مردم برای مدت طولانی در مورد ماری جوانا صحبت کردهاند و یکی از مسائلی که زیاد مطرح میشود این است که آیا بر حافظه شما تأثیر میگذارد یا نه. این یک سؤال نسبتاً رایج است، بهویژه اینکه مکانهای بیشتری آن را قانونی میکنند.
پس، آیا ماری جوانا باعث از دست دادن حافظه میشود؟ این یک پاسخ ساده بله یا خیر نیست و مسائل زیادی وجود دارد که باید هنگام بررسی تأثیر آن بر مغز، عواملی که نقش ایفا میکنند و اینکه آیا همه چیز میتواند به حالت عادی برگردد، بررسی کنیم.
تاثیرات ماریجوانا بر مغز چیست؟
ماریجوانا که از گیاه شاهدانه به دست میآید، حاوی ترکیباتی است که با مغز تعامل دارند. جزء روانگردان اصلی آن، یعنی THC (دلتا-۹-تتراهیدروکانابینول)، به عنوان عاملی شناخته میشود که بر عملکردهای شناختی تأثیر میگذارد.
هنگام مصرف ماریجوانا، THC به گیرندههای کانابینوئید متصل میشود که در سراسر مغز، بهویژه در نواحی مرتبط با حافظه، یادگیری و عملکردهای اجرایی، به وفور یافت میشوند. این تعامل میتواند منجر به تغییرات فوری در نحوه عملکرد مغز شود.
رشد مغز تا اوایل جوانی ادامه دارد و این امر نوجوانان و جوانان را به طور ویژهای نسبت به اثرات ماریجوانا حساس میسازد. نواحی مانند هیپوکامپ، که منطقهای حیاتی برای شکلگیری خاطرات جدید است، به شدت تحت تأثیر THC قرار میگیرند.
تصور میشود که این تعامل علت اصلی مشکلات حافظه کوتاهمدت گزارششده توسط برخی از مصرفکنندگان باشد. در حالی که تحقیقات همچنان ادامه دارد، پیامدهای دقیق و طولانیمدت مصرف منظم ماریجوانا بر ساختار و عملکرد مغز هنوز در حال بررسی است.
علم پشت ماریجوانا و حافظه
تأثیر شناختی شاهدانه در درجه اول ناشی از تعامل بین کانابینوئیدهای خارجی (THC) و گیرنده کانابینوئید نوع ۱ (CB1R) است. این گیرندهها از فراوانترین گیرندههای جفتشونده با پروتئین G در سیستم عصبی مرکزی هستند و تراکم بالایی در هیپوکامپ، قشر پیشپیشانی و عقدههای قاعدهای دارند.
THC و هیپوکامپ: یک ارتباط کلیدی
شکلگیری حافظه به فرآیندی به نام تقویت طولانیمدت (LTP) وابسته است—یعنی تقویت سیناپسها بر اساس الگوهای فعالیت اخیر. THC این فرآیند را در سطح سلولی مختل میکند:
اضافهبار خارجی: به طور طبیعی، مغز از کانابینوئیدهای داخلی (مانند آناندامید) برای تنظیم دقیق رهاسازی انتقالدهندههای عصبی از طریق "پیامرسانی پسرونده" استفاده میکند. وقتی THC سیستم را اشباع میکند، تحریک غیر اختصاصی و با تمایل بالایی روی گیرندههای CB1 ایجاد مینماید.
سرکوب گلوتامات: فعالسازی شدید CB1R در پایانههای گلوتاماترژیک، مانع از رهاسازی گلوتامات میشود. از آنجا که گلوتامات اصلیترین انتقالدهنده عصبی تحریککننده مورد نیاز برای LTP در هیپوکامپ است، THC به طور مؤثری سیگنال سلولی لازم برای رمزگذاری یک اثر حافظه جدید را "خفه" میکند.
تأثیر میتوکندریایی: تحقیقات اخیر در حوزه علوم اعصاب نشان میدهد که THC همچنین به گیرندههای روی میتوکندری در نورونها (mtCB1) متصل میشود و تولید انرژی سلولی (ATP) را کاهش میدهد. این "بحران انرژی" در سیناپس، توانایی مغز برای حفظ برانگیختگیهای فرکانس بالا که برای حافظه فعال لازم است را بیشتر مختل میکند.
اختلال حافظه کوتاهمدت در مقابل بلندمدت
تفاوت بین فراموشی ناشی از حالت "نشئگی" و آسیب "دائمی" در کاهش تعداد گیرندهها (down-regulation) و انعطافپذیری ساختاری نهفته است.
اختلال حاد حافظه فعال: این یک اختلال "وابسته به دوز" در قشر پیشپیشانی و هیپوکامپ برای حفظ اطلاعات جهت استفاده فوری است. از آنجا که THC سرعت نوسانات عصبی (امواج تتا و گاما) را کاهش میدهد، مغز نمیتواند به طور موثری اطلاعات را در واحدهای حافظه مجزا "بستهبندی" کند، که این امر منجر به تجربه رایج از دست دادن رشته افکار میشود.
آسیبپذیری دوران نوجوانی: موضوع آسیب طولانیمدت تا حد زیادی یک مسئله تکاملی است. در دوران نوجوانی، مغز تحت هرس سیناپسی و میلینسازی قرار میگیرد. قرار گرفتن شدید در معرض THC در این بازه زمانی میتواند منجر به "نازک شدن" زودهنگام ماده خاکستری در قشر پیشپیشانی شود.
برگشتپذیری و کاهش گیرندهها: در بزرگسالان، مغز اغلب با کاهش تعداد گیرندههای CB1 در دسترس (کاهش تنظیمی) مصرف سنگین را جبران میکند. تحقیقات نشان میدهد که پس از حدود چهار هفته قطع مصرف، تراکم گیرندهها معمولاً به سطح پایه بازمیگردد، که این امر نشان میدهد برای بسیاری از کاربران بزرگسال، نقصهای شناختی بیشتر عملکردی هستند تا ساختاری.
۳ عاملی که بر از دست دادن حافظه ناشی از مصرف ماریجوانا تأثیر میگذارند
۱. تکرار و دوز مصرف
اینکه یک فرد هر چند وقت یکبار ماریجوانا مصرف میکند و در هر بار مصرف چه مقدار استفاده میکند، نقش مهمی دارد. مصرف بیشتر و در مقادیر بزرگتر ماریجوانا عموماً با تأثیرات محسوستری بر حافظه همراه است. این موضوع را اینگونه تصور کنید: یک دوز کوچک و تفننی ممکن است تأثیر متفاوتی نسبت به مصرف روزانه با دوز بالا داشته باشد.
تحقیقات بررسی کردهاند که چگونه سطوح مختلف مصرف، مانند مصرف طولانیمدت «سنگین» در مقابل «متوسط»، میتواند خود را در فعالیت مغزی طی انجام کارهای مربوط به حافظه نشان دهد. به عنوان مثال، یک مطالعه ممکن است مصرفکنندگان سنگین را کسانی تعریف کند که در طول زندگی خود بیش از ۱۰۰۰ بار از شاهدانه استفاده کردهاند، در حالی که مصرفکنندگان متوسط در محدوده ۱۰ تا ۹۹۹ بار قرار میگیرند. این تمایزها به دانشمندان کمک میکند تا ماهیت وابسته به دوز تأثیر ماریجوانا را درک کنند.
۲. سن شروع مصرف
زمانی که فرد برای اولین بار مصرف ماریجوانا را شروع میکند نیز میتواند بسیار مهم باشد، به خصوص وقتی صحبت از مغز در حال رشد به میان میآید. روند تکامل مغز تا اواسط دهه ۲۰ زندگی ادامه دارد.
مصرف ماریجوانا قبل از کامل شدن این دوره تکاملی ممکن است در نحوه شکلگیری ارتباطات مغزی اختلال ایجاد کند و به طور بالقوه بر عملکردهایی مانند توجه و حافظه در آینده تأثیر بگذارد. برخی از مطالعات نشان میدهند که شروع مصرف در سنین پایینتر میتواند در مقایسه با شروع در سنین بالاتر، منجر به اثرات ماندگارتری بر تواناییهای شناختی شود.
۳. تفاوتهای بیولوژیکی فردی
پیکر هر فردی کمی متفاوت است و این موضوع شامل نحوه پاسخ مغز آنها به موادی مانند ماریجوانا نیز میشود. عواملی مانند ژنتیک، سلامت کلی مغز و حتی وجود سایر اختلالات مغزی میتوانند بر نحوه تأثیر ماریجوانا بر حافظه یک فرد اثر بگذارند.
چیزی که ممکن است باعث تغییر قابل توجهی در حافظه یک فرد شود، ممکن است تأثیر بسیار کمتری بر فرد دیگری داشته باشد. این تنوع به این معنی است که یافتههای تحقیقاتی اغلب نشاندهنده روندهای کلی هستند و تجربیات فردی میتوانند متفاوت باشند.
آیا کاهش حافظه ناشی از ماریجوانا قابل بازگشت است؟
موضوع اینکه آیا کاهش حافظه ناشی از ماریجوانا قابل بازگشت است یا خیر، در تحقیقات اخیر توجه بیشتری را به خود جلب کرده است. دانشمندان هنوز در حال تلاش برای درک این موضوع هستند که این اثرات چقدر ممکن است طول بکشد و چه کسانی بیشتر در معرض خطر تغییرات طولانیمدت هستند.
در حالی که برخی افراد پس از قطع مصرف ماریجوانا بهبود در حافظه را نشان میدهند، برخی دیگر ممکن است بسته به عوامل مختلف، با مشکلاتی مواجه شوند که طولانیتر باقی میمانند.
تأثیر قطع مصرف
کنار گذاشتن ماریجوانا یکی از رویکردهای مورد مطالعه برای بهبود حافظه است. شواهد نشان میدهند که:
مشکلات حافظه کوتاهمدت اغلب پس از یک دوره قطع مصرف کاهش مییابد.
بهبودی عملکردهای حافظه میتواند متفاوت باشد. برخی از افراد تغییرات را ظرف چند روز متوجه میشوند، در حالی که برای برخی دیگر ممکن است چندین هفته یا بیشتر طول بکشد تا شاهد بهبود باشند.
تحقیقات اشاره میکنند که مصرفکنندگان سنگینتر و طولانیمدتتر ممکن است برای دیدن فواید، به دوره طولانیتری از قطع مصرف نیاز داشته باشند.
آنچه هر مصرفکنندهای باید درباره THC و عملکرد شناختی بداند
ارتباط بین مصرف ماریجوانا و از دست دادن حافظه پیچیده است و همچنان در حال بررسی است. در حالی که مصرف کوتاهمدت قطعاً میتواند بر تفکر و حافظه تأثیر بگذارد، بهویژه زمانی که فرد تحت تأثیر آن است، تأثیرات طولانیمدت آن چندان روشن نیست.
برخی تحقیقات نشان میدهند مصرف سنگین یا طولانیمدت ممکن است بر فعالیتهای مغزی مرتبط با حافظه، بهخصوص در جوانان تأثیر بگذارد. با این حال، سوالات بسیاری همچنان باقی است و برای درک کامل نحوه تأثیر حشیش بر مغز در گروههای سنی مختلف و در طول زمان، به مطالعات گستردهتر و طولانیمدتتری نیاز است.
عواملی مانند میزان غلظت ماریجوانا، تعداد دفعات مصرف و زمان شروع مصرف نیز نقش دارند. در حال حاضر، عاقلانه است آگاه باشیم که مصرف ماریجوانا میتواند به طور موقت عملکردهای شناختی را تحت تأثیر قرار دهد و احتمال بروز اثرات ماندگار با مصرف طولانیمدت وجود دارد.
منابع
ویگهورست، آ.، روسلر، ک. ک.، هندریکس، او.، و اندرسن، ت. ا. (۲۰۲۲). تأثیر شاهدانه پزشکی بر عملکردهای شناختی: یک مرور سیستماتیک. بررسیهای سیستماتیک، ۱۱(۱)، ۲۱۰. https://doi.org/10.1186/s13643-022-02073-5
سید، س. ا.، شناکنبرگ مارتین، ا. م.، کورتس-بریونز، ج. ا.، و اسنوسنیک، پ. د. (۲۰۲۳). رابطه بین کانابینوئیدها و نوسانات عصبی: چگونه شاهدانه حس، ادراک و شناخت را مختل میکند. Clinical EEG and Neuroscience, 54(4), 359-369. https://doi.org/10.1177/1550059422113828
کوک، م. ا.، گیلمن، ج. م.، لمبرث، ا.، ریچیک، ن.، تروو-کلمنس، ب.، اوینز، ا. ا.، و شوستر، ر. م. (۲۰۲۱). ارزیابی تغییرات در علائم افسردگی و اضطراب در طول چهار هفته قطع مصرف شاهدانه در بین نوجوانان. Frontiers in psychiatry, 12, 689957. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.689957
کاتلر، سی.، لافرانس، ا. م.، و استوبر، ا. (۲۰۲۱). اثرات حاد گل شاهدانه با غلظت بالا و کنسانترههای شاهدانه بر حافظه زندگی روزمره و تصمیمگیری. Scientific Reports, 11(1), 13784. https://doi.org/10.1038/s41598-021-93198-5
پرسشهای متداول
آیا کشیدن علف بلافاصله روی حافظه تأثیر میگذارد؟
بله، مصرف ماریجوانا میتواند فوراً فکر کردن، توجه کردن و به خاطر سپردن چیزها را سختتر کند. همچنین زمانی که تحت تأثیر آن هستید، میتواند بر نحوه حرکت و درک شما از زمان تأثیر بگذارد.
آیا ماریجوانا میتواند برای طولانیمدت باعث مشکلات حافظه شود؟
مطالعات نشان میدهند که مصرف طولانیمدت ماریجوانا، بهویژه در سنین پایین، ممکن است منجر به مشکلات ماندگار در حافظه و یادگیری شود. با این حال، تحقیقات بیشتری برای درک کامل میزان ماندگاری این اثرات مورد نیاز است.
شاهدانه هنگام یادآوری بیشترین تأثیر را روی کدام قسمت از مغز میگذارد؟
ماده فعال اصلی ماریجوانا، یعنی THC، به بخشهایی از مغز متصل میشود که برای ساختن خاطرات بسیار مهم هستند. یک ناحیه کلیدی هیپوکامپ نام دارد که مانند سیستم فایلبندی مغز برای خاطرات جدید عمل میکند.
آیا میزان مصرف ماریجوانا در مشکلات حافظه تأثیری دارد؟
بله، تأثیر دارد. به نظر میرسد مصرف بیشتر و در مقادیر زیاد ماریجوانا تأثیر بزرگتری بر حافظه دارد. مصرفکنندگان سنگین ممکن است در مقایسه با کسانی که کمتر از آن استفاده میکنند، مشکلات جدیتری را تجربه کنند.
آیا مصرف ماریجوانا در سنین پایین مشکلات حافظه را بدتر میکند؟
مصرف ماریجوانا قبل از رشد کامل مغز، یعنی حدود ۲۵ سالگی، میتواند آسیبرسانتر باشد. این امر ممکن است نحوه ایجاد ارتباطات مغزی مورد نیاز برای حافظه، توجه و یادگیری را تغییر دهد.
آیا بهبود حافظه پس از مصرف ماریجوانا امکانپذیر است؟
قطع مصرف ماریجوانا میتواند به بهبود حافظه و تواناییهای فکری کمک کند. برخی مطالعات نشان میدهند که اگر قبل از انجام کاری که نیاز به تفکر دارد مصرف آن را قطع کنید، عملکرد شما ممکن است بهتر شود.
آیا ماده CBD موجود در ماریجوانا متفاوت از THC بر حافظه تأثیر میگذارد؟
ماده THC عنصر اصلی ماریجوانا است که روی حافظه تأثیر میگذارد. CBD، ترکیب دیگر آن، ممکن است به کاهش اضطراب کمک کند، اما به نظر نمیرسد مانند THC باعث مشکلات حافظه شود.
آیا ماریجوانا میتواند بر حافظه در حین رانندگی یا انجام کارهای دیگر تأثیر بگذارد؟
بله، ماریجوانا میتواند بر توانایی شما در تمرکز، واکنش نشان دادن و به خاطر سپردن چیزها تأثیر بگذارد که این موارد برای کارهایی مانند رانندگی حیاتی هستند. به همین دلیل است که رانندگی یا کار با ماشینآلات پس از مصرف آن ایمن نیست.
منظور از «مصرفکننده سنگین» هنگام صحبت در مورد ماریجوانا و حافظه چیست؟
در برخی مطالعات، «مصرفکننده سنگین» به کسی اطلاق میشود که در طول زندگی خود بیش از ۱۰۰۰ بار از ماریجوانا استفاده کرده است. این سطح از مصرف اغلب با تغییرات محسوس در فعالیت مغزی طی انجام کارهای حافظه مرتبط است.
Emotiv یک شرکت پیشرو در فناوری عصبی است که با ابزارهای در دسترس EEG و دادههای مغزی به پیشبرد پژوهشهای علوم اعصاب کمک میکند.
کریستین بورگوس
