หลายคนสงสัยเกี่ยวกับต้นกำเนิดของ ADHD โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากเป็นกรรมพันธุ์ในครอบครัวของพวกเขา นี่เป็นคำถามที่มักเกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นกรณีที่ผู้ปกครองได้รับการวินิจฉัยและเริ่มคิดถึงลูกๆ หรือเด็กได้รับการวินิจฉัยและผู้ปกครองเริ่มมองย้อนกลับไปที่ตัวเอง
ความจริงก็คือ ADHD เป็นภาวะที่ซับซ้อน และถึงแม้เราได้เรียนรู้มากมายแล้ว แต่ยังมีอีกมากที่ต้องค้นหา บทความนี้จะพิจารณาว่ามีการศึกษาทางวิทยาศาสตร์อย่างไรเกี่ยวกับว่า ADHD เป็นกรรมพันธุ์ โดยสำรวจงานวิจัยและสิ่งที่หมายถึงสำหรับครอบครัว
ความเข้าใจเรื่อง ADHD: ภาพรวมโดยสังเขป
โรคสมาธิสั้น (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder) หรือที่รู้จักกันโดยทั่วไปว่า ADHD คือภาวะบกพร่องทางพัฒนาการของระบบประสาทที่ส่งผลต่อการจดจ่อ การควบคุมแรงกระตุ้น และการจัดการระดับกิจกรรมของบุคคล เป็นภาวะที่มีความซับซ้อน โดยอาการมักเริ่มต้นในวัยเด็กแต่สามารถดำเนินต่อไปจนถึงวัยผู้ใหญ่ แม้ว่าสาเหตุที่แน่ชัดยังคงอยู่ในระหว่างการวิจัย แต่เป็นที่เข้าใจกันดีว่าเกี่ยวข้องกับความแตกต่างทางด้านพัฒนาการและการทำงานของสมอง
ภาวะ ADHD มักแสดงอาการร่วมกันโดยแบ่งออกเป็นสองประเภทหลัก ได้แก่ อาการขาดความจดจ่อ (Inattention) และอาการซน/หุนหันพลันแล่น (Hyperactivity-impulsivity)
อาการขาดความจดจ่อ อาจรวมถึงการมีปัญหาในการโฟกัสกับงาน วอกแวกได้ง่าย ทำของหายบ่อยครั้ง หรือมีปัญหากับการจัดระเบียบ ผู้ที่มีอาการเหล่านี้อาจดูเหมือนเป็นคนขี้หลงขี้ลืมหรือมีปัญหาในการปฏิบัติตามคำสั่ง
อาการซน/หุนหันพลันแล่น อาจแสดงออกในลักษณะการยุกยิกมากเกินไป กระสับกระส่าย มีปัญหาในการนั่งนิ่งๆ พูดแทรกผู้อื่น หรือทำโดยไม่คิด
สิ่งสำคัญที่ต้องตระหนักคือ หลายคนอาจเคยมีพฤติกรรมบางอย่างเหล่านี้เป็นครั้งคราว อย่างไรก็ตาม สำหรับการวินิจฉัยว่าเป็น ADHD อาการเหล่านี้จะต้องเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง เกิดขึ้นในหลายสถานการณ์ และส่งผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตประจำวันอย่างมีนัยสำคัญ
แพทย์เฉพาะทางจะใช้เกณฑ์การวินิจฉัยเฉพาะเพื่อประเมินอาการเหล่านี้ เพื่อแยกแยะอาการเหล่านี้ออกจากพฤติกรรมปกติในวัยเด็กหรือภาวะอื่นๆ ที่อาจแสดงอาการคล้ายกัน เช่น ออทิสติกสเปกตรัม การวินิจฉัยมักเกี่ยวข้องกับการประเมินอย่างละเอียดโดยบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงการเก็บข้อมูลเกี่ยวกับประวัติและพฤติกรรมในปัจจุบันของบุคคลนั้นด้วย
แนวทางการรักษา มีหลากหลายวิธีและมักใช้กลยุทธ์หลายแบบร่วมกัน ซึ่งอาจรวมถึงการบำบัดทางพฤติกรรม การสนับสนุนทางการศึกษา และบางครั้งอาจมีการใช้ยาเป้าหมายของการรักษาคือเพื่อจัดการอาการและเสริมสร้างความสามารถในการใช้ชีวิตอย่างมีประสิทธิภาพในด้านต่างๆ ตั้งแต่โรงเรียนและการทำงาน ไปจนถึงความสัมพันธ์ส่วนตัว
นักวิทยาศาสตร์วัดค่าการถ่ายทอดทางพันธุกรรมของ ADHD อย่างไร
การทำความเข้าใจเกี่ยวกับบทบาทของพันธุศาสตร์ใน ADHD นั้นเกี่ยวข้องกับการดูว่าลักษณะเฉพาะต่างๆ ได้รับการถ่ายทอดผ่านครอบครัวอย่างไร นักวิทยาศาสตร์ใช้วิธีการหลายวิธีในการหาคำตอบว่าภาวะ ADHD ได้รับอิทธิพลจากปัจจัยทางพันธุกรรมที่ได้รับสืบทอดมามากน้อยเพียงใดเมื่อเทียบกับปัจจัยทางสิ่งแวดล้อม
การศึกษาครอบครัวและการสืบทอดทางพันธุกรรมของ ADHD
วิธีการแรกๆ ที่นักวิทยาศาสตร์ใช้ในการศึกษา ADHD และพันธุศาสตร์คือ ผ่านทางการศึกษาครอบครัว การศึกษาเหล่านี้จะสังเกตความถี่ของการเกิด ADHD ในญาติของผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นภาวะดังกล่าว ผลที่ได้แสดงให้เห็นอย่างสอดคล้องกันว่า ADHD มีแนวโน้มที่จะถ่ายทอดในครอบครัว
ตัวอย่างเช่น หากพ่อหรือแม่เป็น ADHD ลูกของพวกเขาก็มีโอกาสที่จะเป็นโรคนี้เช่นกัน การวิจัยบางชิ้นระบุว่า เด็กที่มีพี่น้องที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น ADHD จะมีโอกาสเป็นภาวะนี้ด้วยอย่างมีนัยสำคัญ เมื่อเทียบกับเด็กที่มีพี่น้องที่ไม่ได้เป็น ADHD
การศึกษาเหล่านี้ชี้ให้เห็นถึงความเชื่อมโยงที่เหนียวแน่นในครอบครัว โดยชี้ไปที่องค์ประกอบทางพันธุกรรม แม้ว่าจะไม่สามารถแยกแยะอิทธิพลทางพันธุกรรมจากปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมที่ใช้ร่วมกันภายในครอบครัวได้อย่างชัดเจนก็ตาม
การศึกษาฝาแฝด: การแยกแยะปัจจัยทางพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม
การศึกษาฝาแฝดเป็นรากฐานสำคัญในการกำหนดระดับการถ่ายทอดทางพันธุกรรมของ ADHD นักวิจัยจะเปรียบเทียบแฝดแท้ (Monozygotic หรือ MZ) ซึ่งมีรหัสพันธุกรรมร่วมกันเกือบ 100% กับแฝดเทียม (Dizygotic หรือ DZ) ซึ่งมีรหัสพันธุกรรมร่วมกันเฉลี่ยประมาณ 50%
จากการตรวจดูความถี่ที่ฝาแฝดทั้งสองฝ่ายเป็น ADHD ร่วมกัน (Concordance) นักวิทยาศาสตร์จะสามารถประมาณการมีส่วนร่วมของพันธุศาสตร์ได้ หากแฝดแท้มีแนวโน้มที่จะเป็น ADHD ทั้งคู่มากกว่าแฝดเทียมอย่างมาก นั่นย่อมบ่งชี้ถึงอิทธิพลทางพันธุกรรมที่รุนแรง
จากการศึกษาฝาแฝดจำนวนมาก ค่าประมาณอัตราการถ่ายทอดทางพันธุกรรมสำหรับ ADHD นั้นค่อนข้างสูง โดยมักจะอยู่ในช่วงร้อยละ 70% ถึง 80% สิ่งนี้บ่งชี้ว่าส่วนสำคัญของความแตกต่างของอาการ ADHD ภายในประชากรสามารถเชื่อมโยงกับปัจจัยทางพันธุกรรมได้
สิ่งสำคัญที่ต้องตระหนักคือ การศึกษาเหล่านี้ยังคำนึงถึงอิทธิพลทางสิ่งแวดล้อมด้วย เนื่องจากแม้กระทั่งแฝดแท้ก็ไม่ได้มีลักษณะเหมือนกันทุกประการในการวินิจฉัยอาการ ADHD ซึ่งชี้ให้เห็นว่าปัจจัยภายนอกที่ไม่ใช่พันธุกรรมก็มีบทบาทเช่นกัน
แฝดแท้ (MZ): มีรหัสพันธุกรรมร่วมกันประมาณ 100%
แฝดเทียม (DZ): มีรหัสพันธุกรรมร่วมกันประมาณ 50%
ประมาณการการถ่ายทอดทางพันธุกรรม: อัตราร้อยละของความแปรผันของลักษณะนิสัยภายในประชากรที่เกิดขึ้นจากปัจจัยทางพันธุกรรม
การระบุยีนและการวิจัยเกี่ยวกับ ADHD
จากการติดตามผลการศึกษาเกี่ยวกับการถ่ายทอดทางพันธุกรรม นักวิจัยได้เปลี่ยนผ่านไปสู่การระบุยีนเฉพาะที่เกี่ยวข้องกับ ADHD สิ่งนี้เกี่ยวข้องกับการตรวจดู DNA ของผู้ที่เป็นและไม่เป็น ADHD
แม้ว่าการวิจัยในอดีตจะบ่งชี้ว่า ADHD อาจเชื่อมโยงกับยีนเฉพาะเพียงไม่กี่ยีน แต่ความเข้าใจในปัจจุบันชี้ให้เห็นภาพรวมที่มีความซับซ้อนมากกว่านั้น ปรากฏว่ามียีนจำนวนมาก ซึ่งแต่ละยีนต่างมีผลกระทบเพียงเล็กน้อย ร่วมกันส่งผลต่อความอ่อนไหวของแต่ละบุคคลในการเกิด ADHD ซึ่งเรียกสิ่งนี้ว่า อิทธิพลเชิงพหุยีน (Polygenic influence)
การศึกษาโดยใช้เทคนิคขั้นสูง เช่น การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างยีนกับโรคทั่วทั้งจีโนม (GWAS) ช่วยระบุกลุ่มยีนหลายส่วนที่สัมพันธ์กับ ADHD นอกจากนี้ การศึกษาเกี่ยวกับการแปรผันของจำนวนชุดยีน (การเพิ่มขึ้นหรือหายไปของชิ้นส่วนสั้นๆ บนสายดีเอ็นเอ) ก็ได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับปัจจัยส่วนสนับสนุนทางพันธุกรรมที่อาจเกิดขึ้น
แม้ว่าการค้นพบทางพันธุกรรมเหล่านี้จะช่วยให้เราเข้าใจรากฐานทางชีววิทยาของ ADHD ได้ดียิ่งขึ้น แต่ก็ยังไม่ได้นำไปสู่การทดสอบทางพันธุกรรมตามขั้นตอนปกติเพื่อใช้ในการวินิจฉัย ความซับซ้อนของโครงสร้างทางพันธุกรรมหมายถึงปัจจัยที่ได้รับการสืบทอดมาจะเข้าทำปฏิกิริยากับอิทธิพลทางสิ่งแวดล้อมเพื่อส่งผลต่อ สุขภาพสมอง ของแต่ละบุคคล
นอกเหนือจากพันธุศาสตร์: ปัจจัยอื่นๆ ที่ส่งผลต่ออาการ ADHD
แม้ว่าพันธุศาสตร์จะมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาของ ADHD แต่ก็ไม่ใช่ปัจจัยกำหนดเพียงอย่างเดียว ปฏิสัมพันธ์ที่ซับซ้อนระหว่างอิทธิพลทางสิ่งแวดล้อม พัฒนาการของสมอง และประสบการณ์ในวัยเด็ก ก็มีส่วนช่วยในการเกิดสภาวะดังกล่าวเช่นกัน
อิทธิพลทางสิ่งแวดล้อมระหว่างตั้งครรภ์
ปัจจัยบางประการในระหว่างการตั้งครรภ์สามารถส่งผลต่อความเสี่ยงของทารกในการเกิด ADHD การสัมผัสสารพิษ เช่น ตะกั่ว หรือสารบางอย่าง เช่น แอลกอฮอล์และนิโคติน สัมพันธ์กับการเพิ่มโอกาสของการมีอาการ ADHD
การคลอดก่อนกำหนดและน้ำหนักแรกเกิดต่ำก็เป็นปัจจัยเสี่ยงที่ได้รับการยอมรับเช่นกัน การวิจัยชี้ให้เห็นว่า สิ่งแวดล้อมในครรภ์มารดา สามารถส่งผลต่อพัฒนาการทางสมองในลักษณะที่อาจทำให้บุคคลนั้นมีแนวโน้มง่ายต่อการเป็น ADHD
บทบาทของพัฒนาการสมองและสารสื่อประสาท
โครงสร้างการทำงานของสมองเป็นหัวใจสำคัญของ ADHD การศึกษาทางด้านประสาทวิทยาศาสตร์ บ่งชี้ถึงความแตกต่างในหน้าที่การทำงานด้านการบริหารจัดการของสมอง โดยเฉพาะในพื้นที่ส่วนที่รับผิดชอบเรื่องความจดจ่อ การควบคุมแรงกระตุ้น และการจัดระบบความคิด การวิจัยด้านภาพถ่ายทางสมองชี้เห็นความแปรผันในโครงสร้างขนาดและการทำงานของพื้นที่บางส่วนของสมอง ตลอดจนความแตกต่างในเส้นทางการสื่อสารระหว่างพื้นที่ส่วนเหล่านั้น
สารสื่อประสาทซึ่งเป็นตัวส่งสารเคมีในสมองก็มีส่วนเกี่ยวข้องเช่นกัน โดยระบุเฉพาะเจาะจงว่า ความไม่สมดุลของสารโดพามีนและนอร์อีพิเนฟริน ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมความจดจ่อและการตอบสนองต่อรางวัล มีส่วนร่วมในการเกิดโรค ADHD ความแตกต่างทางเคมีเหล่านี้อาจส่งผลต่อวิธีการส่งสัญญาณและมีอิทธิพลต่อความสามารถในการโฟกัสและควบคุมแรงผลักดันกระตุ้นของบุคคล
ประสบการณ์ในช่วงต้นของชีวิตและภาวะบอบช้ำทางจิตใจ
แม้ว่าจะไม่ใช่สาเหตุโดยตรง แต่ประสบการณ์ที่สำคัญในช่วงต้นของชีวิตก็สามารถส่งผลต่อการแสดงออกและความรุนแรงของอาการ ADHD ได้ ปัจจัยต่างๆ เช่น การเผชิญกับความเครียดรุนแรงหรือภาวะบอบช้ำทางจิตใจในวัยเด็กส่งผลต่อพัฒนาการของสมองและการควบคุมอารมณ์ ประสบการณ์เหล่านี้บางครั้งอาจทำให้อาการที่เป็นอยู่ทวีความรุนแรงขึ้น หรือก่อให้เกิดอาการที่เลียนแบบสภาวะ ADHD
สิ่งสำคัญคือต้องแยกแยะระหว่างปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมเหล่านี้และปัจจัยพื้นฐานทางชีววิทยาของการพัฒนาการทางระบบประสาทของ ADHD การจัดการกับภาวะบอบช้ำทางใจและการจัดหาสภาพแวดล้อมที่คอยสนับสนุนถือเป็นส่วนช่วยเหลือที่สำคัญในการดูแลผู้ป่วย ADHD อย่างครอบคลุม
ADHD ในครอบครัว: สิ่งที่คาดว่าจะเกิดขึ้น
เมื่อ ADHD เกิดขึ้นในครอบครัว จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่พ่อแม่จะสงสัยเกี่ยวกับการวินิจฉัยที่อาจเกิดขึ้นกับตนเอง หรือการวินิจฉัยนั้นอาจส่งผลกระทบต่อบุตรหลานอย่างไร
การวิจัยแสดงให้เห็นอย่างคงเส้นคงวาและชัดเจนถึงความเชื่อมโยงที่สำคัญทางพันธุกรรมกับ ADHD โดยผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่ามีแนวโน้มสูงที่ภาวะนี้จะส่งต่อผ่านจากรุ่นสู่รุ่น สิ่งนี้หมายความว่า หากคุณหรือคู่รักของคุณเป็น ADHD บุตรหลานก็อาจมีโอกาสมากขึ้นที่จะเป็นภาวะนี้ด้วย
สิ่งสำคัญที่ต้องระลึกไว้คือ ADHD เป็นความผิดปกติของพัฒนาการระบบประสาทที่ซับซ้อน แม้ว่าพันธุศาสตร์จะมีบทบาทอย่างมาก แต่ไม่ใช่ปัจจัยชี้ขาดเพียงอย่างเดียว
การทำความเข้าใจส่วนประกอบทางพันธุกรรมถือเป็นเรื่องสำคัญ แต่ไม่ได้เป็นตัวกำหนดผลลัพธ์ล่วงหน้าร้อยเปอร์เซ็นต์ เนื่องจากมีหลายปัจจัยที่มีส่วนช่วยในการแสดงออกและผลกระทบของอาการ ADHD ต่อการดำเนินชีวิตของครอบครัว
ยกตัวอย่างเช่น อารมณ์และระดับความเครียดของผู้ปกครองสามารถส่งผลต่อสภาพแวดล้อมของเด็กและอาจกระตุ้นให้อาการ ADHD แย่ลง การวิจัยชี้พบความเชื่อมโยงระหว่างอารมณ์หลังคลอดของผู้ปกครอง และอาการซึมเศร้ากับความผิดปกติของพัฒนาการระบบประสาทในทายาท ซึ่งน่าจะได้รับอิทธิพลจากทั้งปัจจัยทางพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อมร่วมกันอย่างผสมผสาน
หากมีภาวะ ADHD เกิดขึ้นในครอบครัวของคุณ นี่คือสิ่งที่คุณอาจต้องพบเจอ:
การวินิจฉัย: อาการของ ADHD ซึ่งถูกจัดประเภทอย่างกว้างๆ ออกเป็น การขาดความจดจ่อ และ อาการซน/หุนหันพลันแล่น สามารถแสดงออกในวัยเด็กและมักส่งผลติดต่อกันไปจนถึงวัยผู้ใหญ่ การวินิจฉัยอย่างเป็นทางการจะทำโดยบุคลากรทางการแพทย์โดยใช้เกณฑ์ที่ระบุเฉพาะเจาะจง และการสังเกตรูปแบบพฤติกรรมในช่วงระยะเวลาหนึ่ง
แนวทางการรักษา: การจัดการภาวะ ADHD อย่างมีประสิทธิภาพมักเกี่ยวข้องกับแนวทางที่หลากหลาย ซึ่งรวมถึงการรักษาด้วยยา การบำบัดทางพฤติกรรม และการช่วยเหลือสนับสนุนด้านการสอน สำหรับพ่อแม่ การเรียนรู้กลยุทธ์ต่างๆ เพื่อจัดการกับอาการของตนเองพร้อมกับสนับสนุนบุตรหลานนั้นถือเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่งเช่นกัน
การสร้างระบบระเบียบ กิจวัตรประจำวัน และการเน้นไปที่จุดแข็งเฉพาะบุคคลสามารถสร้างความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญในแง่มุมของครอบครัว บางครอบครัวพบว่าการทำงานร่วมกับผู้ให้คำปรึกษาโค้ชด้าน ADHD สามารถช่วยสร้างระบบระเบียบและกิจวัตรประจำวันที่เป็นประโยชน์ได้
ข้อควรพิจารณาในการอบรมดูแล: การเป็นพ่อแม่สำหรับเด็กที่เป็น ADHD หรือทำหน้าที่เป็นผู้ปกครองในขณะที่ต้องจัดการโรค ADHD ของตนเองไปพร้อมกันนั้นถือเป็นความท้าทายที่เฉพาะตัว อย่างไรก็ตาม การสร้างสภาพแวดล้อมในบ้านที่คอยเอาใจใส่เกื้อกูลและสนับสนุนก็เป็นสิ่งที่เป็นไปได้ทั้งหมด
การให้ความสำคัญกับการสื่อสารที่ชัดเจน การกำหนดขอบเขต และการปลอบประโลมทางอารมณ์ที่พร้อมเผชิญถือเป็นสิ่งสำคัญ การทำความเข้าใจเกี่ยวกับผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นของรูปแบบการเลี้ยงดูและสภาพแวดล้อมของครอบครัวต่ออาการ ADHD ถือเป็นประเด็นที่มีการวิจัยอย่างต่อเนื่อง
การตรวจสารทางพันธุกรรมสำหรับ ADHD: เป็นไปได้ไหม
แม้ว่า ADHD จะมีปัจจัยประกอบที่ชัดเจนจากทางพันธุกรรม แต่ในปัจจุบันยังไม่มีการตรวจยีนทางวิทยาศาสตร์ที่สามารถนำมาใช้วินิจฉัยโรคนี้ หรือพยากรณ์ความเสี่ยงของแต่ละคนได้อย่างชัดเจนสมบูรณ์
เข้าใจกันว่า ADHD เป็นโรคที่ซับซ้อนซึ่งได้รับอิทธิพลจากยีนจำนวนมาก อาจมีจำนวนหลักร้อยหรือสี่ห้าร้อยยีน โครงสร้างทางพันธุกรรมที่สลับซับซ้อนนี้หมายความว่ามันไม่ได้ยึดโยงอยู่กับยีนตัวใดตัวหนึ่งเพียงยีนเดียว จึงทำให้ซับซ้อนเกินกว่าที่จะใช้เพียงการทดสอบสารทางพันธุกรรมอย่างง่ายในการระบุชี้วัด
งานวิจัยในปัจจุบันนำการตรวจสอบดีเอ็นเอมาใช้เป็นเครื่องมือเป็นหลักในเฉพาะส่วนของการวิจัย นักวิทยาศาสตร์วิเคราะห์ตัวอย่างดีเอ็นเอจำนวนมากเพื่อระบุกลุ่มยีนที่อาจเพิ่มแนวโน้มโอกาสต่อการพัฒนาเกิด ADHD
การค้นพบเหล่านี้มีค่าเป็นอย่างยิ่งต่อการพัฒนาความเข้าใจเกี่ยวกับพื้นฐานทางชีววิทยาของอาการป่วย แต่ก็ยังไม่ได้มีความแม่นยำมากพอที่จะนำมาใช้เพื่อเป็นเครื่องมือวินิจฉัยเฉพาะบุคคลได้ ความซับซ้อนของการปฏิสัมพันธ์ทางยีนนี้ สามารถมีอิทธิพลส่งผลต่อระดับความรุนแรงของอาการทางคลินิก ซึ่งชี้แนะว่าจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องมีการศึกษากลไกในระดับที่ลึกขึ้นต่อไป
ณ ปัจจุบัน การวินิจฉัยภาวะ ADHD ยังคงต้องใช้วิธีการประเมินทางคลินิก การประเมินเหล่านี้มักจะเกี่ยวข้องกับการรวบรวมรายละเอียดพฤติกรรมรวมถึงเรื่องราวประวัติที่ผ่านมาของแต่ละคน หากคุณกังวลเกี่ยวกับปัญหาของโรคสมาธิสั้น โดยเฉพาะในกรณีที่มีประวัติครอบครัวเคยมีประวัตินี้มาก่อน การปรึกษากับสัตวแพทย์ของทีมแพทย์เป็นข้อแนะนำเบื้องต้นที่ดีที่สุด
บุคลากรเหล่านั้นสามารถร่วมวิเคราะห์อาการที่อาจเกิดขึ้นและแนะนำคุณตลอดขั้นตอนการวินิจฉัย ยกตัวอย่างเช่น เครื่องมือประเมินระดับความรุนแรงของอาการที่นิยมใช้ทั้งในงานวิจัยและงานระดับคลินิก ได้แก่ แบบประเมินสมาธิสั้น (ADHD Rating Scale - ADHD-RS-5) ซึ่งมีการนำเกณฑ์การตัดคะแนนเฉพาะเจาะจงมาใช้อยู่บ่อยครั้ง
ลักษณะสไตล์การเลี้ยงดูหรือเรื่องของอาหารการกินส่งผลต่อ ADHD หรือไม่
เป็นความเข้าใจผิดที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งว่า สไตล์วิธีการเลี้ยงดูหรือรูปแบบการรับประทานอาหารเป็นปัจจัยสำคัญหลักในการเกิด ADHD ถึงแม้ว่าปัจจัยเหล่านี้จะมีผลกระทบสะท้อนพฤติกรรมรวมถึงการแสดงออกของอาการ แต่ความตกลงร่วมกันทางวิทยาศาสตร์ในปัจจุบันสรุปชัดเจนว่าพวกมันไม่ใช่สาเหตุหลักของการเกิดโรค ADHD
งานวิจัยที่ดำเนินมายาวนานหลายทศวรรษ รวมถึงการศึกษากลุ่มครอบครัว การศึกษาฝาแฝด และเรื่องบุตรบุญธรรม ได้ยืนยันเด่นชัดถึงอิทธิพลทางพันธุกรรมต่อ ADHD ในทางกลับกัน ข้อมูลวิจัยแสดงให้เห็นอย่างมีทิศทางสม่ำเสมอว่าเรื่องวิธีการเลี้ยงดูเด็ก ระยะเวลาชั่วโมงที่ใช้เล่นวิดีโอเกม หรือการรับประทานอาหารประเภทเฉพาะเจาะจง ไม่ส่งผลต่อการเกิดโรค ADHD โดยตรง
แม้ว่าการควบคุมดูแลเรื่องการกินและวิธีการเลี้ยงดูในแง่บวกจะดีต่อสุขภาพความสุขของชีวิตและสามารถช่วยควบคุมอาการได้ แต่ก็ไม่ได้จัดว่าเป็นสาเหตุพื้นฐานดั้งเดิมของโรค ความคิดเห็นด้านสาระเหล่านี้จึงเปรียบเสมือนภาพขอบเขตที่กว้างขวางขึ้นของการทำปฏิกิริยาร่วมกันระหว่างปัจจัยแวดล้อมร่วมกับองค์ประกอบการทำงานทางชีวภาพ
ตัวอย่างเช่น ความเครียดอาจไม่ได้ทำให้เกิด ADHD แต่เป็นแรงส่งเสริมให้อาการที่มีอยู่เดิมเลวร้ายขึ้นได้ ในทำนองเดียวกัน ปัจจัยด้านเศรษฐานะ ก็มีบทบาทต่อการเข้าถึงการรองรับช่วยเหลือและการรักษาพยาบาลที่เหมาะสม
ความเชื่อมโยงทางพันธุศาสตร์: สิ่งที่พวกเราได้ทราบมา
ดังนั้น โรคสมาธิสั้น (ADHD) นั้นเกิดจากทางพันธุกรรมใช่หรือไม่? งานวิจัยชี้คำตอบไปที่คำว่า 'ใช่' อย่างชัดเจน งานวิจัยจำนวนมากชี้ชัดตรงกันอยู่เสมอว่าพันธุศาสตร์มีบทบาทสำคัญเป็นอย่างยิ่ง โดยมีอัตราการประมาณการสืบทอดทางกรรมพันธุ์อยู่ในช่วงราวร้อยละ 70% ถึง 80% สิ่งนี้อธิบายได้ว่า ข้อมูลพันธุกรรมที่เราได้รับสืบทอดจากพ่อแม่สามารถส่งผลผลักดันอย่างมากต่อระดับความเสี่ยงในการมีภาวะ ADHD ของตนเอง
ถึงแม้มันจะไม่ใช่เรื่องเรียบง่ายประเภทยีนเดียวก่อให้เกิดลักษณะที่แสดงพฤติกรรมนี้ทั้งหมด แต่เชื่อกันว่ามียีนเป็นจำนวนมากที่มีส่วนร่วมโดยเฉพาะในส่วนที่เชื่อมโยงกับประสาทพัฒนาการและสารสื่อประสาทเช่นสารโดพามีน แต่อย่างไรก็ตามการตระหนักจำว่าข้อมูลดีเอ็นเอไม่ใช่ทั้งหมดของเรื่องราวก็สิ่งสำคัญที่ต้องรู้
ปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมก็มีบทบาทในกระบวนการนี้ได้ และไม่ใช่ว่าทุกคนที่มีประวัติครอบครัวเคยเป็นโรคจะจำเป็นต้องการเกิด ADHD เสมอไป การทำความเข้าใจความสัมพันธ์ทางพันธุศาสตร์เหล่านี้สามารถสร้างประโยชน์ทางความเข้าใจได้อย่างมาก โดยเฉพาะครอบครัวที่มีปัญหานี้อยู่ในกลุ่มเครือญาติ แต่ว่าแนวทางนี้ไม่อาจนำมาใช้ทดแทนขั้นตอนการวินิจฉัยสภาวะร่วมกับการช่วยเหลือผู้ป่วยโดยผู้เชี่ยวชาญได้
เอกสารอ้างอิง
Hechtman L. (1994). Genetic and neurobiological aspects of attention deficit hyperactive disorder: a review. Journal of psychiatry & neuroscience : JPN, 19(3), 193–201.
Faraone, S. V., & Larsson, H. (2019). Genetics of attention deficit hyperactivity disorder. Molecular psychiatry, 24(4), 562–575. https://doi.org/10.1038/s41380-018-0070-0
Tistarelli, N., Fagnani, C., Troianiello, M., Stazi, M. A., & Adriani, W. (2020). The nature and nurture of ADHD and its comorbidities: A narrative review on twin studies. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 109, 63-77. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2019.12.017
Grimm, O., Kranz, T. M., & Reif, A. (2020). Genetics of ADHD: What Should the Clinician Know?. Current psychiatry reports, 22(4), 18\. https://doi.org/10.1007/s11920-020-1141-x
Green, A., Baroud, E., DiSalvo, M., Faraone, S. V., & Biederman, J. (2022). Examining the impact of ADHD polygenic risk scores on ADHD and associated outcomes: a systematic review and meta-analysis. Journal of Psychiatric Research, 155, 49-67. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2022.07.032
Fitzgerald, E., Hor, K., & Drake, A. J. (2020). Maternal influences on fetal brain development: The role of nutrition, infection and stress, and the potential for intergenerational consequences. Early human development, 150, 105190. https://doi.org/10.1016/j.earlhumdev.2020.105190
Clifford, B. N., Eggum, N. D., Rogers, A., Porter, C. L., Gale, M., Sheppard, J. A., ... & Jones, B. L. (2024). Mothers' and fathers' depressive symptoms across four years postpartum: An examination of between-and bidirectional within-person relations. Journal of affective disorders, 351, 560-568. https://doi.org/10.1016/j.jad.2024.01.255
คำถามที่พบบ่อย
โรค ADHD สามารถแชร์สืบทอดกันผ่านคนในครอบครัวได้หรือไม่?
ใช่ โรคนี้มักเกิดขึ้นกับคนในครอบครัวด้วยกัน ซึ่งหมายความว่า หากคุณพ่อหรือคุณแม่ หรือว่าพี่น้องมีลักษณะภาวะโรคสมาธิสั้น ก็ย่อมส่งผลเชื่อมโยงทำให้มีโอกาสความน่าจะเป็นที่สมาชิกรายอื่นในตระกูลอาจจะแสดงอาการแบบเดียวกัน ผลงานวิจัยชี้พบข้อมูลประกอบที่ชัดเจนว่าส่วนประกอบของดีเอ็นเอกระทำตัวเป็นหนึ่งในปัจจัยที่มีผลแปรผกผันต่อการพัฒนาสภาวะนี้เป็นอย่างยิ่ง
อัตราความเป็น ADHD ส่วนใดเกิดจากยีนและอิทธิพลทางพันธุกรรม?
ข้อมูลระบุว่าสัดส่วนผลลัพธ์ของลักษณะอาการของโรคสมาธิสั้นนั้นมาจากลักษณะของพันธุศาสตร์เป็นหลัก โดยมีการประเมินเอาไว้ที่ส่วนสัดตั้งแต่วัยประมาณร้อยละ 70% ถึง 80% ปริมาณสถิตินี้ย่อมชี้นำสารสนเทศให้เราเข้าใจได้ว่าลักษณะทางกายภาพที่ได้รับจากครอบครัวคือแรงหลักที่มีผลว่าคนๆ หนึ่งจะเป็นโรคนี้หรือไม่
สภาวะโรคสมาธิสั้นจะสามารถข้ามรุ่นคนได้ไหม?
การข้ามรุ่นของการป่วยเป็นอาการ ADHD มีความเป็นไปได้ สิ่งนี้อาจแสดงผลลัพธ์เช่นนี้ได้เนื่องจากการพัฒนาความไม่สมดุลได้รับสารอิทธิพลจากยีนของร่างกายที่แตกต่างตัวกันอย่างหลากหลาย รวมถึงสสารกระตุ้นปลีกย่อยประการอื่น ดังนั้น มันจึงอาจปรากฏพบในสมาชิกในบ้านคนใดคนหนึ่ง แต่ขณะที่คนอื่นในสายเลือดไม่มีอาการเลย แม้ว่าจะเคยพบผู้มีลักษณะการป่วยของสภาวะนี้มาก่อนในรุ่นแรกๆ
หากพ่อแม่ผู้ปกครองเป็นโรคสมาธิสั้น บุตรหลานจะต้องเป็นโรคสมาธิสั้นอย่างแน่นอนใช่หรือไม่?
ไม่จำเป็นทั้งหมด ถึงการตั้งคำถามเกี่ยวกับสภาวะโรคที่มีแนวโน้มมากขึ้นกับตัวบุตรหลานจะสูงขึ้นตาม แต่ก็ไม่ใช่ตัวระบุยืนยันว่าพวกเขาจะพัฒนาไปสู่ทิศทางดังกล่าว เด็กจำนวนมากที่มีประวัติครอบครัวเคยตรวจพบไม่พบอาการป่วย และขณะเดียวกันผู้ป่วยสมาธิสั้นจำพวกอื่นที่ไม่มีสมาคมเรื่องราวของสายญาติก็ปรากฏให้เห็นได้เช่นกัน
คนเราสามารถเป็น ADHD ได้หรือไม่โดยที่บุคคลอื่นในครอบครัวไม่มีสมาคมประวัติเรื่องนี้มาก่อนเลย?
ใช่แล้ว เรื่องดังกล่าวมีความเป็นไปได้ เพราะสาเหตุอาจเข้าสู่อิทธิพลเรื่องประเด็นการไม่ได้รับการออกใบวินิจฉัยของกลุ่มเครือญาติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่มคนยุคก่อน หรือเป็นผลลัพธ์จากองค์ประกอบของแวดล้อมที่มีอิทธิพลต่อผลของการพัฒนาการเป็นโรค
มีเครื่องมือประเภทวิเคราะห์พันธุกรรมเพื่อพิสูจน์อาการของ ADHD หรือไม่?
ในแง่แนวทางปัจจุบัน ไม่สบพบเครื่องอุปกรณ์ตรวจสอบใดที่จะระบุวิเคราะห์ว่าบุคคลนั้นมีการป่วยเป็น ADHD หรือพยากรณ์ล่วงหน้าว่าความมีระดับความเสี่ยงของคนๆ นั้นเป็นอย่างไร แผนผังการทำงานของภาวะชนิดนี้ส่งผลร่วมไปกับการกระทำของหน่วยรหัสพันธุกรรมจำนวนนับไม่ถ้วน จึงไม่เปิดทางเอื้อต่องานสืบค้นโดยแล็บดีเอ็นเอสูตรเดี่ยวทั่วไป
ปัจจัยแบบใดที่เข้ามามีสัดส่วนสนับสนุนให้เกิดพฤติกรรมสมาธิสั้นบ้างนอกจากเรื่องรหัสของกรรมพันธุ์?
นอกเหนือจากข้อสนเทศทางพันธิศาสตร์ ปริมาณเรื่องปัจจัยภายนอกก็มีส่วนส่งผล เช่น ปัญหาผลกระทบทางสภาพสิ่งแวดล้อมช่วงกำลังตั้งครรภ์ ลักษณะความคืบหน้าเรื่องพัฒนาการสมอง และปัญหารูปแบบที่เกิดขึ้นยุคต้นของชีวิต สารสนเทศรอบตัวเหล่านี้จะก่อตัวและเข้าทำปฏิกิริยาร่วมกับข้อมูลลักษณะทางกายภาพเดิมที่บุคคลนั้นสวมใส่อยู่นั่นเอง
สไตล์วิธีอบรมสอนลูกหรือชนิดประเภทโภชนาการทำหน้าที่กระตุ้นให้เกิดสมรรถภาพ ADHD หรือไม่?
ไม่ เอกสารผลงานทางวิชาการยืนยันชัดและหนักแน่นว่า ปัญหานี้ไม่ได้มีสถิติต้นตอมาจากแนวคิดการจัดระเบียบปกครองลูก โภชนาการที่รับประทาน หรือปัญหาภาวะความกดดันภายในและภายนอก และในแง่มุมที่ปัจจัยเหล่านี้สามารถกระตุ้นผลกระทบของโรคสมาธิสั้นให้ร้ายแรงขึ้นหรือเบาลงนั้น มันก็ไม่ได้เข้ามาทำตัวเป็นต้นเหตุหลักตัวการของลักษณะพฤติกรรมนี้เลย
Emotiv เป็นผู้นำด้านนิวโรเทคโนโลยีที่ช่วยขับเคลื่อนการวิจัยประสาทวิทยาศาสตร์ผ่านเครื่องมือ EEG และข้อมูลสมองที่เข้าถึงได้
คริสเตียน บูร์โกส
