ADD a ADHD: Jaka jest różnica dzisiaj

Dlaczego „ADD” nadal jest obecne w codziennym języku

Mimo że profesjonaliści medyczni używają terminu ADHD, wiele osób nadal używa ADD z przyzwyczajenia i z powodu znajomości. Przez wiele lat ADD było etykietą, którą ludzie widzieli w dokumentacji szkolnej, starszych książkach i wczesnych wyjaśnieniach dotyczących trudności w skupieniu uwagi. Niektórzy dorośli nadal używają tego terminu, ponieważ uważają, że lepiej opisuje ich doświadczenia życiowe, zwłaszcza jeśli nie identyfikują się z tym obrazem o wysokiej energii, który wiele osób kojarzy z ADHD.

Innym powodem, dla którego ten termin jest nadal używany, jest to, że objawy nieuwagi mogą być mniej widoczne dla innych. Gdy ktoś boryka się z rozpraszaniem uwagi, zapominalstwem, zarządzaniem czasem i zmęczeniem psychicznym, może nie wyglądać na „nadpobudliwego” na zewnątrz. To może skłaniać ludzi do sięgania po ADD jako skrót, nawet jeśli oficjalny język kliniczny poszedł dalej.

Oto przegląd, jak zmieniała się terminologia:

• 1980: Termin Zaburzenie Deficytu Uwagi (ADD) wprowadzono w DSM III, z podtypami ADD z nadpobudliwością i bez niej.

• 1987: Nazwa zmienia się na Zespół Zaburzeń Uwagi z Nadpobudliwością (ADHD) w DSM III R, konsolidując listy objawów.

• 1994: DSM IV wprowadza trzy odmienne prezentacje ADHD: nieuwagę, nadpobudliwość-impulsywność i prezentację złożoną.

• Współczesność: Choć te trzy prezentacje są nadal uznawane, termin ADD jest uważany za przeterminowany w środowiskach klinicznych, choć pozostaje powszechny w codziennym języku.

Pomimo tych zmian starszy termin nadal się pojawia, ponieważ język jest trudny do zmiany. Ludzie często używają słów, których nauczyli się pierwsi, zwłaszcza gdy te słowa są społecznie rozumiane. Kluczową kwestią jest to, że język codzienny i kliniczny nie zawsze są zgodne, a osoba może opisywać rzeczywiste trudności, nawet jeśli używa przeterminowanego terminu.

Co obecnie używają klinicyści i jak tłumaczyć „ADD” na obecne terminy

Klinicyści diagnozują ADHD, nie ADD. W praktyce oznacza to, że pracownik opieki zdrowotnej ocenia, czy dana osoba spełnia kryteria ADHD, a następnie opisuje, która prezentacja najlepiej odpowiada aktualnemu wzorcowi objawów i ich wpływowi na funkcjonowanie.

Kiedy ktoś mówi „Mam ADD”, praktyczne tłumaczenie zazwyczaj brzmi: „Doświadczam trudności z uwagą i funkcjami wykonawczymi, które wyglądają na bardziej nieuwagowe niż nadpobudliwe”. Klinicyści mogą to dokumentować jako prezentację nieuwagową, jeśli wzorzec się zgadza. 

Powód, dla którego to tłumaczenie ma znaczenie, nie polega na poprawianiu ludzi w rozmowach. Chodzi o to, że dokładna, obecna terminologia wspiera jaśniejszą ocenę, dokumentację i planowanie leczenia.

Co ludzie mają na myśli, mówiąc o „objawach ADD”

Kiedy ludzie mówią „objawy ADD”, zwykle wskazują na cechy nieuwagi, zwłaszcza takie, które zakłócają naukę, pracę, relacje i codzienne funkcjonowanie, nie przyciągając zbyt dużej uwagi zewnętrznej. Często są to objawy, które są błędnie odczytywane jako lenistwo, niedbalstwo, brak wysiłku lub brak zainteresowania, gdy osoba faktycznie zmaga się z utrzymaniem uwagi i samodzielnym zarządzaniem.

Typowe tematy, do których odnoszą się ludzie, obejmują:

• Nieuwaga: trudność ze skupieniem się, zwłaszcza podczas długotrwałych zadań, rozmów lub czytania.

• Dezorganizacja: problemy z planowaniem, priorytetyzacją, sekwencjonowaniem kroków lub śledzeniem materiałów.

• Zapomnienie: gubienie przedmiotów, przepuszczanie spotkań, zapominanie instrukcji lub porzucanie zadań w połowie.

• Napięcie pamięci roboczej: trudność z utrzymaniem w pamięci wielu kroków, zwłaszcza podczas przerw lub pod presją czasu.

Dla wielu ludzi najbardziej frustrującą częścią jest to, że te problemy mogą być niekonsekwentne. Osoba może głęboko skoncentrować się na czymś interesującym, a następnie czuć się niezdolna do rozpoczęcia lub ukończenia czegoś rutynowego. Taka rozbieżność może powodować wstyd i zamieszanie, zwłaszcza jeśli osoba była informowana, że jest „inteligentna, ale nie próbuje”.

Jak nieuwagowe ADHD może wyglądać inaczej niż nadpobudliwe ADHD

Często mówi się o ADHD tak, jakby miało tylko jeden oczywisty wygląd, ale wzorzec podstawowy jest szerszy niż to. Prezentacje odzwierciedlają, które objawy są najbardziej widoczne, a nie to, czy stan jest „rzeczywisty” lub „poważny”. Dwie osoby mogą spełniać kryteria ADHD, ale wykazywać bardzo różne zachowania zewnętrzne.

W przypadku prezentacji nieuwagowej trudności często przejawiają się jako wewnętrzne tarcie, a nie widoczne niepokój. Osoba może:

Tracić koncentrację podczas zadań wymagających stałego wysiłku umysłowego, nawet gdy zależy jej na wyniku.

• Przeoczyć szczegóły lub popełniać nieuniknione błędy, ponieważ uwaga spada lub się zmienia w trakcie zadania.

• Zmagać się z organizacją i zarządzaniem czasem, nawet przy silnych intencjach i planowaniu.

• Sprawiać wrażenie „nie słuchania” kiedy uwaga się rozprasza, nawet jeśli chcą się zaangażować.

• Czuć się psychicznie wyczerpanym próbami utrzymania uwagi i struktury.

W przypadku prezentacji nadpobudliwo-impulsywnej objawy są zazwyczaj bardziej widoczne z zewnątrz. Osoba może:

• Nerwowo się kręcić, poruszać się bez przerwy lub czuć, że nie może długo siedzieć w jednym miejscu.

• Mówić nadmiernie lub przerywać, ponieważ myśli przychodzą szybko i są pilne.

• Działać impulsywnie, podejmować pochopne decyzje lub zmagać się z czekaniem na swoją kolej.

• Czuć się niespokojnym w sposób zauważalny w zachowaniu, a nie tylko w myślach.

Wiele osób doświadcza prezentacji złożonej, gdzie oba klastery są istotne. Często objawy zmieniają się z czasem. Na przykład dorosły może zgłaszać mniejszą nadpobudliwość widoczną na zewnątrz, ale nadal doświadczać wewnętrznego niepokoju, niecierpliwości i impulsywnego podejmowania decyzji.

Jak wygląda ocena ADHD w praktyce

Celem oceny ADHD jest zrozumienie, czy wzorzec objawów jest trwały, utrudniający i lepiej wyjaśniany przez ADHD niż przez inny stan lub sytuację życiową.

Typowa ocena często obejmuje:

• Wywiad kliniczny: klinicysta pyta o obecne objawy, historię rozwoju, funkcjonowanie szkolne i zawodowe, relacje, sen i stres.

• Pomiar objawów: mogą być używane kwestionariusze lub skale oceny w celu uchwycenia częstotliwości i wpływu objawów nieuwagi i nadpobudliwo-impulsywności.

• Dowody wielośrodowiskowe: klinicyści często poszukują objawów pojawiających się w różnych kontekstach, takich jak dom i szkoła, lub dom i praca.

• Konsideracje różnicowe: klinicysta rozważa, czy inne czynniki mogą powodować podobne objawy, takie jak problemy ze snem, lęk, depresja, problemy z tarczycą, używanie substancji, traumy lub duże zmiany życiowe.

Celem jest zbudowanie spójnego obrazu, jak uwaga, kontrola impulsów i funkcjonowanie wykonawcze przejawiają się w codziennym życiu. Ocenie często towarzyszy dyskusja na temat mocnych stron i strategii radzenia sobie, nie tylko deficytów, ponieważ wiele osób opracowuje zaawansowane sposoby kompensowania długo przed otrzymaniem diagnozy.

ADD a ADHD u dorosłych

Kiedy dorośli opisują „ADD”, często opisują długotrwałe cechy nieuwagi, które stają się bardziej oczywiste, gdy wzrastają wymagania życiowe. Struktura szkolna czasami maskuje trudności, zwłaszcza dla osób, które polegały na inteligencji, adrenalinie lub presji na ostatnią chwilę, aby nadążyć. Później, gdy obowiązki się zwiększają, ta sama osoba może mieć większe trudności z planowaniem, realizacją i konsekwencją w sposób, który wydaje się mylący, ponieważ nadal mogą dobrze wykonywać się w krótkich odcinkach.

W dorosłym życiu trudności z nowością często objawiają się jako prokrastynacja, która jest mniej związana z motywacją a bardziej z inicjacją zadań i priorytetyzacją, wraz z chronicznym przytłoczeniem, gdy wiele obowiązków się kumuluje. 

Wielu dorosłych opisuje „ślepotę czasową”, w której nie doceniają, ile czasu zajmie zadanie lub całkowicie tracą poczucie czasu, co może prowadzić do pędzenia, przepuszczania terminów i niezakończonych projektów. Uwaga może także gwałtownie spaść podczas spotkań, pracy papierkowej lub pracy administracyjnej, a tarcia w relacjach mogą się nasilać, gdy zapomnienie i dezorganizacja są błędnie odczytywane jako brak troski, nawet gdy osoba się stara.

W przypadku dorosłych szukających oceny klinicyści zazwyczaj badają wzorce z dzieciństwa oraz obecne funkcjonowanie. Praktyczna korzyść z wyjaśnienia polega na tym, że pomaga to osobie dopasować wsparcie do rzeczywistego problemu. Ktoś może nie potrzebować więcej silnej woli. Mogą potrzebować innych systemów, usprawnień, terapii, coachingu lub wsparcia medycznego w zależności od sytuacji.

ADD a ADHD u kobiet

ADHD u kobiet jest często omawiane w kontekście przeoczenia lub opóźnionego rozpoznania. Jednym z powodów jest to, że wzorce nieuwagi mogą być cichsze i łatwiejsze do przeoczenia przez innych. Inny to, że dziewczęta i kobiety mogą nauczyć się maskować objawy poprzez wysiłek, dążenie do perfekcjonizmu lub zadawanie się innym, co może ukrywać niepełnosprawność, dopóki stres nie stanie się nie do zniesienia, a strategie radzenia sobie nie zaczną się rozpadać.

U kobiet doświadczenie może obejmować internalizowany niepokój, który wygląda jak lęk, nadmierne myślenie lub stały hałas umysłowy, wraz z dużym wysiłkiem, takim jak nadmierne przygotowanie, sztywne rutyny lub pracowanie znacznie dłużej niż rówieśnicy, aby nadążyć. Dezorganizacja może być doświadczana prywatnie, nawet jeśli zewnętrznie wydajność wygląda „dobrze”, a emocjonalne przeciążenie może narastać z czasem z powodu stałego obciążenia samoregulacją, zarządzaniem zadaniami i oczekiwaniami, aby wyglądać na złożoną. 

Te wzorce mogą prowadzić do pomyłek, zwłaszcza gdy klinicyści lub nauczyciele oczekują, że ADHD będzie wyglądać jak zachowanie zakłócające. Staranna ocena przygląda się funkcjonowaniu i niepełnosprawności zamieniu, a nie stereotypom.

Leczenie ADD/ADHD

Leczenie jest zazwyczaj dostosowane do objawów osoby, wieku, profilu zdrowia i codziennych wymagań. Wiele osób odnosi największe korzyści, gdy leczenie jest wielotorowe, a nie opiera się na jednym rozwiązaniu.

Typowe składniki leczenia obejmują:

• Opcje leków: w opiece ADHD stosuje się leki stymulujące i niestymulujące, a ich wybór jest kierowany przez klinicystę na podstawie objawów, skutków ubocznych i rozważań medycznych.

• Wsparcie oparte na umiejętnościach: strategie zmierzające do organizacji, zarządzania czasem, inicjacji zadań i planowania mogą zmniejszają codzienne utrudnienia.

• Terapia: podejścia takie jak Terapia Poznawczo-Behawioralna są często stosowane w celu wsparcia radzenia sobie, regulacji emocjonalnej i szkodliwych przekonań powstałych na skutek lat trudu.

• Zmiany środowiskowe: dostosowania w szkole lub pracy, przebudowa zadań, narzędzia wspomagające i dostosowanie rutyn mogą uczynić objawy bardziej manageable.

Leki na ADD/ADHD

Lek jest częstym elementem leczenia ADHD. Istnieją dwie główne kategorie leków stosowanych: stymulanty i niestymulanty.

Leki stymulujące są często przepisywane. Te leki działają poprzez wpływanie na określone neurotransmitery w mózgu, co może pomóc poprawić koncentrację i zmniejszyć impulsywne lub nadpobudliwe zachowanie. Przykłady obejmują leki zawierające metylofenidat lub amfetaminy.

Leki niestymulujące stanowią alternatywną opcję. Mogą być rozważane, jeśli leki stymulujące nie są skuteczne, powodują znaczne skutki uboczne lub istnieją inne medyczne powody, aby ich unikać. Te leki działają inaczej niż stymulanty i mogą potrzebować więcej czasu na pełne działanie.

Należy zauważyć, że leki są często najskuteczniejsze, gdy są stosowane w połączeniu z innymi formami wsparcia. Określone leki i dawki są ustalane przez specjalistę zdrowia na podstawie objawów jednostki i ogólnego stanu zdrowia.

Powszechne mity, które utrudniają zrozumienie ADD i ADHD

• Mit: ADD i ADHD to dwa oddzielne warunki.
  Rzeczywistość: ADD to starszy termin. Klinicyści diagnozują ADHD i opisują prezentację.

• Mit: ADHD zawsze oznacza nadpobudliwość.
  Rzeczywistość: Niektórzy ludzie doświadczają głównie objawów nieuwagi, a nadpobudliwość może być subtelna lub wewnętrzna, a nie zewnętrznie widoczna.

• Mit: ADHD to tylko problem w dzieciństwie.
  Rzeczywistość: Wiele osób nadal doświadcza objawów w dorosłości, nawet jeśli wyrażenie zmienia się z wiekiem i kontekstem.

• Mit: Ludzie z ADHD po prostu muszą bardziej się starać.
  Rzeczywistość: ADHD jest opisywane jako warunek neurorozwojowy, który wpływa na uwagę i samoregulację. Wysiłek pomaga, ale nie zastępuje wsparcia, które odpowiada na funkcjonowanie mózgu.

Te mity mają znaczenie, ponieważ wpływają na to, kto jest traktowany poważnie. One także wpływają na to, czy ludzie szukają pomocy i czy obwiniają się za trudności, które mają spójne wyjaśnienie.

Zrozumienie zmiany z ADD na ADHD

Podsumowując, główną rzeczą do zapamiętania jest to, że to, co kiedyś nazywano ADD, jest teraz oficjalnie znane jako ADHD. Lekarze przestali używać terminu ADD pod koniec lat 80. Obecnie diagnoza mieściłaby się w jednej z trzech prezentacji ADHD: nieuwaga, nadpobudliwość-impulsywność lub prezentacja złożona. 

Nawet jeśli ktoś nie wykazuje zachowań nadpobudliwych, nadal może być zdiagnozowany z ADHD, jeśli ma znaczące problemy z uwagą. Chodzi o zrozumienie specyficznych sposobów, w jakie różnice w uwadze i kontroli impulsów objawiają się dla każdej osoby, niezależnie od tego, czy zdiagnozowano ich jako dziecko, czy szukają odpowiedzi jako dorośli. 

Ważne jest otrzymanie odpowiedniego wsparcia na podstawie obecnego zrozumienia ADHD.

Bibliografia

1. Substance Abuse and Mental Health Services Administration. (2016). Table 7, DSM-IV to DSM-5 Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder comparison. In DSM-5 changes: Implications for child serious emotional disturbance. National Center for Biotechnology Information. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519712/table/ch3.t3/

2. Wu, Z. M., Wang, P., Cao, Q. J., Liu, L., Sun, L., & Wang, Y. F. (2023). The clinical, neuropsychological, and brain functional characteristics of the ADHD restrictive inattentive presentation. Frontiers in Psychiatry, 14, Article 1099882. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1099882

3. Stanton, K., Forbes, M. K., & Zimmerman, M. (2018). Distinct dimensions defining the Adult ADHD Self-Report Scale: Implications for assessing inattentive and hyperactive/impulsive symptoms. Psychological Assessment, 30(12), 1549. https://doi.org/10.1037/pas0000604

4. Slobodin, O., Har Sinay, M., & Zohar, A. H. (2025). A controlled study of emotional dysfunction in adult women with ADHD. PloS one, 20(12), e0337454. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0337454

5. Rajeh, A., Amanullah, S., Shivakumar, K., & Cole, J. (2017). Interventions in ADHD: A comparative review of stimulant medications and behavioral therapies. Asian journal of psychiatry, 25, 131-135. https://doi.org/10.1016/j.ajp.2016.09.005

Najczęściej zadawane pytania

Czy jest różnica między ADD a ADHD?

ADD to starszy termin, którego wiele osób nadal używa w rozmowach. W środowisku klinicznym ADHD to obecna diagnoza, a klinicyści opisują, zamiast używać ADD jako osobnej kategorii.

Dlaczego nazwa zmieniła się z ADD na ADHD?

Terminologia zmieniła się wraz z rozwojem ram diagnostycznych, aby uchwycić trudności z uwagą wraz z nadpobudliwością i impulsywnością pod jednym parasolowym pojęciem diagnozy, z różnymi uznawanymi prezentacjami.

Co to znaczy, kiedy dziś mówi się o „objawach ADD”?

Zwykle opisują cechy nieuwagi, takie jak trudności z koncentracją, zapominanie, dezorganizacja i trudności z realizacją, które mogą odnosić się do prezentacji nieuwagowej ADHD.

Jak różni się nieuwagowe ADHD od nadpobudliwego ADHD?

Prezentacja nieuwagowa skupia się na trudnościach z koncentracją, organizacją i utrzymaniem uwagi. Prezentacja nadpobudliwa impulsywna skupia się na niepokoju, impulsywnym zachowaniu i trudnościach z hamowaniem. Niektórzy ludzie doświadczają obu.

Czy dorośli mogą mieć ADHD, nawet jeśli nie zostali zdiagnozowani w dzieciństwie?

Tak. Wielu dorosłych szuka oceny później, często gdy wzrastają wymagania życiowe lub gdy rozpoznają wzorce obecne od dawna.

Czy ADHD wygląda inaczej u dziewcząt i kobiet?

Może tak być. Wzorce nieuwagi, maskowanie zachowań i objawy wewnętrzne mogą przyczynić się do pominięć, co jest powodem, dlaczego staranna ocena patrzy dalej niż stereotypy.

Jakie są główne objawy ADHD?

Objawy są zazwyczaj pogrupowane w nieuwagę i nadpobudliwość impulsywność. Prezentacja zależy od tego, który klaster jest najbardziej widoczny i jak bardzo wpływa na codzienne funkcjonowanie.

Czy ADHD jest dożywotnim stanem?

Dla wielu osób wyzwania związane z ADHD mogą utrzymywać się w czasie, choć objawy i strategie radzenia sobie często zmieniają się wraz z wiekiem, środowiskiem i wsparciem.