Nöroplastisite Tanımı

Nöroplastisite, beynin zaman içinde yeni nöral bağlantılar kurarak bireyin çevresindeki değişikliklere uyum sağlama yeteneğidir. Nöroplastisite bazen “beyin plastisitesi” olarak da adlandırılır. Beynimizin bazı yönleri “plastik”tir, yani uyum sağlayabilir ve çevresel ve/veya yapısal değişikliklere yanıt olarak değişebilir. Nöroplastisite, insan beyninin nasıl uyum sağlayabildiğini, yeni becerilerde nasıl uzmanlaşabildiğini, anıları ve bilgileri nasıl depolayabildiğini ve hatta travmatik bir beyin hasarından sonra nasıl iyileşebildiğini açıklar.

Nöroplastisite SSS

Nöroplastisite Nedir?

Nöroplastisite, yeni deneyimlerin bir sonucu olarak beyinde meydana gelen yapısal ve işlevsel değişiklikleri ifade eder. Beynin plastisitesi (nöroplastisite olarak da adlandırılır) sayesinde beyin, hasar görmüş beyin bölgelerine giden nöral yollar sonlandırılırken ve yeni bağlantılar kurulurken beyin hasarından sonra kendisini “yeniden kablolayabilir” ve “yeniden düzenleyebilir”. Nöroplastisite öncelikle tomurcuklanma (sprouting) ve yeniden yönlendirme (rerouting) adı verilen süreçlerle gerçekleşir. Tomurcuklanma, nöronlar veya sinir hücreleri arasında yeni bağlantıların oluşturulmasıdır. Yeniden yönlendirme ise hasar görmüş nöronları silerek ve aktif nöronlar arasında yeni bir yol oluşturarak alternatif bir nöral yol yaratmayı içerir.

Nöroplastisite Nasıl Çalışır?

Nöronların elektrokimyasal sinyaller kullanarak birbirleriyle iletişim kurduğunu biliyoruz. Bu sinyaller, nöronda sinaps adı verilen bir yapı aracılığıyla iletilir. Tekrarlayan, bellek oluşturan bir bilişsel işlev (çalışmak veya pratik yapmak gibi) aracılığıyla nöral yolları uyarmak, nöronlar arasındaki sinaptik iletişimi güçlendirir. Ek olarak, beynin yeni sinapslar oluşturma yeteneği de vardır. Nöroplastisite, biz farklı deneyimler yaşadıkça doğal olarak gerçekleşebilse de, beyindeki değişiklikler nöroplastisite egzersizleri ve bilişsel eğitim yoluyla da etkinleştirilebilir.

Nöroplastisite ve EEG

Elektroensefalografi veya EEG, beynin elektriksel aktivitesini kaydeden elektrofizyolojik süreçtir. EEG taramaları, deneğin kafa derisine beynin aktivitesini algılayan ve kaydeden EEG elektrotları yerleştirilerek gerçekleştirilir. Toplanan EEG sinyalleri güçlendirilir, dijitalleştirilir ve depolama ve veri işleme için bir bilgisayara, buluta veya mobil cihazlara gönderilir.

Nöroplastisite TED Konuşması

Nöroplastisite Örnekleri

Dört ana nöroplastisite adaptasyon türü vardır:

• Nörojenez: Nörojenez, beynin merkezi kısımlarında, hipokampüste ve koku alma soğanında (olfaktör ampul) yeni nöronların oluşturulmasıdır. Nörojenez genç beyinde yüksek oranlarda gerçekleşir ve Dr. Maria Llorens-Martín'in Nature Medicine'da yayınlanan yeni araştırmasına göre yetişkin beyninde hayatın yaklaşık onuncu on yılına kadar gerçekleşebilir.

• Sinaptogenez: Sinaptogenez, yeni nöral bağlantıların oluşturulmasıdır. Sinaptogenez, beyin seyahat etmek veya yeni bir müzik aleti öğrenmek gibi aktivitelerde yeni ortamlara ve deneyimlere maruz kaldığında gerçekleşir.

• Uzun süreli potansiyalizasyon: Uzun süreli potansiyalizasyon, ders çalışmak veya pratik yapmak gibi tekrarlayan faaliyetler yoluyla sinapsların güçlendirilmesidir. Uzun süreli potansiyalizasyon, öğrenme ve hafıza ile ilişkilidir.

• Uzun süreli depresyon: Uzun süreli depresyon, kullanılmayan sinapsların zayıflamasıdır. Uzun süreli depresyon, hafıza ve motor öğrenme ile ilişkilidir. Nöroplastisite araştırmaları, uzun süreli depresyonun Alzheimer Hastalığı gibi nörolojik bozukluklardan ve kokain gibi prefrontal korteksi bozan ilaçlardan kaynaklanan hafıza kaybındaki rolünü incelemiştir.

Nöroplastisite: Beyni “İyileştirmek”

Araştırmalar, nöroplastisitenin beynin travmatik yaralanmalardan sonra iyileşmesine yardımcı olduğuna dair kanıtlar sağlamıştır. Hasarın derecesine bağlı olarak, nöroplastisite ve bilişsel rehabilitasyon, hastaların bilişsel ve duygusal sağlıklarını iyileştirmek için beyinlerini “yeniden kablolamalarına” yardımcı olabilir. İnme hastalarında nöroplastisite yaygın olarak araştırılmıştır: bir inmeden sonra, beynin belirli kısımları bozularak normal işlevlerini yerine getirme yeteneklerini etkiler. Nöroplastisite, beynin sağlıklı bölgelerinin bu işlevleri nasıl yerine getireceğini öğrenmesini sağlayarak, bozulan bölgelerin “yükünü hafifletir”.

Bir kişi beyin hasarı geçirdiğinde, etkilenen beyin bölgelerindeki nöronlar ölür ve nöral yollar pasif hale gelir. Yaralanmadan sonraki günler ve haftalar içinde, beyin doğal olarak yeni sinapslar oluşturmaya ve ölü beyin hücrelerinin yerini almaya başlar. Travma sonrası beyinde iyileşmeyi kolaylaştırdığı için rehabilitasyon, bireylerin daha hızlı iyileşmesine yardımcı olabilir.

Nöroplastisite ve Bağımlılık

Uyuşturucu, alkol ve kumar alışkanlık yaratır. Bir birey bağımlılık yapıcı bir davranış sergilediğinde, beyni bu alışkanlıkla ilişkili nöral yolları güçlendirir. Nöroplastisiteyi ve bağımlılığı anlamanın kolay bir yolu, beyni bağımlılık yapıcı alışkanlıkta daha iyi hale gelmek için kendini “eğitiyor” olarak düşünmektir. Bir bağımlılığı zayıflatmak için bireyin beynini “yeniden eğitmesi” gerekir. Rehabilitasyonda doktorlar ve terapistler genellikle iyileşmekte olan kişiyi bağımlılık yapıcı davranışları sağlıklı olanlarla değiştirmeye teşvik eder. Beynin nöroplastisitesi nedeniyle, bağımlılık yapıcı davranışla ilişkili nöral yollar pasif hale gelir ve daha sağlıklı alışkanlıkları desteklemek için yeni nöral yollar gelişir.

Nöroplastisite ve Depresyon

Nöroplastisite vakalarını inceleyen araştırmacılar, nöroplastisite ile depresyon arasındaki bağlantıyı nöroplastisite ile bağımlılık arasındaki bağlantıya benzer bulmuşlardır. Depresyon, sağlıksız yolları güçlendirerek beyinde travmaya yol açabilir. Araştırmacılar bu tür değişiklikleri “negatif nöroplastisite” olarak adlandırıyor. “Pozitif nöroplastisite” ise sağlıklı nöral bağlantıların büyümesini ve güçlenmesini tanımlar (nöroplastisitenin iyileştirici potansiyeli). Araştırmacılar, depresyon, anksiyete, DEHB ve bağımlılık gibi bozuklukları tedavi etmek için pozitif nöroplastisiteyi teşvik etmenin ve negatif nöroplastisiteyi durdurmanın yollarını aramaktadır.

Nöroplastisite Nasıl Artırılır

Günlük fiziksel ve zihinsel egzersizler nöroplastisiteyi artırmaya yardımcı olabilir. Genel olarak, beyninize yardımcı olan aktiviteler iki kategoriye ayrılır:

• Yeni deneyimler: Yenilikler yeni nöral yollar kurar.

• Yoğun pratik: Belirli bir beceri veya aktivitenin yoğun şekilde tekrarlanması nöral bağlantıları güçlendirir.

Nöroplastisite Egzersizleri

Aşağıdaki bilişsel eğitim örnekleri nöroplastisiteyi uyarabilir. Yaşlı yetişkinlerde bilişsel işlevler üzerine yapılan bir çalışmadan elde edilen kanıtlar piyasada satılan bazı beyin jimnastiği ürünlerinin sağlıklı beyin yaşlanmasını desteklemeye yardımcı olabileceğini gösterse de, araştırmacılar bilişsel işlevi iyileştirdiğini iddia eden birçok programın bilimsel iddialarını hala araştırmaktadır.

• Baskın olmayan el egzersizleri: Diş fırçalamak veya fare kullanmak gibi günlük aktiviteler için baskın olmayan elinizi kullanmak, beyni yeni nöral bağlantılar kurmaya zorlar.

• Yoga: Yoga yapılması, beynin korku merkezi olan amigdaladaki stres seviyelerinin azalmasıyla ilişkilendirilmiştir.

• Okumak: Yeni kavramlar ve yeni kelimeler beyin bağlantısını artırır ve geliştirir.

• Uyumak: Geleneksel olarak bir “egzersiz” olarak kabul edilmese de uyku, hücreler arasında bilgi aktararak ve nöronlar arasındaki bağlantıları büyüterek öğrenmeye ve bilgilerin akılda kalmasına yardımcı olur.

• Açlık: Aralıklı oruç, nöron büyümesini ve sinapslardaki adaptif tepkileri destekler.

• Bir müzik aleti çalmak: Yeni bir enstrüman öğrenmek beyninizi yeni nöral ağlar kurmaya zorlar ve beyin bölgeleri arasındaki bağlantıyı artırabilir.

• Beyin jimnastiği oyunları: Piyasada işlem hızını artırmaya yardımcı olabilecek bir dizi beyin jimnastiği veya “nöroplastisite oyunları” bulunmaktadır.

Anksiyete İçin Nöroplastisite Egzersizleri

Yoga, meditasyon ve egzersiz, anksiyete için ve beyindeki stres seviyelerini azaltma yetenekleri nedeniyle sıklıkla önerilir.

Nöroplastisite DEHB Egzersizleri

Nöroplastisite DEHB egzersizleri, DEHB ve DEB yaşayanların semptomları en aza indirmesine yardımcı olabilir. Birçok DEHB egzersizi, beyni “eğitmek” için tasarlanmış video veya bilgisayar oyunlarını içerir. Bu programlar nöroplastisite ve EEG'yi içerir: katılımcılar dikkat seviyelerini gerçek zamanlı olarak ölçen bir EEG başlığı takarlar. Oyunu sadece beyin aktivitelerini kullanarak kontrol ederler — dikkatleri dağıldığında oyun yavaşlar veya duraklar. Beynin daha iyi çalışmasını eğitmek için EEG verilerini kullanma kavramına “nörofeedback” denir.

Önerilen Nöroplastisite Kitapları

İşte daha fazla okuma için bazı temel nöroplastisite kitapları ve makaleleri:

• Kendini Değiştiren Beyin: Kişisel Başarı Öyküleri ve Beyin Biliminin Sınırları - Norman Doidge

• Beynin İyileşme Yolu: Nöroplastisitenin Sınırlarından Olağanüstü Keşifler ve İyileşmeler - Norman Doidge

• Kendi Kendini Yöneten Nöroplastisite, Rick Hanson

• Nöroplastisite Tabanlı Rehabilitasyon İlkeleri, Michael Merzenich, Mor Nahum ve Hyunkyu Lee

• My Stroke of Insight: Bir Beyin Bilimcinin Kişisel Yolculuğu - Jill Bolte Taylor

• Zihin ve Beyin: Nöroplastisite ve Zihinsel Gücün Kudreti - Jeffrey M. Schwartz ve Sharon Begley

• Strese Dayanıklı Beyin: Farkındalık ve Nöroplastisite Kullanarak Strese Karşı Duygusal Tepkinizde Ustalaşın - Melanie Greenberg

Emotiv Nöroplastisite Çözümleri Sunuyor mu?

Emotiv, nöroplastisitenin potansiyel belirtilerini izlemek için nörofeedback ve BCI çözümleri sunmaktadır. Emotiv, Brainwear adı verilen EEG cihazları, Emotiv Pro gibi beyin izleme yazılımlarının yanı sıra EmotivBCI adı verilen beyin-bilgisayar arayüzü (BCI) yazılımları sunmaktadır.
BCI'lar, bir EEG cihazı aracılığıyla ölçülen beyin aktivitesindeki değişiklikleri tespit eder. BCI'lar genellikle felç veya beyin hasarından sonra rehabilitasyon için kullanılır — örneğin araştırmacılar, felçli bir hastanın eli vücudun aynı tarafında kontrol etmek için beynin bir tarafındaki korteksten gelen geleneksel olmayan sinyalleri kullanma yeteneğini test etmişlerdir. Sinir sistemi yaralanmaları ve nöroplastisite ile ilişkili bozukluklar (DEHB, beyin travması, felç ve anksiyete gibi) için nörolojik rehabilitasyonda BCI ve EEG teknolojisinin kullanılması, bireyin günlük deneyimlerde yönünü bulma yeteneğini geliştirmeye yardımcı olabilir.