Nguyên nhân gây lo âu là gì?

Nền tảng sinh học của lo âu là gì?

Lo âu có phải do nhiều hơn chỉ cảm giác hồi hộp không?

Lo âu là một trải nghiệm phức tạp bao hàm nhiều hơn chỉ cảm giác hồi hộp. Đó là một tình trạng của não bộ với nền tảng sinh học sâu sắc, ảnh hưởng đến cả não và cơ thể.

Mặc dù các nguyên nhân chính xác vẫn đang được khám phá, nghiên cứu thần kinh học cho thấy một tổ hợp các yếu tố. Chúng có thể bao gồm cách não bộ của chúng ta được kết nối, các chất truyền tin hóa học bên trong nó, và thậm chí cả cấu tạo di truyền của chúng ta.

Mối liên hệ giữa tâm trí và cơ thể ảnh hưởng đến lo âu như thế nào?

Mối liên hệ giữa sức khỏe tinh thần và thể chất là không thể phủ nhận, và lo âu là một ví dụ điển hình về mối liên kết này. Khi chúng ta trải qua lo âu, đó không chỉ là một trạng thái tâm lý; nó kích hoạt một chuỗi phản ứng thể chất.

Điều này là vì não và cơ thể luôn liên lạc với nhau. Các tác nhân gây căng thẳng, dù là sự kiện bên ngoài hay nỗi lo bên trong, đều kích hoạt hệ thống phản ứng căng thẳng của cơ thể. Hệ thống này có thể dẫn đến nhiều triệu chứng thể chất, từ tim đập nhanh đến các vấn đề tiêu hóa.

Cách não chúng ta xử lý các mối đe dọa và phản ứng tiếp theo của cơ thể đan xen chặt chẽ trong trải nghiệm lo âu. Mối quan hệ hai chiều này có nghĩa là các cảm giác thể chất có thể ảnh hưởng đến trạng thái tinh thần của chúng ta, và ngược lại, tạo ra một vòng lặp có thể khó phá vỡ.

Những phần nào của não tham gia nhiều nhất vào việc gây ra lo âu?

Khi nói về lo âu, thật dễ nghĩ nó chỉ là một cảm giác, nhưng thực ra đó là một quá trình phức tạp diễn ra trong não chúng ta. Một số vùng đặc biệt tham gia, hoạt động như một hệ thống được tinh chỉnh tốt, hoặc đôi khi quá mức tinh chỉnh.

Hạch hạnh nhân hoạt động như hệ thống báo động của não như thế nào?

Hạch hạnh nhân là một cấu trúc nhỏ hình hạnh nhân nằm sâu trong não. Hãy nghĩ nó như hệ thống báo động chính của não. Nó liên tục quét tìm các mối đe dọa tiềm tàng, cả có thật lẫn tưởng tượng.

Khi hạch hạnh nhân phát hiện điều gì đó mà nó cho là nguy hiểm, nó lập tức hoạt động hết công suất, kích hoạt phản ứng căng thẳng của cơ thể. Điều này có thể dẫn đến cảm giác sợ hãi hoặc hoảng loạn đột ngột đó.

Ở những người dễ lo âu, hạch hạnh nhân có thể quá nhạy cảm, phản ứng mạnh hơn hoặc thường xuyên hơn với các kích thích mà người khác có thể không thấy đe dọa. Hoạt động gia tăng này có thể khiến việc bình tĩnh trở lại trở nên khó khăn sau khi chuông báo động đã vang lên.

Vì sao vỏ não trước trán thường là bàn đạp phanh kém hiệu quả hơn trong những bộ não lo âu?

Đối lập với chức năng phát tín hiệu báo động của hạch hạnh nhân là vỏ não trước trán, nằm ở phía trước não. Vùng này chịu trách nhiệm cho tư duy cấp cao, ra quyết định và kiểm soát xung động.

Nó được cho là hoạt động như một kiểu bàn đạp phanh, giúp điều hòa phản ứng của hạch hạnh nhân và đánh giá tình huống một cách hợp lý hơn. Tuy nhiên, trong lo âu, hệ thống này có thể kém hiệu quả hơn.

Vùng vỏ não trước trán có thể gặp khó khăn trong việc ghi đè lên các tín hiệu báo động của hạch hạnh nhân, dẫn đến lo lắng dai dẳng và khó làm dịu những suy nghĩ lo âu. Giống như bàn đạp phanh không hoạt động tốt như lẽ ra phải vậy, cho phép chuông báo động cứ tiếp tục reo inh ỏi.

Nghiên cứu EEG tiết lộ điều gì về hoạt động sóng não trong lo âu?

Để hiểu chính xác sự mất cân bằng chức năng giữa hạch hạnh nhân và vỏ não trước trán biểu hiện theo thời gian thực như thế nào, các nhà nghiên cứu thường chuyển sang điện não đồ (EEG).

Không giống như chẩn đoán hình ảnh cấu trúc, vốn lập bản đồ giải phẫu não, EEG đo hoạt động điện liên tục trên da đầu, cho phép các nhà khoa học quan sát phản ứng của não theo từng mili giây trước các kích thích. Trong nghiên cứu lâm sàng, công cụ này vô cùng giá trị để xác định các kiểu mẫu sinh lý thần kinh cụ thể—hay các dấu ấn sinh học chức năng—đặc trưng cho trạng thái não lo âu, cung cấp bằng chứng cụ thể, đo lường được cho những động lực nhận thức phức tạp này.

Một trong những phát hiện vững chắc nhất trong nghiên cứu lo âu là hiện tượng được gọi là bất đối xứng alpha vùng trán.

Các bản ghi EEG thường cho thấy sự mất cân bằng điện rõ rệt giữa thùy trán trái và phải ở những người lo âu, điều mà các nhà khoa học liên hệ với khả năng điều hòa cảm xúc suy giảm và độ nhạy cao hơn với thông tin tiêu cực hoặc đe dọa. Sự bất đối xứng đo được này thực sự trực quan hóa việc vỏ não trước trán đang chật vật áp dụng "phanh" điều tiết của nó.

Hơn nữa, khi các nhà nghiên cứu cho đối tượng tiếp xúc với những tín hiệu đe dọa hoặc mơ hồ, EEG ghi nhận các điện thế gợi sự kiện (ERP) tăng cao. Những đỉnh điện được khuếch đại, tức thời này cho thấy một phản ứng định hướng quá nhạy, minh họa chính xác cách một hạch hạnh nhân hoạt động quá mức nhanh chóng ưu tiên phát hiện mối đe dọa và chiếm quyền kiểm soát các mạng chú ý của não trước khi quá trình xử lý có ý thức, logic kịp can thiệp.

Mặc dù những dấu hiệu điện này cung cấp những hiểu biết quan trọng về sinh học thần kinh của lo âu, điều quan trọng là phải đặt đúng bối cảnh ứng dụng lâm sàng của chúng. EEG hiện vẫn chủ yếu là một phương pháp nghiên cứu được sử dụng để hiểu các mô hình rộng ở cấp độ nhóm của chức năng não và để nghiên cứu cơ chế sinh lý nền tảng của các tình trạng tâm thần.

Hiện tại, nó không được sử dụng như một xét nghiệm chẩn đoán thường quy, độc lập để xác nhận rối loạn lo âu trong quá trình đánh giá lâm sàng cá nhân.

Hải mã và trí nhớ góp phần vào nỗi sợ kéo dài như thế nào?

Hồi hải mã, một cấu trúc quan trọng khác, tham gia nhiều vào việc hình thành và truy hồi trí nhớ. Nó đóng vai trò trong việc đặt nỗi sợ vào bối cảnh.

Ví dụ, nó giúp chúng ta nhớ ở đâu và khi nào một sự kiện đe dọa xảy ra, điều này có thể hữu ích để tránh nguy hiểm trong tương lai. Tuy nhiên, trong lo âu, hồi hải mã cũng có thể góp phần làm nỗi sợ kéo dài.

Nó có thể liên kết các tín hiệu hoặc tình huống trung tính với những trải nghiệm tiêu cực trong quá khứ, khiến lo âu trỗi dậy trở lại ngay cả khi mối đe dọa ban đầu đã không còn từ lâu. Điều này có thể khiến việc phân biệt giữa một mối đe dọa thực sự và cảm giác nguy hiểm do ký ức gây ra trở nên khó khăn.

Hóa học não và sự cân bằng chất dẫn truyền thần kinh ảnh hưởng đến lo âu như thế nào?

Hoạt động tinh vi của não bộ bao gồm một hệ thống phức tạp các chất truyền tin hóa học, được gọi là chất dẫn truyền thần kinh, giúp điều hòa tâm trạng, cảm xúc và hành vi. Khi các tín hiệu hóa học này mất cân bằng, nó có thể góp phần đáng kể vào trải nghiệm lo âu.

Chất dẫn truyền thần kinh GABA giúp làm dịu bộ não lo âu như thế nào?

Gamma-aminobutyric acid, hay GABA, là chất dẫn truyền thần kinh ức chế chính trong hệ thần kinh trung ương. Vai trò chính của nó là giảm tính kích thích của tế bào thần kinh trên toàn hệ thần kinh.

Hãy xem nó như "bàn đạp phanh" tự nhiên của não. Khi GABA hoạt động hiệu quả, nó giúp làm dịu hoạt động của thần kinh, thúc đẩy thư giãn và giảm cảm giác căng thẳng cũng như lo âu.

Ở những người trải qua lo âu, có thể có sự rối loạn điều hòa hoặc hiệu quả suy giảm của GABA trong truyền tín hiệu, dẫn đến tăng bắn xung thần kinh và cảm giác bất an cao hơn.

Norepinephrine tác động như thế nào đến phản ứng chiến đấu-hay-bỏ chạy?

Norepinephrine, còn được gọi là noradrenaline, là một chất dẫn truyền thần kinh và hormone đóng vai trò then chốt trong phản ứng "chiến đấu-hay-bỏ chạy" của cơ thể. Nó được giải phóng để đáp lại các mối đe dọa hoặc căng thẳng được cảm nhận.

Norepinephrine làm tăng nhịp tim, huyết áp và mức độ tỉnh táo, chuẩn bị cho cơ thể để đối đầu với nguy hiểm hoặc thoát khỏi nó. Mặc dù phản ứng này rất quan trọng cho sự sống còn, việc kích hoạt kéo dài hoặc một hệ thống quá nhạy có thể dẫn đến cảm giác lo âu, bồn chồn và cảnh giác quá mức dai dẳng.

Sự tương tác giữa GABA và norepinephrine đặc biệt quan trọng trong việc kiểm soát lo âu. Khi GABA thấp hoặc kém hiệu quả hơn, các tác động kích thích của norepinephrine có thể trở nên rõ rệt hơn, góp phần vào các triệu chứng thể chất và tinh thần liên quan đến lo âu.

Các loại thuốc nhắm vào những hệ thống chất dẫn truyền thần kinh này thường là một phần của điều trị lo âu. Ví dụ, một số thuốc hoạt động bằng cách tăng khả năng sẵn có hoặc hiệu quả của GABA, trong khi những thuốc khác có thể ảnh hưởng đến các đường dẫn norepinephrine.

Những cách tiếp cận dược lý này nhằm khôi phục một môi trường hóa học cân bằng hơn trong não, từ đó giảm các triệu chứng lo âu.

Lo âu có nằm trong DNA của bạn không?

Một người có thể thừa hưởng khuynh hướng di truyền đối với lo âu không?

Đây là một câu hỏi phổ biến: Lo âu là thứ chúng ta sinh ra đã có, hay là kết quả của những trải nghiệm sống? Sự thật là, thường là cả hai một chút.

Mặc dù bạn không thể thay đổi gen của mình, việc hiểu chúng có thể ảnh hưởng đến khuynh hướng lo âu của bạn như thế nào có thể là một bước hữu ích trong việc kiểm soát nó. Hãy nghĩ về nó không phải như một số phận định sẵn, mà giống như một tập hợp các khuynh hướng tiềm năng có thể được định hình bởi môi trường và lựa chọn của bạn.

Nghiên cứu khoa học nói gì về các gen lo âu cụ thể?

Nghiên cứu đã cho thấy di truyền học thực sự đóng vai trò trong các rối loạn lo âu. Tuy nhiên, nó không đơn giản như việc thừa hưởng một "gen lo âu" duy nhất.

Thay vào đó, nhiều khả năng đó là một sự tương tác phức tạp của nhiều gen (đa gen), mỗi gen góp một phần nhỏ vào mức độ dễ mắc chung của bạn. Điều này có nghĩa là việc có tiền sử gia đình về lo âu không đảm bảo bạn sẽ phát triển nó, nhưng nó có thể có nghĩa là bạn có cơ hội cao hơn so với người không có nền tảng di truyền đó.

Các gen khác nhau cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng phát triển các kiểu lo âu cụ thể, như rối loạn lo âu lan tỏa hoặc rối loạn hoảng sợ.

Trải nghiệm sống và biểu sinh học sửa đổi nguy cơ di truyền lo âu của bạn như thế nào?

Biểu sinh học là nghiên cứu về cách hành vi và môi trường của bạn có thể gây ra những thay đổi ảnh hưởng đến cách các gen hoạt động. Những thay đổi này không làm thay đổi trình tự DNA thực tế, nhưng chúng có thể bật hoặc tắt gen.

Ví dụ, các sự kiện quan trọng trong đời, đặc biệt là những sự kiện gây căng thẳng hoặc sang chấn, có thể dẫn đến các biến đổi biểu sinh. Đến lượt mình, những biến đổi này có thể ảnh hưởng đến cách não và cơ thể bạn phản ứng với căng thẳng và có khả năng làm tăng nguy cơ lo âu.

Tin tốt là mặc dù di truyền có thể đã nạp đạn, những trải nghiệm sống của bạn có thể ảnh hưởng đáng kể đến việc nó có được bóp cò hay không. Điều này cũng có nghĩa là những thay đổi lối sống tích cực và các can thiệp trị liệu có thể ảnh hưởng đến những dấu ấn biểu sinh này theo thời gian.

Trục HPA điều hòa phản ứng căng thẳng của cơ thể như thế nào?

Khi bạn gặp một tình huống căng thẳng, cơ thể bạn chuyển sang chế độ cảnh giác cao. Đây là một quá trình sinh học phức tạp liên quan đến một mạng lưới giao tiếp được gọi là trục HPA.

HPA là viết tắt của vùng dưới đồi - tuyến yên - tuyến thượng thận. Hãy xem nó như hệ thống phản ứng căng thẳng trung tâm của cơ thể bạn.

Tác động sinh học của hormone căng thẳng cortisol là gì?

Trục HPA bắt đầu trong não với vùng dưới đồi. Khi nó phát hiện một mối đe dọa tiềm tàng, nó gửi tín hiệu đến tuyến yên, rồi tuyến này báo cho tuyến thượng thận (nằm trên thận) giải phóng hormone.

Quan trọng nhất trong số đó là cortisol. Cortisol thường được gọi là "hormone căng thẳng" vì vai trò trung tâm của nó trong phản ứng chiến đấu-hay-bỏ chạy của cơ thể bạn.

Trong những đợt ngắn, cortisol cực kỳ có lợi. Nó hoạt động như cơ chế sinh tồn tích hợp sẵn của cơ thể: nó nạp glucose vào máu để cung cấp năng lượng tức thì cho cơ bắp, làm sắc bén sự tập trung của não và làm tăng khả năng sẵn có của các chất giúp sửa chữa mô.

Đồng thời, nó kìm hãm những chức năng sẽ không thiết yếu trong tình huống sống còn—tạm thời tạm dừng hệ tiêu hóa, hệ sinh sản và các phản ứng miễn dịch.

Những rủi ro đối với sức khỏe tinh thần và thể chất của căng thẳng mạn tính là gì?

Trục HPA là một hệ thống tuyệt vời cho các khủng hoảng ngắn hạn. Vấn đề nảy sinh khi hệ thống này luôn bị kích hoạt do căng thẳng mạn tính, không ngừng của cuộc sống hiện đại.

Khi hệ thống báo động của cơ thể bạn luôn bật và mức cortisol duy trì ở mức cao liên tục, nó gây ra sự hao mòn đáng kể cho cơ thể. Sự phơi nhiễm kéo dài này có thể dẫn đến một loạt vấn đề sức khỏe, bao gồm:

• Rối loạn nhận thức và tâm trạng: Lo âu tăng cao, trầm cảm, và khó khăn với trí nhớ, khả năng tập trung, và điều hòa cảm xúc.

• Rủi ro sức khỏe thể chất: Tăng cân (đặc biệt ở vùng bụng), huyết áp cao hơn, và tăng nguy cơ mắc bệnh tim.

• Ức chế hệ thống: Hệ miễn dịch suy yếu, khiến bạn dễ bị nhiễm trùng hơn và làm chậm quá trình lành lại về thể chất.

• Rối loạn giấc ngủ: Khó ngủ và duy trì giấc ngủ, làm cơ thể mất đi sự nghỉ ngơi cần thiết và càng làm trầm trọng thêm vòng xoáy căng thẳng.

Cuối cùng, mặc dù cortisol là một công cụ sinh tồn thiết yếu, nó được tạo ra để chỉ tồn tại tạm thời. Việc cho trục HPA của bạn "nguội đi" và trở về mức nền là rất quan trọng để bảo vệ cả sức khỏe thể chất lâu dài lẫn sức khỏe tinh thần của bạn.

Những điểm chính về nguồn gốc của lo âu là gì?

Vì vậy, chúng ta đã xem xét lo âu thực sự hoạt động như thế nào trong não và cơ thể. Nó không chỉ là một điều đơn giản, mà là sự kết hợp của những thứ như gen của chúng ta, những gì xảy ra với ta, và sự cân bằng của các chất hóa học trong não.

Phản ứng chiến đấu-hay-bỏ chạy, phản ứng nhanh trước nguy hiểm đó, là một phần lớn của nó, nhưng với những người mắc rối loạn lo âu, nó có thể bị mắc kẹt ở trạng thái bật. Chúng ta cũng đã đề cập đến việc sức khỏe đường ruột có thể đóng vai trò như thế nào, và căng thẳng, kể cả căng thẳng kéo dài, thực sự có thể làm rối mọi thứ ra sao.

Rõ ràng lo âu rất phổ biến, và việc hiểu những mảnh ghép khác nhau này giúp chúng ta thấy vì sao nó xảy ra và cách chúng ta có thể bắt đầu kiểm soát nó tốt hơn. Biết được khoa học phía sau nó là bước đầu tiên để cảm thấy kiểm soát hơn.

Tài liệu tham khảo

1. Stein, M. B., Simmons, A. N., Feinstein, J. S., & Paulus, M. P. (2007). Increased amygdala and insula activation during emotion processing in anxiety-prone subjects. American Journal of Psychiatry, 164(2), 318-327. https://doi.org/10.1176/ajp.2007.164.2.318

2. Davidson, R. J. (2002). Anxiety and affective style: role of prefrontal cortex and amygdala. Biological psychiatry, 51(1), 68-80. https://doi.org/10.1016/S0006-3223(01)01328-2

3. Al-Ezzi, A., Kamel, N., Faye, I., & Gunaseli, E. (2020). Review of EEG, ERP, and brain connectivity estimators as predictive biomarkers of social anxiety disorder. Frontiers in psychology, 11, 730. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.00730

4. Nuss, P. (2015). Anxiety disorders and GABA neurotransmission: a disturbance of modulation. Neuropsychiatric disease and treatment, 165-175. https://doi.org/10.2147/NDT.S58841

5. Meier, S. M., & Deckert, J. (2019). Genetics of anxiety disorders. Current psychiatry reports, 21(3), 16. https://doi.org/10.1007/s11920-019-1002-7

Câu hỏi thường gặp

Lo âu ảnh hưởng đến não như thế nào?

Lo âu có thể khiến một số phần trong não bạn, như hạch hạnh nhân (vốn hoạt động như một hệ thống báo động), phải làm việc quá sức. Nó cũng có thể ảnh hưởng đến vỏ não trước trán, vốn đáng lẽ giúp kiểm soát những báo động đó. Khi những phần này không phối hợp nhịp nhàng, bạn có thể cảm thấy lo lắng hơn hoặc luôn trong trạng thái căng như dây đàn.

Chất dẫn truyền thần kinh là gì và chúng liên quan đến lo âu như thế nào?

Các chất dẫn truyền thần kinh giống như những sứ giả tí hon trong não, giúp các phần khác nhau giao tiếp. Một số, như GABA, giúp bạn bình tĩnh lại. Nếu các sứ giả này mất cân bằng, não bạn sẽ khó thư giãn hơn, có khả năng dẫn đến nhiều lo âu hơn.

Gen của tôi có thể gây ra lo âu không?

Di truyền học có thể đóng vai trò trong việc bạn có nhiều khả năng trải qua lo âu hơn hay không. Điều này không phải là chắc chắn, nhưng việc có người thân trong gia đình mắc lo âu có thể có nghĩa là bạn có cơ hội cao hơn. Tuy nhiên, gen không phải là yếu tố duy nhất; trải nghiệm của bạn cũng rất quan trọng.

Trục HPA là gì và nó liên quan đến căng thẳng và lo âu như thế nào?

Trục HPA là hệ thống căng thẳng chính của cơ thể bạn. Khi bạn bị căng thẳng, nó giải phóng các hormone như cortisol. Mặc dù điều này hữu ích cho căng thẳng ngắn hạn, nếu nó tiếp tục được kích hoạt quá lâu, nó có thể góp phần vào cảm giác lo âu kéo dài và các vấn đề sức khỏe khác.

Cortisol là gì?

Cortisol là một hormone cơ thể bạn giải phóng khi bạn bị căng thẳng. Nó thường được gọi là 'hormone căng thẳng.' Mặc dù nó giúp cơ thể bạn đối phó với các mối đe dọa tức thời, nhưng có quá nhiều cortisol trong thời gian quá dài có thể gây hại và góp phần vào lo âu.

Lo âu chỉ nằm trong đầu tôi, hay nó cũng ảnh hưởng đến cơ thể tôi?

Lo âu ảnh hưởng đến cả não và cơ thể bạn. Trong não, nó có thể thay đổi cách bạn suy nghĩ và cảm nhận. Trong cơ thể, nó có thể gây ra các triệu chứng thể chất như tim đập nhanh, thở gấp, đổ mồ hôi, và căng cơ, tất cả đều là một phần của phản ứng căng thẳng tự nhiên của cơ thể bạn.

Phản ứng chiến đấu-hay-bỏ chạy là gì?

Phản ứng chiến đấu-hay-bỏ chạy là phản ứng tự động của cơ thể bạn trước cảm giác bị đe dọa. Nó chuẩn bị cho bạn hoặc đối đầu với nguy hiểm (chiến đấu) hoặc chạy trốn khỏi nó (bỏ chạy). Điều này liên quan đến việc giải phóng các hormone làm tăng nhịp tim, hô hấp và năng lượng của bạn, điều có thể giống rất nhiều với các triệu chứng lo âu.

Những trải nghiệm sang chấn có thể gây ra lo âu không?

Có, việc trải qua những sự kiện rất đau buồn hoặc đáng sợ, được gọi là sang chấn, có thể làm tăng đáng kể nguy cơ phát triển lo âu của bạn. Những trải nghiệm này có thể ảnh hưởng sâu sắc đến cách não và cơ thể bạn phản ứng với căng thẳng và các mối đe dọa được nhận thức.

Căng thẳng mạn tính dẫn đến lo âu như thế nào?

Khi bạn chịu căng thẳng liên tục, hệ thống căng thẳng của cơ thể có thể bị kẹt ở chế độ hoạt động cao. Sự kích hoạt kéo dài này có thể làm não bạn nhạy hơn với căng thẳng và kém có khả năng tự trấn tĩnh, từ đó dẫn đến lo âu kéo dài.