احتمالاً آنها را اینطرف و آنطرف دیدهاید – خودکارهایی با دکمههای کوچک برای کلیک کردن، چرخانندههایی در کنارشان، یا شاید حتی آنهایی که بوی خوبی میدهند. به اینها اغلب «خودکارهای اضطراب» گفته میشود و آنها بهویژه در اینترنت بسیار محبوب شدهاند. مردم از آنها استفاده میکنند به این امید که کمی آرامش پیدا کنند یا وقتی احساس میکنند تحت فشارند، به تمرکزشان کمک کنند.
اما آیا این خودکارهای اضطراب واقعاً همان کاری را میکنند که ادعا میکنند؟
علم پشت قلمهای ضد اضطراب
فراتر از یک اسباببازی: تئوری پشت بیقراری و بازی با ابزارها (فیجتینگ)
قلمهای اضطراب، به ویژه آنهایی که دارای مکانیسمهای فیجت داخلی هستند، اغلب به عنوان ابزارهای سادهای دیده میشوند. با این حال، اصل اساسی فیجتینگ بر نحوه مدیریت توجه و استرس توسط مغز و بدن استوار است.
ایده این است که حرکات تکراری و کوچک میتوانند هدفی فراتر از حواسپرتی ساده داشته باشند. این اقدامات میتوانند به تنظیم سیستم عصبی و بهبود تمرکز از طریق درگیر کردن مسیرهای حسی و حرکتی خاص کمک کنند.
فیجتینگ شکلی از رفتار خود-تحریکی است که گاهی به آن «stimming» (خودتحریکی) نیز میگویند. اگرچه این رفتار اغلب با افراد واگرا-عصب (neurodivergent) مرتبط است، اما رفتاری است که در میان جمعیت وسیعتری نیز مشاهده میشود.
این تئوری نشان میدهد که این حرکات یک تکیهگاه حسی ایجاد میکنند. این تکیهگاه میتواند به دور کردن توجه از افکار فلجکننده یا بیقراری درونی کمک کرده و فرد را در لحظه فیزیکی حال حاضر تثبیت کند (زمینگیر کند).
ورودی حسی: فیجتینگ ورودیهای لمسی و عمقی (آگاهی از بدن) را فراهم میکند. این ورودی میتواند برای سیستم عصبی آرامشبخش و سازماندهنده باشد.
درگیری حرکتی: عمل فیزیکی کار با یک شیء، مسیرهای حرکتی را درگیر میکند. این امر میتواند به هدایت انرژی فیزیکی اضافی که ممکن است در غیر این صورت به صورت بیقراری ظاهر شود، کمک کند.
حواسپرتی شناختی: ماهیت تکرار شونده فیجتینگ میتواند یک حواسپرتی شناختی ملایم ایجاد کند. این امر به ویژه زمانی که ذهن مملو از افکار اضطرابآور است، میتواند بسیار مفید باشد.
اگرچه خود قلم فیجت یک ابزار مدرن است، اما مفهوم استفاده از اقدامات فیزیکی برای خودتنظیمی جدید نیست. اثربخشی آن اغلب در نوع و شدت فیجتینگ و نحوه تعامل آن با نیازهای خاص و پردازش حسی فرد نهفته است.
چگونه فیجتینگ بر مغز و سیستم عصبی تأثیر میگذارد
اشغال کردن «توجه شناور» در مغز شما
آیا تا به حال متوجه شدهاید که وقتی ذهنتان شروع به پرسه زدن میکند، دستهایتان ممکن است شروع به حرکت کنند؟ این فقط یک رفتار تصادفی نیست.
گمانه زنیهایی وجود دارد مبنی بر اینکه فیجتینگ میتواند راهی برای مغز جهت مدیریت سطوح توجه خود باشد. وقتی حوصلهمان سر میرود یا ذهنمان منحرف میشود، ممکن است برای ایجاد کمی تحریک، فیجت کنیم.
این تحریک میتواند به بازگرداندن تمرکز ما به کار در حال انجام کمک کند. این کار مانند این است که به بخشی از مغز خود کار سادهای برای انجام دادن بدهید تا بقیه بخشها بتوانند تمرکز کنند.
درگیر کردن مسیرهای حسی برای کاهش اضافه بار حسی
فیجتینگ همچنین میتواند در نحوه پردازش اطلاعات حسی نقش داشته باشد. برای برخی افراد، به ویژه کسانی که اضافه بار حسی را تجربه میکنند، حرکات تکراری میتواند آرامشبخش باشد.
درگیر کردن مسیرهای لمسی و عمقی (حواس لامسه و موقعیت بدن) میتواند به ثبات و آرامش فرد کمک کند. این امر میتواند به ویژه در محیطهای شلوغ یا کلافهکننده مفید باشد.
با تمرکز بر حس فیزیکی فیجتینگ، مغز ممکن است کمتر در معرض حواسپرتیهای بیرونی یا اضطرابهای درونی قرار گیرد.
بهرهگیری از ورودی حس عمقی برای زمینگیر شدن و رسیدن به آرامش
حس عمقی، یعنی درک اینکه اعضای بدن ما در چه موقعیتی از فضا قرار دارند، در طول فیجتینگ به طور چشمگیری درگیر میشود.
حرکاتی مانند زدن ضربه با پا، کلیک کردن روی قلم، یا چرخاندن یک شی در دست، بازخورد مداومی را به مغز درباره موقعیت و حرکت بدن ارسال میکند. این جریان مداوم از ورودیهای حسی میتواند به عنوان یک لنگر عمل کرده و به کاهش احساس غرقشدگی یا قطع ارتباط با محیط کمک کند.
این راهی است برای احساس حضور و تمرکز بیشتر، به ویژه در مواقع استرس یا تقاضای شناختی بالا.
ارتباط بین حرکت حرکتی و عملکرد شناختی
مطالعات نشان دادهاند که درگیر شدن در فعالیتهای حرکتی ساده، مانند خطخطی کردن در طول یک سخنرانی، گاهی اوقات میتواند منجر به یادآوری بهتر اطلاعات شود.
برای افراد مبتلا به شرایط مغزی خاص مانند ADHD (بیشفعالی)، افزایش فعالیت بدنی خودبهخودی با بهبود عملکرد در برخی وظایف شناختی مرتبط بوده است. در حالی که مکانیسمهای دقیق هنوز در حال بررسی هستند، به نظر میرسد که حرکات کنترلشده و تکراری برای برخی افراد به جای کاهش، از فرآیندهای شناختی پشتیبانی میکند.
این نشان میدهد که فیجتینگ همیشه نشانه عدم توجه نیست، بلکه گاهی اوقات میتواند ابزاری باشد که مغز برای بهینهسازی عملکرد خود از آن استفاده میکند.
آنچه دادههای امواج مغزی درباره فیجتینگ و تمرکز فاش میکنند
برای درک اینکه چگونه حرکت فیزیکی بر شفافیت ذهنی تأثیر میگذارد، محققان و دانشمندان علوم اعصاب از الکتروانسفالوگرافی (EEG) برای اندازهگیری فعالیت الکتریکی مغز به صورت لحظهای استفاده میکنند.
با هدف قرار دادن الگوهای خاص امواج مغزی، مانند امواج آلفا و بتا، دانشمندان میتوانند تغییرات در بار شناختی و حالات توجه را مشاهده کنند.
امواج آلفا معمولاً با حالت «هوشیاری آرام» یا بیحرکتی عصبی مرتبط هستند، در حالی که امواج بتا نشاندهنده تمرکز فعال و تفکر وظیفهمحور میباشند. مطالعات اولیه EEG بررسی این موضوع را آغاز کردهاند که آیا حرکات موزون و تکراری فیجتینگ به تنظیم این فرکانسها کمک میکند یا خیر.
تئوری پیشنهاد میکند که برای برخی افراد، حرکات حرکتی کوچک ممکن است به «تخلیه» نویزهای شناختی حواسپرتکننده کمک کند و پتانسیل این را داشته باشد که مغز را از حالت سرگردانی یا تحریک بیش از حد به فرکانس متمرکزتر و متعادلتری سوق دهد.
تأکید بر این نکته مهم است که اگرچه این یافتهها متقاعدکننده هستند، ارتباط بین فیجتینگ و امواج مغزی همچنان یک زمینه فعال در تحقیقات در حال انجام است و نه یک علم کاملاً اثباتشده و قطعی.
فواید روانی قلم فیجت
هدایت انرژی بیقرار به یک خروجی امن
قلمهای فیجت میتوانند به عنوان راهی محتاطانه و در دسترس برای مدیریت احساس بیقراری یا انرژی عصبی عمل کنند. برای افرادی که اضطراب را تجربه میکنند یا برایشان دشوار است که آرام بنشینند، اقدامات فیزیکی تکراری مرتبط با قلم فیجت میتواند راه خروجی سازندهای را فراهم کند.
این امر به ویژه در موقعیتهایی که در غیر این صورت فیجتینگ ممکن است مخرب یا از نظر اجتماعی غیرقابل قبول باشد، مفید است. با درگیر شدن در یک فعالیت کنترلشده و بیصدا، فرد میتواند مظاهر فیزیکی اضطراب خود را به رفتاری با مزاحمت کمتر هدایت کند.
این فرآیند میتواند به کاهش شدت احساسات فیزیکی ناخوشایند مرتبط با استرس، مانند ضربان قلب تند یا لرزش دستها کمک کند.
ابزاری برای قطع عادتهای غیرمفید
برخی از افراد هنگام احساس اضطراب، عادتهایی را پرورش میدهند که برای سلامتی یا تمرکز آنها مفید نیست، مانند جویدن ناخن یا بازی با موها.
قلم فیجت میتواند به عنوان یک رفتار جایگزین عمل کند و گزینهای مناسبتر از نظر اجتماعی و کمضررتر ارائه دهد. عمل کار با قلم (مانند کلیک کردن، چرخاندن یا غلتاندن آن) میتواند چرخه یک عادت غیرمفید را قطع کند.
این وقفه، لحظهای مکث ایجاد میکند و به فرد اجازه میدهد تا دوباره حس کنترل خود را به دست آورد و به طور بالقوه از الگوهای فکری مضطربی که محرک آن عادت هستند، رها شود. این هدایت تمرکز از یک حالت درونی به یک اقدام بیرونی و لمسی، یک فایده روانی کلیدی است.
ایجاد یک آیین برای خودتنظیمی
استفاده مداوم از قلم فیجت میتواند به یک آیین شخصی برای خودتنظیمی تبدیل شود. هنگامی که یک فرد شروع به مرتبط کردن قلم با حس آرامش یا تمرکز بهبودیافته میکند، حضور آن قلم میتواند به نشانهای برای خودآرامبخشی تبدیل شود. این امر به ویژه در مدیریت دورههای گذار یا آماده شدن برای رویدادهای استرسزا مفید است.
به عنوان مثال، یک فرد ممکن است قبل از یک جلسه یا ارائه، به طور عادت برای چند دقیقه از قلم فیجت خود استفاده کند. با گذشت زمان، این عمل میتواند به مغز سیگنال دهد که زمان آرام شدن و تمرکز فرا رسیده است.
این امر یک مکانیسم مقابلهای قابل پیشبینی ایجاد میکند که میتوان در مواقع استرس به آن تکیه کرد و به حس بزرگتری از توانمندی شخصی در مدیریت حالات عاطفی کمک میکند.
قلمهای اضطراب چه کارهایی را میتوانند و چه کارهایی را نمیتوانند انجام دهند
وقتی به علم نگاه میکنیم، واضح است که «قلمهای اضطراب» یک راهحل یکسان برای همه نیستند. اثربخشی آنها واقعاً به نوع قلم و آنچه که فرد امیدوار است به آن دست یابد بستگی دارد.
به عنوان مثال، قلمهای فیجت، که اساساً ابزارهای نوشتن با عناصر لمسی یکپارچه هستند، میتوانند راهی برای هدایت انرژی بیقرار ارائه دهند. حرکات فیزیکی تکراری میتواند یک لنگر حسی ایجاد کند و به برخی افراد کمک کند تا تمرکز بیشتری داشته باشند یا احساس ثبات بیشتری کنند. این موضوع به ویژه در زمینههایی که افراد برای مدیریت توجه یا اضطراب از رفتارهای خود-تحریکی بهره میبرند، مورد توجه قرار گرفته است.
از سوی دیگر، قلمهایی که شامل استنشاق میشوند، مانند قلمهای حاوی روغنهای رایحهدرمانی (آروماتراپی) یا CBD، پایه علمی متفاوتی دارند.
برخی مطالعات نشان میدهند که برخی مواد استنشاقی، مانند روغن اسطوخودوس، ممکن است اثرات آرامبخشی داشته باشند و پتانسیل کاهش اضطراب موقعیتی را دارا باشند. به طور مشابه، تحقیقات اولیه نشان میدهد که CBD ممکن است به برخی از کاربران در رفع علائم اضطراب حاد کمک کند.
با این حال، توجه به این نکته مهم است که تحقیقات در این زمینهها هنوز در حال توسعه است و اثرات آن میتواند بسیار ظریف و از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت باشد. بازار این محصولات استنشاقی تا حد زیادی بدون نظارت است، به این معنی که کیفیت محصول، دقت ترکیبات و دوز آن میتواند ناسازگار باشد.
این عدم استانداردسازی، پیشبینی نتایج را دشوار کرده و سوالاتی را در مورد ایمنی ایجاد میکند.
این یک ابزار است، نه یک درمان
بسیار مهم است درک کنیم که قلمهای اضطراب، به هر شکلی، بهتر است به عنوان ابزارهای کمکی دیده شوند تا درمانهای مستقل برای اختلالات اضطرابی. قلمهای فیجت میتوانند به مدیریت انرژی عصبی و بهبود تمرکز در لحظه کمک کنند و قلمهای رایحهدرمانی یا CBD ممکن است برای برخی اثرات آرامبخش موقتی داشته باشند.
با این حال، آنها به علل ریشهای اضطراب که اغلب شامل عوامل پیچیده روانشناختی، بیولوژیکی و محیطی است، نمیپردازند.
برای اضطراب مداوم یا شدید، درمانهای مبتنی بر شواهد علمی مانند درمان شناختی رفتاری (CBT)، رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) یا داروهای تجویزی به طور کلی توسط متخصصان مراقبتهای بهداشتی توصیه میشوند.
این روشها برای ارائه استراتژیهای بلندمدت جهت مدیریت علائم اضطراب و بهبود کلی سلامت روان طراحی شدهاند. تکیه صرف به یک قلم اضطراب میتواند به طور بالقوه به تاخیر در جستجوی درمان موثرتر و جامعتر منجر شود.
تصمیمگیری در مورد اینکه آیا قلم اضطراب برای شما مناسب است یا خیر
تشخیص اینکه آیا شما یک «متفکر لمسی» هستید
برخی از افراد متوجه میشوند که درگیر کردن حس لامسه به آنها در پردازش اطلاعات و مدیریت احساسات کمک میکند. این ویژگی اغلب به عنوان «متفکر لمسی» بودن شناخته میشود.
اگر متوجه شدید که کار با اشیاء، خطخطی کردن یا حتی بازی با یک قلم به شما کمک میکند تا در طول جلسات یا سخنرانیها تمرکز کنید، یک قلم فیجت میتواند ابزار مفیدی باشد. این قلمها راهی محتاطانه برای هدایت انرژی بیقرار ارائه میدهند و خروجی فیزیکی را فراهم میکنند که میتواند از تمرکز و آرامش پشتیبانی کند.
برای کسانی که برای تنظیم وضعیت خود از ورودیهای حسی بهره میبرند، قلم فیجت میتواند گزینهای ساده و در دسترس باشد.
ارتباط دادن علائم خود به یک راه حل
هنگام بررسی اینکه آیا یک قلم اضطراب مناسب است یا خیر، بررسی علائم خاص و اینکه چگونه انواع مختلف قلمها ممکن است به آنها پاسخ دهند، مفید است.
به عنوان مثال، اگر نگرانی اصلی مشکل در تمرکز به دلیل بیقراری باشد، یک قلم فیجت مکانیکی با عناصر لمسی مختلف مانند دکمههای کلیکخور، چرخندهها یا دستگیرههای بافتدار میتواند مفید باشد. اینها ورودی حسی مداوم و قابل پیشبینی را فراهم میکنند.
از سوی دیگر، اگر هدف مدیریت لحظات استرس حاد یا کلافگی شدید باشد، برخی افراد قلمهای رایحهدرمانی یا CBD را امتحان میکنند. با این حال، توجه به این نکته مهم است که شواهد برای این نوع قلمها چندان قوی نیست و آنها خطرات بالقوهای از جمله تحریک ریه و اثرات غیرقابل پیشبینی به دلیل کیفیت و دوز ناسازگار محصول به همراه دارند.
برای اضطراب مداوم یا شدید، این قلمها جایگزینی برای مشاوره پزشکی حرفهای یا درمانهای مبتنی بر شواهد نیستند.
مشاوره با یک ارائه دهنده مراقبتهای بهداشتی برای بررسی گزینههایی مانند درمان (مانند CBT) یا داروهای تجویزی توصیه میشود، که برای رفع علل ریشهای اضطراب و ارائه تسکین پایدارتر طراحی شدهاند. در مقابل، قلمهای فیجت عموماً ابزارهای کمخطری در نظر گرفته میشوند که میتوانند مکمل سایر استراتژیهای مقابلهای باشند.
حرف آخر در مورد قلمهای اضطراب
در مورد قلمهای فیجت، ایده این است که عمل فیزیکی کار با قلم میتواند به هدایت انرژی بیقرار کمک کند و یک حواسپرتی ملایم ایجاد کند که ممکن است به تمرکز برخی افراد، به ویژه افراد مبتلا به ADHD کمک کند.
با این حال، پشتیبانی علمی برای این امر محدود است و تحقیقات اغلب نشان میدهند که فیجتینگ غیرعمدی نسبت به استفاده عمدی از یک ابزار فیجت، مفیدتر است. از سوی دیگر، قلمهای رایحهدرمانی برای تحریک پتانسیل پاسخهای آرامبخش به رایحه تکیه میکنند، همراه با برخی شواهد که نشان میدهد اسطوخودوس میتواند اثرات کاهشدهنده اضطراب داشته باشد.
با این حال، این قلمها جایگزینی برای درمانهای تثبیتشده مانند رواندرمانی یا دارو نیستند. آنها ممکن است راهی موقت و در دسترس برای مدیریت علائم در برخی افراد ارائه دهند، اما به علل ریشهای اضطراب نمیپردازند. اگر به فکر استفاده از آن هستید، بهتر است به آنها به عنوان یک ابزار کمکی نگاه کنید تا یک درمان قطعی.
منابع
Engels, A. (2024). FIDGETING AND ATTENTION TO SELF/OTHER NARRATIVES: AN EEG STUDY.
Nayar, B., & Koul, S. (2020). The journey from recall to knowledge: A study of two factors–structured doodling and note-taking on a student’s recall ability. International Journal of Educational Management, 34(1), 127-138. https://doi.org/10.1108/IJEM-01-2019-0002
Han, K., Wang, J. Y., Wang, P. Y., & Peng, Y. C. H. (2024). Therapeutic potential of cannabidiol (CBD) in anxiety disorders: A systematic review and meta-analysis. Psychiatry Research, 339, 116049. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2024.116049
سوالات متداول
قلم اضطراب دقیقاً چیست؟
قلم اضطراب ابزاری است که برای کمک به مدیریت احساسات نگرانی یا عصبی بودن طراحی شده است. چند نوع اصلی وجود دارد. برخی مانند قلمهای معمولی هستند اما دارای قطعات کوچکی برای کلیک کردن، چرخاندن یا کشیدن هستند که میتوانند به فیجت کردن شما کمک کنند. برخی دیگر بیشتر شبیه به ویپهای کوچک (تبخیرکنندهها) هستند که ممکن است از رایحههای آرامبخش یا موادی مانند CBD استفاده کنند.
چگونه قلم فیجت به اضطراب کمک میکند؟
قلمهای فیجت راهی برای هدایت انرژی بیقرار ارائه میدهند. وقتی قطعات قلم را حرکت میدهید، میتواند کاری برای انجام دادن به دستهایتان بدهد که ممکن است به آرام کردن ذهن شما کمک کند. این مانند این است که به بخشی از مغز خود کار کوچکی بدهید تا اینقدر روی افکار اضطرابی تمرکز نکند.
آیا فیجتینگ واقعاً میتواند تمرکز را بهبود بخشد؟
برای برخی افراد، به ویژه کسانی که نشستن طولانیمدت برایشان سخت است، فیجتینگ میتواند به عنوان راهی برای هوشیارتر ماندن عمل کند. با مشغول کردن دستها با یک کار ساده و تکراری، ممکن است از سرگردانی بیش از حد ذهن جلوگیری کند و پتانسیل کمک به تمرکز روی یک کار را داشته باشد.
آیا قلمهای اضطراب به علت ریشهای اضطراب کمک میکنند؟
خیر، قلمهای اضطراب به طور کلی ابزارهایی برای کمک به مدیریت *علائم* اضطراب مانند بیقراری یا نگرانی در نظر گرفته میشوند. آنها دلایل زمینهای که چرا فرد احساس اضطراب میکند را برطرف نمیکنند. به آنها به عنوان یک کمککننده موقت فکر کنید، نه یک درمان.
آیا استفاده از قلم اضطراب میتواند به یک عادت بد تبدیل شود؟
اگرچه آنها میتوانند مفید باشند، اما ممکن است بیش از حد به آنها تکیه کرد. اگر قلم به تنها راه مقابله شما با اضطراب تبدیل شود، ممکن است مانع از یادگیری سایر استراتژیهای مقابلهای پایدارتر شود. مهم است که از آنها به عنوان یکی از ابزارهای متعدد خود استفاده کنید.
آیا قلمهای فیجت با قلمهای معمولی متفاوت هستند؟
بله، قلمهای فیجت به گونهای طراحی شدهاند که شبیه قلمهای معمولی به نظر برسند تا بتوانید با احتیاط از آنها استفاده کنید. با این حال، برخلاف یک قلم نوشتن استاندارد، آنها دارای ویژگیهای اضافی مانند چرخندهها، دکمههای کلیکخور یا بخشهای بافتداری هستند که میتوانید با آنها بازی کنید.
چه کسی ممکن است بیشترین سود را از قلم فیجت ببرد؟
افرادی که وقتی عصبی هستند یا نیاز به تمرکز دارند تمایل به فیجتینگ دارند، ممکن است آنها را مفید بیابند. این شامل افراد مبتلا به ADHD یا هر کسی است که احساس بیقراری میکند و متوجه میشود داشتن کاری برای انجام دادن با دستهایشان به آنها کمک میکند تا احساس حضور یا توجه بیشتری داشته باشند.
اگر قلم کارساز نبود، راههای بهتری برای مدیریت اضطراب چیست؟
اگر قلمهای اضطراب به اندازه کافی کمک نمیکنند، صحبت با پزشک یا درمانگر را مد نظر قرار دهید. روشهای اثباتشده شامل گفتگو درمانی مانند CBT، تمرینهای ذهنآگاهی، تنفس عمیق، ورزش منظم و اطمینان از خواب و تغذیه خوب است. این روشها اضطراب را بسیار عمیقتر از یک ابزار فیجت ساده درمان میکنند.
Emotiv یک شرکت پیشرو در فناوری عصبی است که با ابزارهای در دسترس EEG و دادههای مغزی به پیشبرد پژوهشهای علوم اعصاب کمک میکند.
سلب مسئولیت پزشکی: اطلاعات ارائه شده در این وبسایت صرفاً برای اهداف آموزشی و اطلاعرسانی است و به عنوان توصیه پزشکی یا بهداشتی در نظر گرفته نشده است. این محتوا ممکن است حاوی خطا باشد و نباید برای تصمیمگیریهای حیاتی در زمینه سلامت، پزشکی یا سبک زندگی به آن استناد کرد. همیشه برای هرگونه سؤال در رابطه با یک شرایط پزشکی یا درمان، از پزشک خود یا سایر ارائهدهندگان واجد شرایط مراقبتهای بهداشتی راهنمایی بخواهید.
کریستین بورگوس
