تا به حال فکر کردهاید چه چیزی باعث بیماری هانتینگتون میشود؟ این یک بیماری است که بر مغز و دستگاه عصبی تأثیر میگذارد و درک منشأ آن بسیار مهم است.
این مقاله علم پشت آن را بررسی میکند و بر ریشههای ژنتیکی و نحوه پیشرفت آن تمرکز دارد. ما به ژن مشخصِ درگیر، نحوه انتقال آن از نسل به نسل، و آنچه واقعاً درون مغز رخ میدهد تا علائم ایجاد شود، نگاه خواهیم کرد.
چرا بیماری هانتینگتون به عنوان یک اختلال ژنتیکی اولیه طبقهبندی میشود؟
ژن HTT چه نقشی در حفظ سلامت طبیعی مغز ایفا میکند؟
ژنی که در مرکز بیماری هانتینگتون قرار دارد، ژن HTT نامیده میشود. این ژن دستورالعملهایی را برای ساخت پروتئینی به نام هانتینگتین ارائه میدهد.
پروتئین هانتینگتین بسیار مهم است؛ این پروتئین در حفظ سلامت سلولهای مغزی نقش دارد و به آنها در برقراری ارتباط با یکدیگر کمک میکند. این پروتئین در عملکردهای مختلفی در مغز، از جمله حمایت از حرکت، یادگیری و سلامت روان عاطفی دخیل است.
چگونه تکرار بیش از حد توالی CAG منجر به تجمع مضر پروتئین میشود؟
بیماری هانتینگتون ناشی از نوع خاصی از تغییر یا جهش در ژن HTT است. این جهش شامل تکرار غیرطبیعی یک توالی DNA سه حرفی است: سیتوزین-آدنین-گوانین که اغلب به اختصار CAG نامیده میشود.
در یک ژن HTT سالم، این توالی CAG تعداد دفعات مشخصی تکرار میشود. با این حال، در افراد مبتلا به بیماری هانتینگتون، این توالی بسیار بیشتر از حد معمول تکرار میشود.
تعداد تکرارهای CAG به طور مستقیم بر بروز و پیشرفت بیماری تأثیر میگذارد.
وقتی تعداد تکرارهای CAG از یک آستانه خاص، که معمولاً ۳۵ بار یا بیشتر در نظر گرفته میشود، فراتر رود، ژن نسخهای از پروتئین هانتینگتین را تولید میکند که تغییر یافته است. این پروتئین تغییر یافته به درستی کار نمیکند و تمایل به تاخوردگی اشتباه دارد.
این پروتئین معیوب به جای انجام وظایف عادی خود، میتواند در داخل سلولهای عصبی، به ویژه در مغز، به یکدیگر بچسبد و تجمع یابد. این تجمعها میتوانند به سلولهای مغزی آسیب رسانده یا آنها را نابود کنند و در توانایی آنها برای برقراری ارتباط و عملکرد صحیح اختلال ایجاد کنند. این آسیب همان چیزی است که منجر به علائم حرکتی، شناختی و رفتاری مرتبط با بیماری هانتینگتون میشود.
کدام عوامل بیولوژیکی بر سن شروع و شدت علائم تأثیر میگذارند؟
اگرچه وجود تکرار توسعهیافته CAG در ژن HTT علت مستقیم بیماری هانتینگتون است، اما سن دقیق شروع علائم و سرعت پیشرفت بیماری میتواند از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت باشد. این موضوع صرفاً به یک تغییر ژنتیکی ساده مربوط نمیشود؛ به نظر میرسد سایر عوامل بیولوژیکی نیز در نحوه بروز بیماری نقش دارند.
یکی از عواملی که بیشترین مطالعه روی آن انجام شده، تعداد تکرارهای CAG است. به طور کلی، تعداد بیشتر تکرارها منجر به شروع زودتر و احتمالاً پیشرفت سریعتر علائم میشود.
به عنوان مثال، افراد با بیش از ۶۰ تکرار اغلب علائم را در سنین پایینتر در مقایسه با افرادی که تکرارهای کمتری دارند (شاید در محدوده دهه ۲۰ زندگی)، تجربه میکنند.
به غیر از تعداد تکرارها، سایر عوامل ژنتیکی نیز ممکن است بر بیماری تأثیر بگذارند. محققان در زمینه علوم اعصاب در حال بررسی این موضوع هستند که چگونه تغییرات در سایر ژنها میتواند اثرات ژن HTT جهشیافته را اصلاح کند. ایده این است که این ژنهای دیگر یا ممکن است نقشی محافظتی داشته باشند یا برعکس، بیماری را وخیمتر کنند.
عوامل محیطی و انتخابهای سبک زندگی نیز در حال بررسی هستند، اگرچه تأثیر آنها در مقایسه با ژنتیک کمتر مشخص است. مواردی مانند سلامت عمومی، رژیم غذایی و حتی وجود سایر شرایط پزشکی به طور بالقوه میتوانند با استعداد ژنتیکی تعامل داشته باشند.
با این حال، توجه به این نکته مهم است که عامل اصلی محرک همچنان جهش ژنتیکی است. توانایی مغز برای جبران تغییرات سلولی اولیه ناشی از جهش نیز به نظر میرسد عامل مهمی در به تأخیر انداختن ظهور علائم محسوس باشد.
چه تحقیقات فعلی در حال بررسی تغییرات اولیه مغز و گزینههای درمانی هستند؟
دانشمندان از زوایای مختلفی در حال بررسی بیماری هانتینگتون هستند. بخش بزرگی از این کار شامل درک اتفاقاتی است که در مغز رخ میدهد، حتی قبل از اینکه علائم ظاهر شوند.
محققان دریافتند که برخی تغییرات در مغز را میتوان در مراحل بسیار اولیه، حتی قبل از تولد، مشاهده کرد، اما فرد تا سالها هیچ نشانه بیرونی از بیماری را نشان نمیدهد. ایده این است که بفهمیم مغز چگونه این تغییرات اولیه را جبران میکند و آیا میتوانیم آن فرآیندهای محافظتی طبیعی را برای به تأخیر انداختن یا حتی جلوگیری از ظهور علائم تقویت کنیم.
بخش دیگری از تمرکز روی خود پروتئین هانتینگتین معیوب است. مطالعات در حال بررسی راههایی برای کاهش مقدار این پروتئین سمی یا جلوگیری از تجمع آن در سلولهای مغزی هستند. این کار شامل بررسی رویکردهای ژنتیکی مختلف و درمانهای دارویی است.
تشخیص معمولاً شامل ترکیبی از موارد مختلف است. پزشکان سابقه پزشکی و سابقه خانوادگی شما را بررسی کرده و یک معاینه عصبی برای بررسی حرکت، هماهنگی و رفلکسهای شما انجام میدهند. آزمایش ژنتیک نیز در دسترس است و میتواند وجود تکرار توسعهیافته CAG را در ژن HTT تأیید کند.
وقتی صحبت از درمان میشود، تمرکز عمدتاً بر مدیریت علائم است. هنوز درمانی قطعی وجود ندارد، اما چندین گزینه میتوانند به افراد کمک کنند تا زندگی راحتتری داشته باشند.
داروها: داروهاي خاصی میتوانند به مديريت علائم حرکتی مانند کره (حرکات غيرارادی) کمک کنند و همچنین به مشکلات روانپزشکی مانند افسردگی یا تحریکپذیری بپردازند.
درمانها: فیزیوتراپی میتواند به تعادل و هماهنگی کمک کند، در حالی که گفتاردرمانی و کاردرمانی میتوانند در بلع، ارتباط و کارهای زندگی روزمره کمککننده باشند.
حمایت: مشاورهها و گروههای حمایتی نقش حیاتی در کمک به افراد و خانوادهها برای مقابله با چالشهای عاطفی و عملی این بیماری ایفا میکنند.
چرا جهش ژن HTT به عنوان علت ریشهای بیولوژیکی اولیه در نظر گرفته میشود؟
بنابراین، بیماری هانتینگتون واقعاً به یک تغییر خاص در یک ژن، یعنی ژن HTT، مربوط میشود. این ژن به طور معمول به سلامت سلولهای مغز ما کمک میکند. اما وقتی تکرارهای CAG آن بیش از حد باشد، یک پروتئین هانتینگتین معیوب میسازد. این پروتئین تجمع یافته و به سلولهای مغز، به ویژه سلولهایی که حرکت، تفکر و خلقوخو را کنترل میکنند، آسیب میرساند.
از آنجایی که این بیماری به روش اتوزومال غالب به ارث میرسد، فقط دریافت آن ژن تغییر یافته از یکی از والدین به این معنی است که احتمالاً به این بیماری مبتلا خواهید شد. اگرچه علائم اغلب در بزرگسالی ظاهر میشوند، تحقیقات نشان میدهند که تغییرات مغزی میتوانند بسیار زودتر، حتی قبل از تولد، شروع شوند.
دانشمندان در حال بررسی این مراحل اولیه هستند، به این امید که راههایی برای کند کردن یا حتی جلوگیری از استقرار بیماری پیدا کنند.
منابع
Ribaï, P., Nguyen, K., Hahn-Barma, V., Gourfinkel-An, I., Vidailhet, M., Legout, A., ... & Dürr, A. (2007). Psychiatric and cognitive difficulties as indicators of juvenile huntington disease onset in 29 patients. Archives of neurology, 64(6), 813-819. doi:10.1001/archneur.64.6.813
سوالات متداول
چه چیزی باعث بیماری هانتینگتون میشود؟
علت اصلی، یک تغییر یا «جهش» در ژن خاصی به نام ژن HTT است. این ژن مانند نقشهای برای ساخت پروتئینی به نام هانتینگتین عمل میکند. وقتی ژن دچار این تغییر میشود، یک پروتئین هانتینگتین معیوب تولید میکند که میتواند به سلولهای مغزی آسیب برساند.
ژن HTT و تکرار توسعهیافته CAG چیست؟
ژن HTT دستورالعملهایی را برای ساخت پروتئین هانتینگتین، که برای حفظ سلامت سلولهای مغزی مهم است، ارائه میدهد. در بیماری هانتینگتون، بخشی از این ژن به نام تکرار CAG، بیش از حد تکرار میشود. آن را مانند یک لکنت در کد ژنتیکی تصور کنید. وقتی تکرارها بیش از حد باشد، پروتئینی که تولید میکند به درستی کار نمیکند.
بیماری هانتینگتون چگونه به ارث میرسد؟
این بیماری با الگویی به نام «اتوزومال غالب» به ارث میرسد. این بدان معنی است که اگر یکی از والدین ژن تغییر یافته HTT را داشته باشد، ۵۰ درصد احتمال دارد که فرزند آنها نیز به آن مبتلا شود. برای ابتلا به این بیماری، فقط کافی است ژن تغییر یافته را از یکی از والدین به ارث ببرید.
در بیماری هانتینگتون، چه اتفاقی در مغز رخ میدهد؟
پروتئین هانتینگتین معیوب میتواند در داخل سلولهای مغزی تجمع یابد. این تجمعها به سلولهای مغزی، به ویژه سلولهایی که حرکت، تفکر و احساسات را کنترل میکنند، آسیب رسانده یا آنها را نابود میکنند. این آسیب منجر به علائم بیماری میشود.
Emotiv یک شرکت پیشرو در فناوری عصبی است که با ابزارهای در دسترس EEG و دادههای مغزی به پیشبرد پژوهشهای علوم اعصاب کمک میکند.
سلب مسئولیت پزشکی: اطلاعات ارائه شده در این وبسایت صرفاً برای اهداف آموزشی و اطلاعرسانی است و به عنوان توصیه پزشکی یا بهداشتی در نظر گرفته نشده است. این محتوا ممکن است حاوی خطا باشد و نباید برای تصمیمگیریهای حیاتی در زمینه سلامت، پزشکی یا سبک زندگی به آن استناد کرد. همیشه برای هرگونه سؤال در رابطه با یک شرایط پزشکی یا درمان، از پزشک خود یا سایر ارائهدهندگان واجد شرایط مراقبتهای بهداشتی راهنمایی بخواهید.
کریستین بورگوس
