انواع تومور مغزی

پزشکان چگونه تومورهای خاص مغز را طبقه‌بندی و تشخیص می‌دهند؟

پس از تشخیص اولیه تومور مغزی برای شناسایی نوع سلول چه اتفاقی می‌افتد؟

پس از شناسایی یک تومور مغزی، مرحله مهم بعدی شامل طبقه‌بندی دقیق اختلال مغزی است. این فرایند معمولاً با اسکن‌های تصویربرداری، مانند MRI، آغاز می‌شود که اندازه و محل تومور را نشان می‌دهند.

با این حال، برای درک واقعی تومور، اغلب به یک نمونه نیاز است. این نمونه که معمولاً از طریق بیوپسی به دست می‌آید، توسط پاتولوژیست زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود.

آن‌ها به ظاهر سلول‌ها نگاه می‌کنند - آیا سریع رشد می‌کنند یا آهسته؟ آیا خیلی با سلول‌های طبیعی مغز تفاوت دارند؟ این بررسی میکروسکوپی به تعیین نوع سلول و درجه تومور کمک می‌کند.

درجه، تصوری از میزان تهاجمی بودن احتمالی تومور می‌دهد. برای مثال، تومورهای با درجه پایین‌تر معمولاً آهسته‌تر رشد می‌کنند و ممکن است بیشتر شبیه سلول‌های طبیعی باشند، در حالی که تومورهای با درجه بالاتر اغلب سریع‌تر رشد می‌کنند و غیرطبیعی‌تر به نظر می‌رسند.

چرا دسته‌بندی دقیق تومور، نخستین گام ضروری در درمان است؟

انواع مختلف تومورهای سر به درمان‌های گوناگون مانند جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی واکنش متفاوتی نشان می‌دهند.

برای مثال، برخی تومورها بهتر است فقط با جراحی درمان شوند، در حالی که برخی دیگر ممکن است به ترکیبی از درمان‌ها نیاز داشته باشند. محل و اندازه تومور نیز نقش مهمی دارند.

طبقه‌بندی دقیق به تیم پزشکی کمک می‌کند تا یک برنامه درمانی شخصی‌سازی‌شده برای دستیابی به مؤثرترین نتیجه ایجاد کنند.

علاوه بر این، برخی تومورها نشانگرهای ژنتیکی یا ویژگی‌های مولکولی خاصی دارند که می‌توانند بینش بیشتری درباره رفتار آن‌ها فراهم کرده و به انتخاب درمان کمک کنند. این درک دقیق به پزشکان اجازه می‌دهد درمان‌هایی را انتخاب کنند که بهترین شانس را برای کنترل تومور و بهبود سلامت مغز بیمار دارند.

تومورهای اولیه مغز چه هستند و انواع اصلی گلیوماها کدام‌اند؟

تومورهای اولیه مغز رشدهایی هستند که خودِ بافت مغز را درگیر می‌کنند. برخلاف تومورهایی که از بخش‌های دیگر بدن گسترش می‌یابند، این تومورها در مغز یا نواحی بسیار نزدیک به آن، مانند پرده‌هایی که مغز را می‌پوشانند (مننژها) یا برخی اعصاب، آغاز می‌شوند.

آن‌ها را می‌توان به چند روش طبقه‌بندی کرد، اما یک روش رایج بر اساس نوع سلولی است که از آن منشأ می‌گیرند و این‌که زیر میکروسکوپ چگونه به نظر می‌رسند، که اغلب از یک سیستم درجه‌بندی از I تا IV استفاده می‌شود. این درجه‌بندی به پزشکان کمک می‌کند بفهمند تومور با چه سرعتی ممکن است رشد و گسترش یابد.

گلیوماها چه هستند و چگونه بر بافت پشتیبان مغز تأثیر می‌گذارند؟

گلیوماها دسته‌ای گسترده از تومورها هستند که از سلول‌های گلیال ایجاد می‌شوند. این سلول‌ها بافت پشتیبان مغز هستند و مانند «چسب» مغز عمل می‌کنند؛ یعنی از سلول‌های عصبی محافظت می‌کنند، آن‌ها را تغذیه می‌کنند و عایق‌بندی می‌کنند.

چندین زیرگونه از گلیوماها وجود دارد که هر کدام بر اساس نوع خاص سلول گلیالی که از آن منشأ می‌گیرند نام‌گذاری شده‌اند.

آستروسیتوماها چه هستند و چرا گلیوبلاستومای درجه 4 این‌قدر تهاجمی است؟

آستروسیتوماها از آستروسیت‌ها، نوعی سلول گلیال، ایجاد می‌شوند. آن‌ها می‌توانند در هر جایی از مغز رخ دهند و از نظر رفتار بسیار متفاوت باشند.

آستروسیتوماهای با درجه پایین‌تر (درجه‌های I و II) معمولاً آهسته رشد می‌کنند و ممکن است شبیه سلول‌های طبیعی باشند. آستروسیتوماهای با درجه بالاتر (درجه‌های III و IV) تهاجمی‌تر هستند.

گلیوبلاستوما (GBM)، یک آستروسیتومای درجه IV، شایع‌ترین و تهاجمی‌ترین نوع تومور اولیه مغز در بزرگسالان است. این تومور با رشد سریع و تمایل به نفوذ به بافت‌های اطراف مغز شناخته می‌شود.

درمان آستروسیتوماها اغلب شامل ترکیبی از جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی است و رویکرد مشخص تا حد زیادی به درجه و محل تومور بستگی دارد.

الیگودندروگلیوماها چه هستند و نشانگرهای مولکولی چگونه در تشخیص استفاده می‌شوند؟

الیگودندروگلیوماها از الیگودندروسیت‌ها، نوع دیگری از سلول گلیال که مسئول تولید میلین، یعنی ماده چربی‌ای که فیبرهای عصبی را عایق می‌کند، منشأ می‌گیرند. این تومورها معمولاً در مخ یافت می‌شوند.

اگرچه در گذشته بر اساس ظاهر طبقه‌بندی می‌شدند، امروزه تشخیص بیشتر و بیشتر بر نشانگرهای مولکولی تکیه دارد. شناسایی تغییرات ژنتیکی خاص، مانند حذف مشترک 1p/19q، مهم است زیرا می‌تواند بر تصمیم‌های درمانی تأثیر بگذارد و پیش‌بینی کند که تومور چگونه ممکن است به درمان پاسخ دهد.

درمان معمولاً شامل جراحی و سپس پرتودرمانی و شیمی‌درمانی است، به‌ویژه اگر نشانگرهای مولکولی بیانگر توموری با پاسخ‌پذیری بیشتر باشند.

اپاندیموماها چه هستند و چگونه محل و درجه آن‌ها بر درمان تأثیر می‌گذارد؟

اپاندیموماها از سلول‌های اپاندیمی ایجاد می‌شوند که حفره‌های مغز (بطن‌ها) و کانال مرکزی نخاع را می‌پوشانند. محل آن‌ها به‌طور قابل‌توجهی بر علائم و درمان اثر می‌گذارد.

اپاندیموماها می‌توانند هم در کودکان و هم در بزرگسالان رخ دهند، هرچند در افراد جوان‌تر شایع‌ترند. آن‌ها بر اساس ظاهر میکروسکوپی درجه‌بندی می‌شوند و درجات بالاتر نشان‌دهنده رفتار تهاجمی‌تر هستند.

برداشتن جراحی درمان اصلی است و اغلب پس از آن پرتودرمانی انجام می‌شود، به‌ویژه برای تومورهای با درجه بالاتر یا آن‌هایی که نتوانسته‌اند به‌طور کامل برداشته شوند.

شایع‌ترین تومورهای غیرگلیال اولیه مغز که تشخیص داده می‌شوند کدام‌اند؟

علاوه بر گلیوماها، چندین نوع دیگر از تومورهای اولیه مغز نیز به‌طور مکرر دیده می‌شوند. درک این دسته‌های متمایز مهم است، زیرا منشأ، الگوهای رشد و محل‌های معمول آن‌ها بر نحوه تشخیص و درمانشان تأثیر می‌گذارد.

مننژیوما چیست و چرا شایع‌ترین تومور اولیه است؟

مننژیوماها تومورهایی هستند که از مننژها، یعنی غشاهای محافظی که مغز و نخاع را احاطه می‌کنند، ایجاد می‌شوند. این‌ها شایع‌ترین نوع تومور اولیه مغز هستند و درصد قابل‌توجهی از کل موارد را تشکیل می‌دهند.

اگرچه منشأ آن‌ها خودِ بافت مغز نیست، اما می‌توانند به اندازه‌ای بزرگ شوند که به مغز فشار بیاورند و علائم ایجاد کنند. بیشتر مننژیوماها خوش‌خیم هستند و آهسته رشد می‌کنند و اغلب سال‌ها بدون ایجاد مشکل محسوس باقی می‌مانند. با این حال، برخی ممکن است آتیپیک یا بدخیم باشند و رشد سریع‌تر و تمایل بیشتری به نفوذ به بافت‌های اطراف نشان دهند.

تشخیص معمولاً شامل آزمایش‌های تصویربرداری مانند MRI یا CT است. درمان به اندازه تومور، محل آن و این‌که آیا علائمی ایجاد می‌کند یا نه بستگی دارد.

مننژیوماهای کوچک و بدون علامت ممکن است فقط نیاز به پایش منظم داشته باشند. تومورهای بزرگ‌تر یا علامت‌دار اغلب با جراحی برای برداشتن هرچه بیشتر توده درمان می‌شوند. پرتودرمانی ممکن است برای تومورهایی که به‌طور کامل قابل برداشتن نیستند یا برای انواع بدخیم در نظر گرفته شود.

مدولوبلاستوما چیست و چگونه بر بیماران کودکان تأثیر می‌گذارد؟

مدولوبلاستوماها نوعی تومور بدخیم مغز هستند که معمولاً در مخچه، یعنی بخشی از مغز در پشت که مسئول هماهنگی و تعادل است، ایجاد می‌شوند. این تومور بیشتر در کودکان تشخیص داده می‌شود، هرچند در بزرگسالان هم می‌تواند رخ دهد.

مدولوبلاستوماها تمایل دارند سریع رشد کنند و می‌توانند به سایر بخش‌های دستگاه عصبی مرکزی، از جمله نخاع، گسترش یابند. علائم می‌توانند شامل سردرد، تهوع، استفراغ و مشکلات تعادل یا هماهنگی باشند.

تشخیص معمولاً شامل اسکن‌های MRI است. درمان اغلب ترکیبی از جراحی برای برداشتن هرچه بیشتر تومور، سپس پرتودرمانی و شیمی‌درمانی است. پیشرفت‌های درمانی نتایج بسیاری از بیماران جوان را بهبود داده‌اند.

تومورهای غده هیپوفیز چگونه بر تولید هورمون‌های بدن اثر می‌گذارند؟

تومورهای هیپوفیز در غده هیپوفیز ایجاد می‌شوند، غده کوچکی که در پایه مغز قرار دارد و از طریق تولید هورمون بسیاری از عملکردهای مهم بدن را کنترل می‌کند. بیشتر تومورهای هیپوفیز، آدنوم‌های خوش‌خیم هستند.

آن‌ها می‌توانند به دو روش اصلی مشکل ایجاد کنند: یا با فشار آوردن بر ساختارهای مجاور، مانند اعصاب بینایی (که باعث مشکلات بینایی می‌شود)، یا با تولید مقدار خیلی زیاد یا خیلی کم از برخی هورمون‌ها.

علائم بسته به هورمون‌های درگیر بسیار متفاوت‌اند و می‌توانند شامل تغییرات بینایی، سردرد، خستگی، تغییر وزن و مشکلات مربوط به تولیدمثل یا خلق‌وخو باشند. تشخیص شامل تصویربرداری (MRI) و آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون‌ها است. گزینه‌های درمانی شامل دارو برای کنترل عدم تعادل هورمونی، جراحی برای برداشتن تومور (اغلب از طریق بینی) و گاهی پرتودرمانی است.

شوانوماها چه هستند و چگونه باعث کاهش شنوایی و تعادل می‌شوند؟

شوانوماها تومورهایی هستند که از سلول‌های شوان ایجاد می‌شوند؛ سلول‌هایی که غلاف میلینیِ عایق اعصاب را می‌سازند. وقتی این تومورها روی عصب دهلیزی-حلزونی (عصبی که مسئول شنوایی و تعادل است) رخ می‌دهند، آکوستیک نوروما یا شوانوم دهلیزی نامیده می‌شوند.

این تومورها معمولاً خوش‌خیم‌اند و بسیار آهسته رشد می‌کنند. شایع‌ترین علامت اولیه، کاهش تدریجی شنوایی در یک گوش است که اغلب با وزوز گوش و سرگیجه یا مشکلات تعادل همراه می‌شود.

با رشد تومور، ممکن است به عصب صورتی فشار بیاورد و به‌طور بالقوه باعث ضعف یا بی‌حسی صورت شود. تشخیص معمولاً با MRI انجام می‌شود. رویکردهای درمانی شامل مشاهده برای تومورهای بسیار کوچک، جراحی برای برداشتن توده، یا رادیوسرجری استریوتاکتیک برای متوقف کردن رشد تومور می‌شود.

تومورهای ثانویه یا متاستاتیک مغز چه هستند؟

کدام سرطان‌های شایع بیشتر احتمال دارد به مغز گسترش یابند؟

وقتی سرطان در بخش دیگری از بدن شروع می‌شود و سپس به مغز گسترش می‌یابد، به آن‌ها تومورهای ثانویه یا متاستاتیک مغز گفته می‌شود. در واقع، این تومورها از تومورهایی که خودِ مغز را آغاز می‌کنند شایع‌ترند.

مهم است بدانیم که نام تومور متاستاتیک مغز بر اساس محل اولیه سرطان گذاشته می‌شود. برای مثال، اگر سرطان پستان به مغز گسترش یابد، همچنان سرطان پستانی نامیده می‌شود که به مغز متاستاز داده است، نه یک تومور اولیه مغز.

چند نوع سرطان تمایل به گسترش به مغز دارند. شایع‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• سرطان ریه

• سرطان پستان

• ملانوما (نوعی سرطان پوست)

• سرطان کلیه (رنال)

• سرطان روده بزرگ

تشخیص این تومورها اغلب شامل آزمایش‌های تصویربرداری مانند MRI یا CT است، گاهی همراه با ماده حاجب برای برجسته‌تر کردن تومورها. اگر به وجود تومور ثانویه مشکوک باشند، پزشکان احتمالاً بخش‌های دیگر بدن را نیز تصویربرداری می‌کنند تا محل اولیه سرطان را پیدا کنند.

در برخی موارد، ممکن است برای تأیید تشخیص و شناسایی نوع سرطان، بیوپسی انجام شود.

رویکرد پزشکی در برابر تومورهای متاستاتیک مغز چه تفاوتی دارد؟

راهبرد درمانی برای تومورهای متاستاتیک مغز کاملاً با تومورهای اولیه مغز متفاوت است. اهداف اصلی معمولاً کنترل رشد تومور، مدیریت علائم و بهبود کیفیت زندگی هستند.

رویکرد مشخص تا حد زیادی به نوع و وسعت سرطان اولیه، تعداد و محل متاستازهای مغزی و سلامت کلی بیمار بستگی دارد.

گزینه‌های درمانی رایج عبارت‌اند از:

• جراحی: اگر یک تومور منفرد یا چند تومور مشخص وجود داشته باشد، جراحی ممکن است گزینه‌ای برای برداشتن هرچه بیشتر تومور باشد. این کار می‌تواند به کاهش علائم ناشی از فشار بر مغز کمک کند.

• پرتودرمانی: این روش می‌تواند به شکل‌های مختلف انجام شود. پرتودرمانی کل مغز (WBRT) کل مغز را درمان می‌کند، در حالی که رادیوسرجری استریوتاکتیک از پرتوهای متمرکز برای هدف‌گیری دقیق نواحی خاص تومور استفاده می‌کند و اغلب بافت سالم اطراف را حفظ می‌کند.

• درمان سیستمیک: به درمان‌هایی گفته می‌شود که از طریق جریان خون در سراسر بدن به سلول‌های سرطانی می‌رسند، از جمله هر سلولی که ممکن است به مغز گسترش یافته باشد. این درمان می‌تواند بسته به نوع سرطان اولیه شامل شیمی‌درمانی، درمان هدفمند یا ایمونوتراپی باشد.

اغلب از ترکیبی از این درمان‌ها استفاده می‌شود. برای مثال، ممکن است پس از جراحی، پرتودرمانی یا درمان سیستمیک انجام شود. اگر بیمار تشخیص سرطان شناخته‌شده‌ای داشته باشد، مدیریت سرطان اولیه همچنان بخش مهمی از برنامه کلی درمان است.

با دانش درباره تومورهای مغزی به پیش برویم

خب، ما درباره انواع زیادی از تومورهای مغزی صحبت کردیم. این موضوع واقعاً پیچیده است و دانستن جزئیات هنگام پیدا کردن بهترین روش درمان برای کسی که سرطان مغز دارد، اهمیت زیادی دارد.

چه توموری اولیه باشد که در مغز شروع شده و چه توموری که از جای دیگری گسترش یافته باشد، هرکدام ویژگی‌های خاص خود را دارند. درک این تفاوت‌ها، مثل این‌که آیا یک تومور سریع‌الرشد است یا آهسته‌الرشد، به پزشکان کمک می‌کند برنامه‌های بهتری طراحی کنند.

این اطلاعات برای هضم کردن زیاد است، اما داشتن آن می‌تواند برای بیماران و خانواده‌هایشان هنگام روبه‌رو شدن با این چالش‌ها تفاوت بزرگی ایجاد کند. حوزه علوم اعصاب همیشه در حال یادگیری بیشتر است و این خبر خوبی برای همه افراد درگیر است.

منابع

1. De, A., Beligala, D. H., Sharma, V. P., Burgos, C. A., Lee, A. M., & Geusz, M. E. (2020). Cancer stem cell generation during epithelial-mesenchymal transition is temporally gated by intrinsic circadian clocks. Clinical & Experimental Metastasis, 37(5), 617-635. https://doi.org/10.1007/s10585-020-10051-1

2. Yeini, E., Ofek, P., Albeck, N., Rodriguez Ajamil, D., Neufeld, L., Eldar‐Boock, A., ... & Satchi‐Fainaro, R. (2021). Targeting glioblastoma: advances in drug delivery and novel therapeutic approaches. Advanced Therapeutics, 4(1), 2000124. https://doi.org/10.1002/adtp.202000124

3. Korones, D. N. (2023). Pediatric ependymomas: Something old, something new. Pediatric Hematology Oncology Journal, 8(2), 114-120. https://doi.org/10.1016/j.phoj.2023.04.002

4. Mahapatra, S., & Amsbaugh, M. J. (2023, June 26). Medulloblastoma. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431069/

سؤالات متداول

تومور مغزی دقیقاً چیست؟

تومور مغزی رشد غیرطبیعی سلول‌هاست که در داخل مغز یا بسیار نزدیک به آن تشکیل می‌شود. این رشدها می‌توانند خوش‌خیم یا بدخیم باشند. آن‌ها می‌توانند خود در مغز شروع شوند یا از بخش دیگری از بدن گسترش یابند.

تفاوت بین تومور اولیه و ثانویه مغز چیست؟

تومور اولیه مغز در بافت مغز یا لایه‌های محافظ آن آغاز می‌شود. تومور ثانویه یا متاستاتیک مغز به‌صورت سرطان در جایی دیگر از بدن شروع می‌شود و سپس به مغز می‌رسد.

آیا همه تومورهای مغزی سرطانی هستند؟

خیر، همه تومورهای مغزی سرطانی نیستند. برخی خوش‌خیم‌اند، یعنی غیرسرطانی هستند. با این حال، حتی تومورهای خوش‌خیم هم اگر رشد کنند و به بخش‌های مهم مغز فشار بیاورند، می‌توانند مشکلات جدی ایجاد کنند.

گلیوماها چه هستند و چه انواعی دارند؟

گلیوماها تومورهایی هستند که از سلول‌های گلیال، یعنی سلول‌های پشتیبان مغز، ایجاد می‌شوند. انواع رایج شامل آستروسیتوماها (مانند گلیوبلاستوما)، الیگودندروگلیوماها و اپاندیموماها هستند. آن‌ها بر اساس نوع خاص سلول گلیالی که از آن منشأ می‌گیرند دسته‌بندی می‌شوند.

گلیوبلاستوما (GBM) چیست؟

گلیوبلاستوما که اغلب GBM نامیده می‌شود، نوعی آستروسیتوما است و به‌عنوان شایع‌ترین و تهاجمی‌ترین نوع تومور بدخیم اولیه مغز در بزرگسالان شناخته می‌شود. این تومور سریع رشد می‌کند و گسترش می‌یابد.

مننژیوماها چه هستند؟

مننژیوماها تومورهایی هستند که از مننژها، یعنی لایه‌های بافتی که مغز و نخاع را احاطه کرده و محافظت می‌کنند، ایجاد می‌شوند. آن‌ها شایع‌ترین نوع تومور اولیه مغز هستند و اغلب خوش‌خیم‌اند.

برخی نشانه‌ها یا علائم شایع تومور مغزی چیست؟

علائم می‌توانند بسیار متفاوت باشند، اما ممکن است شامل سردردهای جدید یا رو به بدتر شدن، تهوع یا استفراغ بدون علت مشخص، مشکلات بینایی، مشکل در تعادل، دشواری در گفتار، یا تغییرات شخصیت یا رفتار باشند. بروز تشنج جدید نیز یک نشانه رایج است.

تومورهای مغزی چگونه تشخیص داده می‌شوند؟

تشخیص معمولاً شامل یک معاینه کامل عصبی، آزمایش‌های تصویربرداری مانند MRI یا CT برای دیدن تومور، و اغلب بیوپسی است که در آن نمونه کوچکی از تومور برداشته شده و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود تا نوع و درجه آن تعیین شود.

«درجه» یک تومور مغزی به چه معناست؟

درجه تومور مغزی توصیف می‌کند که سلول‌های تومور زیر میکروسکوپ چقدر غیرطبیعی به نظر می‌رسند و احتمال دارد با چه سرعتی رشد و گسترش یابند. درجه‌های پایین‌تر (مثل درجه I) تهاجمی‌تر نیستند، در حالی که درجه‌های بالاتر (مثل درجه IV) تهاجمی‌ترند.

تومورهای ثانویه (متاستاتیک) مغز چگونه متفاوت درمان می‌شوند؟

درمان تومورهای ثانویه بر مدیریت سرطانی که به مغز گسترش یافته تمرکز دارد و اغلب شامل پرتودرمانی یا جراحی است، در حالی که سرطان اولیه در بخش دیگری از بدن نیز درمان می‌شود. رویکرد متفاوت است، زیرا تومور از مغز شروع نشده است.

گزینه‌های اصلی درمان تومورهای مغزی چیست؟

درمان تا حد زیادی به نوع، اندازه و محل تومور بستگی دارد. گزینه‌های رایج شامل جراحی برای برداشتن تومور، پرتودرمانی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی، و شیمی‌درمانی با استفاده از داروها است. گاهی ترکیبی از این‌ها به کار می‌رود، یا پزشکان ممکن است اگر تومور آهسته‌الرشد باشد و علائمی ایجاد نکند، فقط آن را تحت نظر بگیرند.

چرا دانستن نوع دقیق تومور مغزی این‌قدر مهم است؟

درک نوع دقیق، درجه و هر نشانگر خاص یک تومور مغزی بسیار مهم است، زیرا به پزشکان در انتخاب مؤثرترین برنامه درمانی کمک می‌کند. انواع مختلف تومور به درمان‌هایی مانند جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی واکنش متفاوتی نشان می‌دهند و دانستن نوع تومور به پیش‌بینی رفتار احتمالی آن کمک می‌کند.