محرکهای رایج شامل غذاهای حاوی MSG یا هیستامین، شکلات، پنیرهای کهنه، شیرینکنندههای مصنوعی و الکل مانند شراب قرمز هستند. داشتن دفترچه غذایی میتواند به شناسایی محرکهای غذایی شخصی کمک کند.
خواب برای پیشگیری از میگرن چقدر مهم است؟
خواب نقش بزرگی در پیشگیری از میگرن دارد. خواب ناکافی یا برنامه خواب نامنظم میتواند شما را مستعدترِ حملات کند. مهم است که سعی کنید هر روز تقریباً در ساعت مشخصی بخوابید و بیدار شوید تا الگوی خوابتان پایدار بماند.
آیا عوامل محیطی مانند بوها یا نورها میتوانند باعث میگرن شوند؟
کاملاً. بوهای تندِ عطرها، مواد شیمیایی یا حتی برخی غذاها میتوانند در بعضی افراد میگرن را تحریک کنند. این حساسیت به بو «اسموفوبیا» نام دارد. به همین شکل، نورهای شدید یا چشمکزن، چه طبیعی و چه مصنوعی، نیز میتوانند برای بسیاری محرکی مهم باشند؛ وضعیتی که به آن «فوتوفوبیا» گفته میشود.
Emotiv یک شرکت پیشرو در فناوری عصبی است که با ابزارهای در دسترس EEG و دادههای مغزی به پیشبرد پژوهشهای علوم اعصاب کمک میکند.
Emotiv
