Chứng đau nửa đầu liệt nửa người: Những điều bạn cần biết

Đau nửa đầu liệt nửa người là gì?

Phân biệt đau nửa đầu liệt nửa người với các tình trạng khác

Bệnh đau nửa đầu liệt nửa người là một thể đau nửa đầu hiếm gặp nhưng nghiêm trọng. Bệnh đặc trưng bởi các triệu chứng thần kinh tạm thời có thể gây hoang mang, thường giống với các dấu hiệu của đột quỵ.

Đặc điểm nhận dạng lớn nhất là tình trạng liệt nửa người, nghĩa là yếu hoặc liệt một bên cơ thể. Đây không chỉ là một sự bất tiện nhẹ mà nó có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động hoặc hoạt động của người bệnh ở bên cơ thể bị ảnh hưởng.

Cần hiểu rằng đau nửa đầu liệt nửa người là một phân nhóm của đau nửa đầu có tiền triệu (aura). Trong khi nhiều người nghĩ đau nửa đầu chỉ là đau đầu dữ dội, khoảng 30% người bệnh gặp phải tiền triệu, là những rối loạn thần kinh tạm thời có thể xuất hiện trước hoặc đi kèm với cơn đau đầu.

Trong đau nửa đầu liệt nửa người, tiền triệu bao gồm cụ thể tình trạng yếu cơ hoặc liệt ở một bên cơ thể. Triệu chứng vận động này phải xuất hiện cùng với ít nhất một triệu chứng tiền triệu khác, chẳng hạn như thay đổi thị lực (như nhìn thấy ánh sáng nhấp nháy hoặc điểm mù), rối loạn cảm giác (như tê hoặc châm chích), hoặc gặp khó khăn về ngôn ngữ và giọng nói.

Vì các triệu chứng này quá giống với đột quỵ, điều quan trọng là phải tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức nếu bạn gặp các dấu hiệu này lần đầu tiên. Phân biệt đau nửa đầu liệt nửa người với đột quỵ là bước then chốt trong chẩn đoán và điều trị.

Mặc dù các triệu chứng thường thuyên giảm hoàn toàn, những biểu hiện ban đầu có thể gây sợ hãi và cần được đánh giá cẩn thận để loại trừ các tình trạng nghiêm trọng khác. Tính chất tạm thời của tình trạng yếu cơ và sự xuất hiện của các triệu chứng giống đau nửa đầu khác thường giúp phân biệt bệnh này với đột quỵ theo thời gian, nhưng việc đánh giá ban đầu luôn tập trung vào các khả năng nghiêm trọng nhất.

Triệu chứng của đau nửa đầu liệt nửa người

Giai đoạn tiền triệu

Giai đoạn tiền triệu là lúc các triệu chứng thần kinh xuất hiện, thường là trước hoặc trong khi đau đầu. Đối với đau nửa đầu liệt nửa người, các triệu chứng này thường rõ rệt hơn so với các loại đau nửa đầu khác.

Dấu hiệu đặc trưng của giai đoạn này là tình trạng yếu hoặc liệt tạm thời ở một bên cơ thể, hay còn gọi là liệt nửa người. Tình trạng yếu này có thể ảnh hưởng đến toàn bộ một bên, hoặc chỉ một bộ phận cơ thể như cánh tay, chân hoặc khuôn mặt. Các triệu chứng tiền triệu phổ biến khác bao gồm:

• Rối loạn thị giác: Có thể từ việc nhìn thấy các đường zigzag, ánh sáng nhấp nháy hoặc điểm mù cho đến việc bị song thị (nhìn đôi) hoặc nhìn mờ.

• Thay đổi cảm giác: Cảm giác châm chích hoặc tê bì, thường được mô tả như bị kim châm, có thể lan từ bàn tay lên cánh tay và cũng có thể ảnh hưởng đến khuôn mặt.

• Khó khăn về ngôn ngữ và phát âm: Gặp khó khăn trong việc tìm từ, lẫn lộn từ ngữ, nói lắp bắp, hoặc khó hiểu người khác nói.

• Các vấn đề về thăng bằng và phối hợp: Cảm giác chóng mặt hoặc quay cuồng, và mất thăng bằng nói chung cũng là những biểu hiện phổ biến.

Các triệu chứng tiền triệu này thường phát triển dần dần trong vài phút và có thể kéo dài từ vài giờ cho đến vài ngày. Trong một số trường hợp, chúng có thể kéo dài lâu hơn.

Giai đoạn đau đầu

Sau hoặc đôi khi trùng với giai đoạn tiền triệu, một cơn đau đầu dữ dội thường phát triển. Cơn đau đầu này thường được mô tả là đau nhói theo nhịp đập và có thể nằm ở một bên đầu, mặc dù nó có thể xảy ra ở cả hai bên hoặc đau toàn đầu.

Buồn nôn và nôn mửa là những hiện tượng phổ biến trong giai đoạn này, kèm theo đó là tình trạng nhạy cảm hơn với ánh sáng và âm thanh. Điều quan trọng cần lưu ý là một số người có thể gặp các triệu chứng đau nửa đầu liệt nửa người mà không kèm theo bất kỳ cơn đau đầu nào.

Giai đoạn sau cơn đau đầu (Postdrome)

Sau khi các triệu chứng đau đầu và tiền triệu thuyên giảm, giai đoạn sau cơn đau đầu (postdrome) có thể diễn ra. Giai đoạn này đặc trưng bởi cảm giác mệt mỏi kéo dài, cảm thấy không khỏe nói chung, và đôi khi là lơ mơ hoặc khó tập trung.

Không giống như nhiều loại đau nửa đầu khác có giai đoạn sau cơn đau đầu tương đối ngắn, những người bị đau nửa đầu liệt nửa người có thể trải qua tình trạng mệt mỏi kéo dài trong vài ngày.

Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ

Hiểu được điều gì gây ra cơn đau nửa đầu liệt nửa người là chìa khóa để kiểm soát bệnh. Trong khi các cơ chế chính xác vẫn đang được nghiên cứu, các nghiên cứu chỉ ra sự kết hợp giữa các yếu tố di truyền và các yếu tố môi trường.

Yếu tố di truyền

Đối với nhiều bệnh nhân, đau nửa đầu liệt nửa người có yếu tố di truyền. Điều này đặc biệt đúng đối với Đau nửa đầu liệt nửa người gia đình (FHM), khi có một hoặc nhiều người thân trong gia đình cũng mắc tình trạng này. Đột biến ở các gen cụ thể được xác định là đóng vai trò trong FHM, ảnh hưởng đến cách các tế bào thần kinh truyền thông tin. Hiện tại, các đột biến ở bốn gen đã được xác định:

• CACNA1A: Liên quan đến FHM loại 1.

• ATP1A2: Liên quan đến FHM loại 2.

• SCN1A: Liên quan đến FHM loại 3.

• PRRT2: Một gen khác được xác định có liên quan.

Những thay đổi di truyền này có thể khiến các tế bào thần kinh trở nên hưng phấn quá mức, điều này được cho là góp phần vào các triệu chứng tiền triệu trong đau nửa đầu liệt nửa người. Khi hoạt động điện này ảnh hưởng đến các vùng não kiểm soát vận động, nó có thể dẫn đến tình trạng yếu hoặc liệt tạm thời.

Cần lưu ý rằng không phải ai bị đau nửa đầu liệt nửa người cũng có tiền sử gia đình rõ ràng hoặc phát hiện ra đột biến gen; những trường hợp này được gọi là Đau nửa đầu liệt nửa người tự phát (SHM). Nghiên cứu khoa học thần kinh vẫn đang tiếp tục, và có khả năng là các gen khác chưa được phát hiện cũng có thể liên quan.

Yếu tố kích hoạt từ môi trường

Bên cạnh di truyền, một số yếu tố môi trường nhất định có thể đóng vai trò là tác nhân khởi phát các cơn đau nửa đầu liệt nửa người ở những người nhạy cảm. Mặc dù các yếu tố kích hoạt có thể khác nhau rất nhiều ở mỗi người, một số yếu tố thường được báo cáo bao gồm:

• Căng thẳng: Căng thẳng cả về thể chất lẫn tinh thần đều có thể khởi phát một cơn đau.

• Rối loạn giấc ngủ: Thói quen ngủ không đều đặn, ngủ quá nhiều hoặc quá ít đều có thể gây ra vấn đề.

• Yếu tố chế độ ăn uống: Một số loại thực phẩm hoặc đồ uống, chẳng hạn như phô mai lâu năm, thịt chế biến sẵn hoặc rượu bia, có thể kích hoạt cơn đau nửa đầu ở một số người.

• Kích thích giác quan: Ánh sáng mạnh, tiếng ồn lớn hoặc mùi nồng đôi khi có thể làm bùng phát các triệu chứng.

• Thay đổi nội tiết tố: Sự biến động của nồng độ hormone, đặc biệt là ở phụ nữ, có thể là một yếu tố kích hoạt đáng kể.

Chẩn đoán đau nửa đầu liệt nửa người

Chẩn đoán đau nửa đầu liệt nửa người có thể là một quá trình phức tạp, chủ yếu vì các triệu chứng của nó thường trùng lặp với các tình trạng phổ biến và nghiêm trọng hơn, chẳng hạn như đột quỵ.

Do đó, việc đánh giá y khoa kỹ lưỡng là cần thiết để phân biệt nó với các biến cố thần kinh khác. Quá trình này thường bắt đầu bằng cuộc thảo luận chi tiết về tiền sử bệnh của bệnh nhân, bao gồm tính chất, tần suất và thời gian kéo dài của các triệu chứng. Điều quan trọng là phải lưu ý xem có tiền sử gia đình mắc các đợt phát bệnh tương tự hay không, điều này có thể hướng tới bệnh đau nửa đầu liệt nửa người gia đình.

Các chuyên gia y tế sẽ tiến hành khám lâm sàng và thần kinh để đánh giá chức năng vận động, cảm giác, phản xạ và sự phối hợp. Để loại trừ các nguyên nhân khác, đặc biệt là đột quỵ, các xét nghiệm hình ảnh học thường được sử dụng. Chúng có thể bao gồm:

• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Phương pháp này cung cấp hình ảnh chi tiết của não và có thể giúp xác định hoặc loại trừ các bất thường về cấu trúc, viêm nhiễm hoặc các dấu hiệu của đột quỵ.

• Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan): Mặc dù thường nhanh hơn chụp MRI, chụp CT cũng có thể giúp phát hiện xuất huyết cấp tính hoặc những thay đổi lớn khác trong não.

Trong một số trường hợp, xét nghiệm di truyền có thể được cân nhắc, đặc biệt nếu nghi ngờ đau nửa đầu liệt nửa người gia đình. Tuy nhiên, xét nghiệm di truyền không phải lúc nào cũng mang tính quyết định và có thể không được bảo hiểm chi trả.

Việc chẩn đoán thường được đưa ra dựa trên biểu hiện lâm sàng và bằng cách loại trừ các nguyên nhân tiềm tàng khác. Một khía cạnh chính của chẩn đoán liên quan đến việc quan sát mô hình của các triệu chứng: sự khởi phát dần dần của các khiếm khuyết thần kinh, sự biến mất của chúng và mối liên hệ của chúng với các cơn đau nửa đầu, ngay cả khi cơn đau đầu không phải lúc nào cũng xuất hiện trong đợt phát bệnh.

Phương pháp điều trị và kiểm soát

Kiểm soát đau nửa đầu liệt nửa người đòi hỏi một cách tiếp cận đa chiều, thường cần cân nhắc cẩn thận do tính phức tạp của tình trạng này và các nghiên cứu còn hạn chế dành riêng cho phân nhóm này. Các chiến lược điều trị thường tương tự như điều trị đau nửa đầu có tiền triệu, tập trung vào giảm triệu chứng cấp tính và các biện pháp phòng ngừa.

Điều trị cấp tính:

• Thuốc giảm đau: Các thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) không kê đơn như ibuprofen hoặc naproxen, và acetaminophen, thường là lựa chọn đầu tiên để điều trị đau đầu.

• Triptans: Dù trước đây có những lo ngại, nhiều bệnh nhân đau nửa đầu liệt nửa người có thể sử dụng triptans một cách an toàn. Các loại thuốc này có thể không hiệu quả nếu dùng trong giai đoạn tiền triệu nhưng có thể giúp giảm cơn đau đầu sau đó.

• Thuốc chống nôn: Các thuốc như metoclopramide hoặc prochlorperazine có thể làm giảm buồn nôn và nôn mửa, vốn là những triệu chứng phổ biến trong đợt phát bệnh. Một số thuốc trong số này cũng có thể giúp giảm đau.

• Thiết bị điều hòa thần kinh: Các thiết bị sử dụng xung điện hoặc từ trường có thể được sử dụng để giảm bớt hoặc phòng ngừa các cơn đau nửa đầu.

• Các loại thuốc khác: Trong một số trường hợp, magie truyền tĩnh mạch, corticosteroids (đối với các cơn kéo dài) hoặc furosemide truyền tĩnh mạch có thể được chỉ định.

Điều trị phòng ngừa:

• Thuốc huyết áp: Một vài loại thuốc chẹn kênh canxi như verapamil và flunarizine đôi khi được sử dụng để phòng ngừa. Có thể kê đơn verapamil đường uống để phòng ngừa.

• Thuốc chống co giật: Các thuốc như sodium valproate và lamotrigine có thể được cân nhắc để phòng ngừa các đợt phát bệnh.

• Kháng thể đơn dòng CGRP: Nhóm thuốc mới hơn này, được sử dụng qua đường tiêm hoặc truyền, nhắm vào con đường CGRP và được dùng để phòng ngừa đau nửa đầu.

• OnabotulinumtoxinA: Tiêm độc tố botulinum là một lựa chọn khác để phòng ngừa đau nửa đầu.

• Thuốc lợi tiểu: Các thuốc như acetazolamide đôi khi có thể được sử dụng như một liệu pháp phòng ngừa.

Sống chung với đau nửa đầu liệt nửa người

Sống chung với đau nửa đầu liệt nửa người đồng nghĩa với việc xây dựng các kế hoạch để xử lý các cơn đau và chia sẻ nhu cầu của bạn một cách hiệu quả. Vì các triệu chứng có thể giống đột quỵ, điều quan trọng là phải có sẵn một kế hoạch khi cơn đau xuất hiện. Điều này có thể giúp giảm bớt nỗi sợ hãi và đảm bảo bạn nhận được sự chăm sóc thích hợp.

Chuẩn bị cho một cơn đau là chìa khóa quan trọng. Điều này bao gồm việc hiểu rõ các yếu tố kích hoạt cá nhân của bạn và có một phương thức để thông báo tình trạng của bạn cho người khác. Nhiều người thấy hữu ích khi ghi chép lại các loại thuốc đã dùng trong cơn đau, đặc biệt là nếu cần sự can thiệp y tế khẩn cấp.

Một bản thông tin chăm sóc khẩn cấp cũng có thể rất hữu ích. Bản tóm tắt này cần ngắn gọn, ghi rõ tên bạn, loại đau nửa đầu bạn mắc phải và các hướng dẫn chăm sóc cơ bản. Việc đưa thông tin liên hệ khẩn cấp vào cũng là điều tối quan trọng.

Giao tiếp trong lúc đang lên cơn đau có thể rất khó khăn, vì bạn có thể nhận thức được xung quanh nhưng không thể nói hoặc cử động. Việc có sẵn một phương thức giao tiếp đã thống nhất từ trước hoặc thông báo trước cho người thân cận về tình trạng của bạn có thể tạo ra sự khác biệt lớn. Sự chuẩn bị này có thể giúp tránh được các xét nghiệm và thủ thuật y tế không cần thiết.

Kết nối với những người hiểu được trải nghiệm đau nửa đầu liệt nửa người cũng có thể là một nguồn hỗ trợ tinh thần. Chia sẻ kinh nghiệm giúp xây dựng ý thức cộng đồng và đem lại những hiểu biết quý giá để kiểm soát tình trạng bệnh. Mặc dù đau nửa đầu liệt nửa người là một bệnh lý nghiêm trọng, việc chủ động quản lý và có các kế hoạch giao tiếp rõ ràng có thể giúp người bệnh sống thoải mái hơn.

Kết luận

Đau nửa đầu liệt nửa người là một tình trạng phức tạp, có thể gây hoang mang do các triệu chứng giống như đột quỵ. Mặc dù hiếm gặp, việc hiểu các dấu hiệu, các yếu tố kích hoạt tiềm ẩn và tầm quan trọng của việc thăm khám y khoa là chìa khóa then chốt.

Đối với những người bị ảnh hưởng, việc phối hợp chặt chẽ với các bác sĩ để xây dựng kế hoạch kiểm soát cá nhân hóa, có thể bao gồm dùng thuốc và điều chỉnh lối sống, là cách hiệu quả nhất để đối phó với những cơn đau này.

Hãy nhớ rằng, dù bản thân đau nửa đầu liệt nửa người không phải là đột quỵ, các triệu chứng của nó cần được đánh giá y khoa nhanh chóng để loại trừ các tình trạng nghiêm trọng khác và đảm bảo nhận được sự chăm sóc sức khỏe não bộ thích hợp. Nghiên cứu liên tục là vô cùng quan trọng để giải mã thêm những bí ẩn của tình trạng này và cải thiện các phương án điều trị cho những người đang sống chung với chứng đau nửa đầu liệt nửa người.

Tài liệu tham khảo

1. Viana, M., Linde, M., Sances, G., Ghiotto, N., Guaschino, E., Allena, M., ... & Tassorelli, C. (2016). Các triệu chứng tiền triệu của đau nửa đầu: thời gian, sự nối tiếp và mối quan hệ thời gian với cơn đau đầu. Cephalalgia, 36(5), 413-421. https://doi.org/10.1177/0333102415593089

2. Jen, J. C. (2024). Đau nửa đầu liệt nửa người gia đình. GeneReviews®[Internet].

Câu hỏi thường gặp

Chính xác thì đau nửa đầu liệt nửa người là gì?

Đau nửa đầu liệt nửa người là một thể đau nửa đầu hiếm gặp và khá nghiêm trọng. Triệu chứng của nó có thể trông rất giống với đột quỵ, gây hoang mang cho người bệnh. Đặc điểm chính là sự yếu đi hoặc thậm chí là liệt tạm thời ở một bên cơ thể, gọi là liệt nửa người. Tình trạng này thường đi kèm với các triệu chứng đau nửa đầu khác.

Đau nửa đầu liệt nửa người khác thế nào với đau nửa đầu thông thường hoặc đột quỵ?

Không giống như đau nửa đầu điển hình, đau nửa đầu liệt nửa người kèm theo tình trạng yếu hoặc liệt tạm thời ở một bên cơ thể. Mặc dù có các triệu chứng giống đột quỵ, điều quan trọng cần nhớ là đau nửa đầu liệt nửa người là một dạng đau nửa đầu chứ không phải đột quỵ. Khác biệt mấu chốt là các triệu chứng đau nửa đầu liệt nửa người thường phát triển dần dần và sau đó biến mất hoàn toàn, thường trong vòng 24 giờ, trong khi các triệu chứng đột quỵ thường xuất hiện đột ngột và có thể gây ra những tổn thương vĩnh viễn.

Những triệu chứng phổ biến của đau nửa đầu liệt nửa người là gì?

Các triệu chứng có thể bao gồm đau đầu dữ dội, thường ở một bên, cùng với tiền triệu. Tiền triệu này có thể liên quan đến tình trạng yếu hoặc tê tạm thời ở một bên cơ thể, mặt, cánh tay hoặc chân. Bạn cũng có thể gặp các thay đổi về thị lực như nhìn thấy ánh sáng nhấp nháy hoặc điểm mù, khó nói, lơ mơ, chóng mặt và buồn nôn.

Nguyên nhân nào gây ra đau nửa đầu liệt nửa người?

Các nhà khoa học tin rằng những thay đổi ở một số gen nhất định có thể ảnh hưởng đến cách các tế bào thần kinh truyền thông tin. Những thay đổi di truyền này có thể dẫn đến một làn sóng điện bất thường lan truyền khắp bề mặt não, gây ra các triệu chứng. Trong một số trường hợp, bệnh này có yếu tố gia đình, trong khi ở những trường hợp khác, nó xuất hiện mà không có mối liên hệ gia đình nào được biết đến.

Căng thẳng có thể kích hoạt cơn đau nửa đầu liệt nửa người không?

Có, căng thẳng là một yếu tố kích hoạt phổ biến cho nhiều loại đau nửa đầu, bao gồm cả đau nửa đầu liệt nửa người. Các yếu tố kích hoạt khác có thể bao gồm thay đổi thói quen ngủ, gắng sức quá mức, ánh sáng mạnh, một số thực phẩm hoặc thậm chí là bỏ bữa. Xác định và tránh các yếu tố kích hoạt cá nhân là một phần quan trọng của việc kiểm soát tình trạng này.

Các cơn đau nửa đầu liệt nửa người thường kéo dài bao lâu?

Các triệu chứng đau đầu và tiền triệu có thể khác nhau. Trong khi tình trạng yếu hoặc liệt thường kéo dài từ một đến 24 giờ, đôi khi nó có thể kéo dài trong vài ngày. Toàn bộ cơn đau nửa đầu có thể kéo dài từ vài giờ đến vài ngày, mặc dù các triệu chứng thường biến mất hoàn toàn sau đó.

Có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn đau nửa đầu liệt nửa người không?

Hiện tại, chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn đau nửa đầu liệt nửa người. Tuy nhiên, có các phương pháp điều trị giúp kiểm soát triệu chứng, giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cơn đau. Việc phối hợp chặt chẽ với bác sĩ là rất cần thiết để tìm ra kế hoạch điều trị tốt nhất cho từng cá nhân.

Ai đó nên làm gì nếu nghi ngờ mình đang bị đau nửa đầu liệt nửa người?

Nếu bạn gặp các triệu chứng như yếu đột ngột ở một bên cơ thể, đau đầu dữ dội hoặc thay đổi thị lực, điều quan trọng là phải tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức. Mặc dù đó có thể là một cơn đau nửa đầu liệt nửa người, các bác sĩ cần phải loại trừ đột quỵ trước tiên. Hãy luôn thận trọng và đi kiểm tra, đặc biệt là nếu đây là những triệu chứng mới đối với bạn.